içoğlanı, osmanlıda enderun denilen iç saray’da çalışan özenle ve dikkatle seçilmiş saray görevlilerine denmektedir. osmanlı tarihinde, topkapı, galata, ibrahim paşa ve edirne saraylarında yetiştirilen ve zamanla çeşitli devlet hizmetlerine çıkan devşirmeler olarak tarif edilmektedir. bunlara saray acemi oğlanları veya celeb de denmektedir. bir de yeniçeri ocağının acemileri vardır; aslında bunlara iç oğlanı dense de, bunları saraydakilerden ayırmak için şadi adı verilmektedir.
canına okunmuş güzelim türkçenin gayet sıradan kelimelerinden olan "oğlan" ibaresi var ya işin içinde, bunun ardından illaki bir hinlik gelmelidir. oysa elbette daha eski dönemlerde de kullanılmış olabilir ama benim bildiğim kadarıyla en az 800 yıllık bir kullanımı olan "oğul" ibaresine farklı bir anlam yükleyip içini boşalttıktan sonra geçmişte kullanılan kavramı günümüzdeki içi boş anlamıyla kavramaya çalışmak abesle iştigal gibi geliyor bana. hem kavramın ebesine rahmet oku, hem de geç karşısına alay et, hem de totale bakıldığıda geçmişinle dalga geç, ne güzel istanbul. bir de "iç oğlanı" kavramı var ki, devlet-i aliyenin başkentindeki idare merkezinde devlet işleriyle ilgili (özel harp, sanat, müzik, bürokrasi ve diplomasi, yabancı dil etc..) yetiştirilen her yaş ve milletten gençlere verilen genel addır. hem içerde olmak hem de oğlan olmak illaki devlet erkanının yatağını ısıtmak ve altına yatmak anlamına gelmemektedir. hepimiz ilkokul ya da ilköğretim mezunu olarak, üçyüzyıl sonra ilkokul veya ilköğretim okulu kavramını kerhane anlamında kullansalar hepimiz kerhaneden mi çıkmış sayılırız torunların gözünde. bu kadar saçma işte...
iç oğlan denmesindeki maksat iç sarayda çalışmalarından kaynaklanmaktadır. yakışıklı becerikli ve kaabiliyetli kişilerden seçilmeleri devlet başkanlığında çalışacak olmaları hasebiyledir. nasılki askeri lise mülakatlarında atletik vücutlu, boylu poslu, siması düzgün kişiler seçiliyorsa, devlet subayının duruşunun kibar olmasını önemsiyorsa osmanlıda sarayın dışa dönük yüzünü temsil edecek kişilerin duruşunu önemsemiştir.
iç oğlanların yakışıklı kişilerden seçilmesi padişahın gayrı ahlaki arzularını tatmin etmesine karine teşkil ettiğinin varsayılması askeri liselere gidenlerin akıbetinin hiçte iyi olmadığına dayanak teşkil eder.
