istanbul'un kurtuluşu diye bir kavramı ilk olarak lise sonda
türkiye cumhuriyeti inkılap tarihi ve atatürkçülük dersinde duymuştum. sanırım sınıftaki bütün arkadaşlarım da benimle aynı durumdaydı. tek cesur ben çıktım ve "ya hocam hani istanbul 1453'te fethedilmişti, bu ne ki?" dedim. hoca gülümsedi ve anlatmaya başladı. anlattı, anlattı... çok güzel bir anıdır bende. ayrıca meşhur atasözü ne der:
bilmemek ayıp değil, öğrenmemek ayıp.
bu kısa girişten sonra esas konuya değinmek gerek. öncesini sonrasını fazla ele almayacağım, önemli olan şey meseleye odaklanmak...
____________________________________________
30 ekim 1918'de imzalanan
mondros ateşkes antlaşması'nın ardından düşman donanmaları
istanbul boğazı'na giriş yaptı.
13 kasım 1918'de haydarpaşa önlerine demirleyip istanbul'a çıkan
itilaf devletleri güçleri,
istanbul'un işgalini fiilen başlattı. gayrimüslim azınlıkların bu olaya sevindikleri rivayet edilir.
mustafa kemal paşa tarihî "
geldikleri gibi giderler" sözünü bu olay üstüne o gün
haydarpaşa garı'nın önünde söylemiştir.
türk ulusu doğal olarak bu işgali kaldıramadı ve büyük ayaklanmalar başladı. o dönemde pek çok mitingle birlikte, on binlerce kişinin katıldığı ünlü
sultanahmet mitingleri yapıldı. edebiyatçı yönüyle tanıdığımız
halide edip (adıvar) bu mitinglerde katılımcılara şu yemini ettirdi:
"türkiye'nin istiklâl ve hayat hakkını alacağı güne kadar hiçbir korku, hiçbir meşakkat önünden kaçmayacağız. yedi yüz senelik tarihin ağlayan minareleri altında yemin ediniz!"
bu esnada
paris "barış" konferansı toplandı,
ittihat ve terakkiciler yargılandı, osmanlı ordusu dağıtıldı. pek çok devlet adamı, aydın ve asker savaş suçlusu ilan edilerek tutuklandı ve sürgüne gönderildi.
20 ocak 1920 tarihinde itilaf devletleri, osmanlı'nın harbiye nazırı ve genelkurmay başkanını istifasını istedi. bu istekleri ertesi gün cemal ve cevdet paşa'lar tarafından yerine getirildi.
meclisimebusan 28 ocak 1920 tarihinde gizli oturumla toplandı ve oy birliğiyle
misakımillî kararlarını aldı. 17 şubat 1920 tarihli oturumda bu kararların açıklanarak, tüm yabancı parlamentolara bildirilmesi kararlaştırıldı.
misakımillî kararları itilaf devletlerini çok rahatsız etti. fiilî olarak devam eden işgal, 16 mart 1920 günü resmiyete döküldü. işgalciler meclisi bastı, vatansever milletvekillerini tutukladı, sürgün etti, bütün devlet binalarını ve karakolları denetim altına aldı. 11 nisan 1920'de padişah
vahdettin itilaf devletleri'nin baskısıyla istanbul'da bulunan meclisimebusan'ı feshetti.
gelişmeler anadolu'da büyük merak, üzüntü ve çaresizlikle izlenirken, istanbul'da kurtuluş mitingleri düzenlendi.
durum gittikçe kötüleşiyordu. meclisimebusan'ın kapatılmasının ardından mustafa kemal paşa önderliğinde 23 nisan 1920'de
büyük millet meclisi açıldı. mustafa kemal paşa erzurum milletvekili olarak meclis ve hükûmet başkanlığına seçildi.
bu dönemde mustafa kemal paşa ve arkadaşları hakkında idam fetvası çıkarıldı. idam fetvasının arkasındaki isimlerden olan sadrazam
damat ferit paşa, 10 ağustos 1920'de
sevr antlaşması'nı imzalayan heyetin başında yer aldı.
bu olaylar ulusal kurtuluş hareketlerini daha da alevlendirdi. türk ulusu, tarihin en büyük bağımsızlık savaşlarından birini yaptı ve alnının akıyla
kurtuluş savaşı'nı kazandı. 11 ekim 1922'de mudanya mütarekesi imzalandı.
1 kasım 1922'de saltanat türkiye büyük millet meclisi tarafından kaldırıldı ve istanbul hükûmeti hukuksal olarak da sona ererek, ankara hükûmeti türk ulusunun yegâne temsilcisi oldu. son osmanlı padişahı vahdettin, 17 kasım 1922'de ingiliz donanması'na sığınarak malta'ya kaçtı.
1922'nin kasımında
lozan barış konferansı toplandı.
ismet paşa'nın diplomatik manevralarıyla dolu geçen günler ve aylardan sonra 24 temmuz 1923'te
lozan barış antlaşması imzalandı. antlaşmanın gereğince düşman güçleri istanbul'dan ayrılmaya başladı. son işgal kuvveti, 1923 eylül sonu-ekim başında türk bayrağı'nı selamlayarak istanbul'u terk etti.
6 ekim 1923 günü 5 yıldır süren özlem sona erdi ve türk ordusu sevgilisini bekleyen bir âşık gibi 5 yıldır onu bekleyen istanbul'una kavuştu.
türk askerleri büyük sevinç gösterileri ve mutluluk göz yaşları arasında kente girerken; mustafa kemal paşa ve arkadaşları için idam fetvası çıkarttıran, sevr antlaşması'nı imzalayan damat ferit paşa istanbul'un kurtulduğu bu gün (6 ekim 1923) fransa'nın nice kentinde öldü.
türkiye'nin vazgeçilmez parçası olan istanbul'un düşman işgalinden kurtulmasından 23 gün sonra türkiye cumhuriyeti kuruldu.
____________________________________________
bu yazıyı istanbul'un fethi ve kurtuluşu arasındaki farkı vurgulamak için yazdım. emek ve tiziklikle hazırladığım bu yazıdaki tüm hata ve eksikliklerin bana ait olduğu ortadadır.
