ortodoks mezhebi 300 lü yıllarda roma imparatorluğunun bölünmesi sırasında ortaya çıkmıştır ve doğu roma imparatorluğu tarafından kurulmuştur. bugün için slav ülkeleri başta yunanlılar ve rumlar olmak üzere bu mezheptendir. kelime anlamı olarak bir inancı en sıkı ve kökten şekilde uygulayan anlamı taşır. yani "ortodoks katolikler" gibi kullanımı da vardır. patrikaneleri istanbuldadır.
protestanlık ise 16. yüzyılda martin lutherin almanyada başlattığı ve bir anda bütün kuzey avrupaya yayılmış mezheptir. katolikliğin dünyevi anlayışına karşı* öldükten sonraki yaşamı öne çıkaran insanı normal hayatta daha çok çalışmaya ve biriktirmeye iten bir mantık hakimdir.
hatta kapitalizmin ruhunun protestanlıktan geçtiği ve kapitalizmi bu anlayışın ortaya çıkardığı söylenir(bkz. max weber). avrupanın ve kilisenin protestanlığı kabul etmesi çok sancılı ve kanlı olmuştur. bu sebepten* dolayı ortaya çıkan 30 yıl savaşları* avrupayı kan gölüne çevirmiş, almanyanın nüfusunu yarıya düşürmüştür. sonrasında imzalanan ve avrupa tarihinin önemli dönüm noktası sayılan westphalia anlaşmasıikinci dünya savaşına kadar avrupanın hukuki olarak dayanağı olmuştur. sonuçta bu savaşla mezhep kavgası önemli ölçüde bitmiştir. bugün almanya,hollanda ve iskandinav ülkeleri protestandır.
ingiltere ise bunların aksine anglikan kilisesine sahiptir. gene mezhep savaşları sırasında ingiltere kralı erkek çocuk sahibi olmak istediğini gerekçe göstererek papadan boşanma izni istemiş papa bunu kabul etmeyince katoliklikten çıkmış ve kendi kilisesini kurmuştur. genelde bunun bir bahane olduğu ve kralın başka sebeplerden dolayı kiliseden çıkmak istediği görüşü hakimdir.
katolik mezhebi ile ortodoks mezhebi arasında tesbit edilebilen başlıca ayrılıklar şunlardır:
1- katoliklere göre ruhu'l-kuds baba ile oğul'dan, ortodokslara göre ise allah'ın göndermesinden meydana gelmiştir. (39)
2- katoliklere göre papa yanılmaz; ilâhî kudrete sahiptir. ortodokslara göre ise o, ruhani bir liderdir; ilâhî bir gücü yoktur.
3- katoliklere göre papanın iman, ibadet, ahlâk vb. konulardaki her sözü münakaşasız kabul edilmelidir, ortodokslara göre ise papa da bir insandır, yanılabilir.
edit : bir yazar arkadaştan gelen uyarıya göre 2. maddede bahsedilen papa nın ilahi kudrete sahip olması kabulu bizzat papa tarafından sona erdirilmiştir.
