|
|
- 14.yüzyılda yaşamış islâm dünyasının en orjinal düşünürü.batı'da bir çok yazar tarafından sosyolojinin kurucusu olarak kabul edilir.yazılarında tam anlamıyla bilimsel bir bakış açısı kullanmıştır.avrupa o dönem karanlıklar içinde yüzürken doğu'da böyle birinin çıkması çok önemlidir;çünkü o dönem batılı hristiyan düşünürler devlet ve iktidar gibi kavramlara dinsel bir açıdan bakarken,ibni haldun hemen hemen materyalist bir düşünceyle olayları değerlendirmiştir.
ibni haldun'un en önemli eseri mukaddimedir.ondan önceki tarihçiler veya düşünürler olayları masal gibi anlatırken,toplumların evrim geçirdiklerini,değiştiklerini gözden kaçırırken bakın ibni haldun bu eserinde ne diyor:
"evrenin ve toplumların durumları,ilişkileri,gidişleri bir tek süreç içinde ve değişmeyen bir çizgide kalamaz."
marx'tan çok önce,toplumları "üretim biçimleri"ne göre ayıran ibni haldun'dur.marx'a,montesquie'ye hatta darwin'e giden yolun başında ibni haldun vardır.evrim teorisine benzer bir takım düşünceleri de vardır.ibni haldun'dan sonra islâm dünyasındaki düşünsel gelişim çok azalmış ve ibre tekrar avrupa'ya dönmüştür.(mitya, 28.10.2005 02:24)
- 1332 – 1406 tarihleri arasında yaşayan, sosyolojinin babası olarak da anılan islam aleminin büyük mütefekkirlerindendir. ülkemizde en çok bilinen mukaddime eseriyle tanınır. oysa mukaddime ibn haldun’un kaleme almayı düşündüğü berberler tarihine ,ki daha sonra el- iber adıyla genel bir tarih mahiyetine bürünen, kitabına giriş olarak düşündüğü bir önsöz kitapçığıdır. olaylara din ekseninden ziyade bir nedensellik çerçevesinden bakan ibn haldun bir durumu çözümlemeye koyulurken ,üzerinde durduğu durumu ,ince bir mantığın işleyişiyle ele alması ve kendi kuramını hayvanlar aleminden bitkiler alemine, oradan iklim ve coğrafi özelliklere ve oradan da piramidin en son ucu olan insana ve insanın kurageldiği medeniyetin oluşumuna kadar devam eden bir bütünlük içerisinde oluşan eserleriyle hem kendi çağında hem de günümüzde geçerliliğini ve şaşırtıcılığını devam ettirmektedir. ibn haldun , insan , toprak, cemiyet, fizik muhit , millet – coğrafi bölge münasebetlerinden , arzın yapısından, yaradılışından, oluş ve en son aldığı biçimden sahip olduğu özeliklerinden bahsederek insana, ondan kavim ve kabilelere , oradan da milletlere ve devletlere kadar gelir. böylece ona bağlı olarak soysal hayatın çok genel hatlarla külli bir izahını verir. her şeyi böylesine kapsamlı bire nizam içerisinde görür.
ibn haldun hava ve iklim şartlarının insan ahlakı, huyu, seciyesi, mizacı, ruh yapısı ve buna bağlı olarak da hal ve hareketleri üzerindeki tesirlerini incelerken geniş ve genel manada insan, iklim şartlarına bağlı olarak toprağın mahsulüdür der. onun içinde bulunduğu yere ve şartlara intibak eder, soğuk – sıcak , verimi bol veya kıt araziye göre şekil alır. iklim ve toprak insanların bedenlerine tesir ederek onları siyah ve beyaz derili yaptığı gibi ruhlarına da tesir ederek değişik huy ve özellikler kazandırır. iklim şartlarının ve havanın ruh üzerindeki tesiri beden üzerindeki tesirinden daha az önemli değildir. insan ruhunun, dimağının ve zihnin gösterdiği özellikler geniş ölçüde havanın, iklim şartlarının ve toprağın ürünüdür. fiziki çevreden gelip insan ruhuna yansıyan ve burada yerleşip kalan birtakım hususiyetler ve vasıflar bir süre için nesilden nesile geçseler bile irsi bir duruma gelmezler , kalıcı olmazlar , er veya geç fiziki çevrenin değişmesiyle değişirler.
sosyolojiye merakını sardırmışların bir an önce her hangi bir kitapçıya varıp , paraya kıyıp iki ciltlik o dev şaheser olan mukaddime ‘ye sahip olmaları şiddetle salık verilir.
- ortaçağ diye aşağılanan dönemde yaptığı tespitlerle ve sosyolojik gözlemlerle beni hayretlere gark etmiş felsefe ve sosyoloji alimi,onu okuyunca ufkunuzun açıldığını bizatihi hissedebilirsiniz.
- ergenlik dönemimizde bir çok espiriye konu olmasına rağmen, üniversite yıllarımızda günümüz sosyolojinin öncülerininden olduğunu öğrendiğimizde saygıyla önünde eğildiğimiz büyük düşünür
- büyük adamdır. bizim coğrafyamızda hakkı yenmiş olsa da batı'da değeri bilinmiştir. en büyük hayranı fernand braudel ve onun tilmizleridir.
- (bkz: asabiyyet)
- kitabül iber adında ünlü bir eseri olan büyük tarihçi. tunuslu'dur kendisi, 14.yy'ın en önemli tarihçisidir.
|
