beynin tabanında bulunan, ana dış salgı bezi. salgıları hemen hemen bütün vücut fonksiyonlarını kontrol eder. büyüme hormonunu, steroid hormon salınımını kontrol eden acth'ı, metabolizma hızını kontrol eden tirotropin hormonunu, süt üretimini kontrol eden prolaktin hormonunu, eşeysel olayları düzenleyen gonadotropik hormonları salgılar
her tarakta olan bez. aslında kendisi hipotalamus tarafından salgılanan sonsuz sayıda releasing-inhibitory hormone etkisinde çalışır. sella turcica içindedir (sfenoid kemikte), iki kısımdır:
pars distalis, pars intermedia, pars tuberalis olmak üzere üç bölüme ayrılır.
kromofil yapıdaki asidofilik ve bazofilik hücreler ile halen ne işe yaradığı çözülememiş kromofob(belki asidofilik kontrolü, olgunlaşacak hücre?) hücrelerden oluşur.
pars nervosa ile infundibulum'dan (median eminence, infundibular process) oluşur. hipotalamusun paraventrikuler ve supraoptik nucleuslarından gelen miyelinsiz aksonlar (hipotalamohipofizyal traktus oluşumu) ile pituicyte hücrelerden muhtevadır.
türkiye'nin doğu kesimlerinde glandula hypophysialis olarak da bilinir * iç salgı bezlerini uyaran hormonlar üretir. anatomik olarak üç kısımdan oluşur. ön kısımdan fsh, lh, acth, tsh, gh, prolaktin salınırken arka hipofizden oksitosin ve adh(vazopressin) salınır. ara kısım insanda gelişmemiştir.
hipofiz bezi sella turcica'ya (türk eğeri) oturur ve her iki yanında kavernöz sinüsler bulunur. arkada dorsum sella önde ise sfenoid sinus ile komşudur. sfenoid sinusle olan komşuluğu hasebiyle hipofiz ameliyatları kafatasını açmadan burun içinden gerçekleştirilebilir. hipofizin üstünü diaphragma sella örter ve yine burda görme yollarının çapraz yaptığı chiasma opticum bulunur. işbu sebeple hipofiz tümörleri görme alanında daralma, çift görme gibi şikayetlere neden olabilir.
hipofiz bezinin en sık tümörü aşırı prolaktin salınımına neden olan prolaktinomadır. erkeklerde memeden süt gelmesine(galaktore) ve impotansa(iktidarsızlık) sebep olurken, bayanlarda adet kesilmesine ve memeden süt gelmesine sebep olur.
bir sağlık ansiklopedisinde iç salgı bezlerinin orkestra şefi olarak nitelendirilmiştir. bunun nedeni ise; hipofiz vücutta birçok iç salgı bezini etkiler aynı zamanda hipofizin görevini gerçekleştirebilmesi için hipotalamustan uyarı gelmesi gerekir.
