ibrahim müteferrika  

anadolu'ya ilk matbaayı getiren kişi.

osmanlı topraklarına matbaayı ilk getiren ve ilk kitabı basan kişidir.

kendisi 1683'te osmanlı'ya esir düşmüştür. sonra kendi rızasıyla müslüman olup, matbaa çalışmalarına başlamıştır. müslüman olmadan önce unitarian mezhebindendi.

macar asıllı ilk türk matbaacısıdır. osmanlılara esir düştükten sonra müslüman olmuştur. ileri derecede dil bilmesi ve müteferrikalık bilgisinden dolayı çevirmenlikte yapmıştır.

osmanlı döneminde matbaacılık yapması dini kesim tarafından çok büyük tepki görse de damat ibrahim paşa'nın da desteği ilk ilk türk matbaasını dini eserler basılmaması şartıyla açmıştır. ibrahim müteferrika'dan önce matbaa işlerini ülkedeki gayrimüslimler yürütmekteydi.

ilkokuldayken çocuk aklımla "bu adam olmasaydı türkiye'de hiç kitap olmazdı, ben de şimdi ders çalışmak yerine sokakta top oynuyor olurdum" diye düşünüp nefret ettiğim adam.

osmanlıdaki ilk türkçe matbaanın kurucusu.1692 de osmanlıya esir düşen erdelli(bugünkü transilvanya) şahsiyet aynı yıl müslüman olmuştur.bilinenin haricinde,risale-i islamiyye ve takrir isimli iki eser de kaleme almıştır.bu eserlerden takriri sultan 1. mahmuda sunan zevat,layiha niteliğindeki tabliğinde, osmanlının geri kaldığı hususlara değinmiş;batıdaki pozitif hukuk kuralları ile militer kurumları ve gelişmiş askeri yöntemleri sultana aktarmıştır.osmanlıda nizam-ı cedit kavramını ilk kullanan da bizatihi kendisidir.bu kavram daha sonra osmanlı modernleşmesinin alametlerinden biri olarak görülen orduya da isim olacaktır.
osmanlı paris sefiri 28 celebi mehmet ile ortaklaşa yürüttükleri çalışmalarla osmanlıdaki ilk türkçe matbaayı var eden müteferrik zamanında;14 yıllık sürede, toplam 23 cilt tutan 17 eser basılmıştır.(yılda ortalama 1,2 eser ya da 1,5 cilt ve 850 nüsha) eserlerin 11 tanesi tarih, 3 tanesi dil , 3 tanesi de askerlik coğrafya ve mıknatıs üzerinedir.
bu tarihi bigilerden sonra gelelim osmanlıda matbaanın kuruluşu sırasındaki kopan feveranlara.nedir genel kanı: matbaaya gericiler karşı koydu! tarihsel vesikalar bunu doğrulamıyor. değerli toplum-bilimci niyazi berkesin dediği gibi 'şeriat tarafından engellendi' diye yargı vermek kolay, fakat her zaman doğru olmayan, bilime aykırı bir tutumdur. nitekim bir yenilik olarak matbaanın, her yeni gelişme gibi,eski durum ve kurumları sarstığı tabiidir. lakin matbaacılığa karşı sınırlamalar osmanlıya özgü lonca teşkilatı sınırlamalarından gelmiştir.elle kitap yazan hattatların bu gelişmeden hoşnut olmadığı da gerçektir. matbaanın o dönem kök salamamasının diğer mühim sebepleri de osmanlıdaki kağıt üretiminin yetersizliği ve fiyat sorunudur. o dönem bir kitabın fiyatı o zamanki altın rayicine göre 10 altına tekabül etmektedir.

osmanlıda sanılanın aksine ilk matbaa 18. yüzyılda değil,çok daha evvel 15. yüzyılda 2. bayezit döneminde(1495) istanbulda açılmıştır. matbaa ilk olarak museviler tarafından açılmış sonra da rumlar ve ermeniler tarafından geliştirilmiştir.
nihayetinde osmanlı tarihinin mühim şahıslarından müteferrik ibrahim, yaşadığı dönem itibari ile yakından incelendiği vakit tarihsel önyargıların değil; toplumsal dönüşümlere ve gelenekten moderniteye gidişatın okunmasına vasıta olabilecektir.
ayrıca müteveffanın mezarı da galata mevlevihanesi müzesinin bahçesindedir. tünele yolu düşenler galataya süzülürken bir fatihayı esirgemesinler rahmetliden.

herkesin hababam sınıfından öğrendiği insan.

matbaayı ilk kurduğunda dönemin istanbul'undaki yaklaşık 9000 hattat ve müstensihin nefretini kazanmış kişidir.

mezarı galata mevlevihanesinde bulunmaktadır.

hababam sınıfı filminde ayşen gruda tarafından ibrahim mütefe olarak telafuz edilen matbacı.

(bkz: müteferrik)

matbuat işlerinin yobazlarca engellendiği ve kitap bastırtılmadığı gibi belgesiz iddialara konu olan kişi.

matbaasının duraksamasının sebebi kitap satışının olmayışıdır. o zamanlar da bugünkü gibi okuma ve kitap satın alma alışkanlığı maalesef yok imiş. osmanlı tebasından türklerin kitap okumayışından dolayı, çare olarak osmanlı'yı tanıtan, turizme yönelik rehber kitaplar basma yoluna gitmiş. ecnebilerden de umduğunu bulamayınca da işlerine ara vermiş ve borç içinde ölmüştür. ayrıntılı bilgi için:

-müteferrika ve osmanlı matbaası, franz babinger. çev: nedret kuran burçoğlu. tarih vakfı yurt yayınları, mart 2004.
-ibrahim müteferrika ve türk matbaacılığı, hüseyin gazi topdemir. kültür bakanlığı yayınları. 2002.

çoğu türk gencinin kim olduğunu hababam sınıfından öğrendiği ilk türk matbaacıdır.