|
|
- hücre zarında bulunan; iç kısmı su ile dolu integral protein yapısında; hidrofilik yapıda olduğu için hücre zarının lipid kısmından geçiş yapamayan iyonların taşınması ile görevli kanallardır.
seçici geçirgendirler ve her biri belli iyonların taşınması ile görevlidir. bu seçicilik ise iyonun hacimsel büyüklüğüne bağlıdır.
örneğin; sodyum iyonu potasyum iyonuna kıyasla küçük olduğu ve ikisi de pozitif yüklü olduğu, yani aynı tür yük taşıdığı halde, sodyumun çekirdeğinde daha dar bir alanda daha fazla proton bulunması nedeniyle çekim gücü yüksektir ve etrafında potasyuma göre çok daha fazla su molekülü toplanır.
bu nedenle daha normalde daha küçük bir iyon olan sodyum, potasyumun geçebildiği genişlikteki kanaldan geçemez.
açılıp kapanma modellerine göre 3 çeşittir:
1. belli bir bölgedeki konformasyonal değişiklikle
2. tüm kanalın şekil değiştirmesiyle
3. swinging particle’ın kanalı tıkamasıyla (türkçesi nedir bilmiyorum, olsa olsa oynak partiküldür*)
iyon kanalları kapılı(gated) ve kapısız(non-gated) olmak üzere 2 gruba ayrılırlar. kapısız iyon kanalları iyon geçişine devamlı açıktırlar; kapılı olanlar ise yine kendi aralarında 3 gruba ayrılırlar:
1. ligand kapılı: ligandın (nörotransmitter ya da kimyasal ajan olabilir) iyon kapısı üzerindeki bir reseptöre bağlanması ile (direct, short-lasting) veya ayrı bir reseptöre (second messenger) bağlanması ile (indirect, long-lasting) kapı açılır.
2. mekanik kapılı: gerilim ve basınca duyarlıdırlar. hücre iskeletinin(cytoskeleton) gerilmesi ile açılırlar.
3. voltaj kapılı: dinlenme halinde tüm hücrelerimizde hücre zarının dış kısmı +, iç kısmı - yüklüdür ve bir denge durumu gözlenir. bu dengedeki en ufak bir değişiklik bile voltaj kapılı kanalların açılmasına neden olur.
bu kanallar ayrıca farklı şekillerde bloke olmaktadır:
* depolarizasyona bağlı şekil değişikliği ile (sodyum kanalları),
* direkt kalsiyum blokajı (kalsiyumun kanaldan geçip proteine bağlanarak kapıyı kapatması),
* indirekt kalsiyum blokajı (kalsiyumun kanaldan geçişi sonrası fosforilasyon ya da defosforilasyon ile)
* magnezyum da direkt kalsiyum blokajına benzer bir sistemle iyon blokajına yol açmaktadır. kanaldan geçmesi gerektiğinde büyük bir iyon olduğu için kanalın ortasında takılır, ama iç kısmın – yükü azaltıldığında kanaldan ayrılır.
bazı iyon kanalları tek yönlü geçişe izin verirken (unidirectional-rectifier), bazıları iki yönlü geçişi sağlar (bidirectional-ohmic).
ilaçlar ve toksinler gibi dışsal (eksojen, exogenous) ligandlar genellikle kanalların kapanmasına, nadiren açılmasına sebep olmaktadır.
* competitive (rekabetçi) olanlar endojen agonistin normalde bağlandığı bölgeye bağlanır. bazıları geri dönüşümlü (reversible) ya da geri dönüşümsüz (irreversible) etkide bulunur.
* noncompetitive olanlar ise liganddan farklı bir bölgeye bağlanırlar.
niye bu kadar uzattığıma gelecek olursak kötü emelim şudur:
medical database olarak itü sözlük(no more, 02.04.2006 16:22 ~ 16:22)
|
