|
|
- dörtnala enflasyon olarak adlandırılır. paranın değerinin yitirdiği en şiddetli enflasyon biçimidir. iktisat tarihinde çoğunlukla savaş ya da sonrasında ortaya çıkmış ve yeni bir para biriminin kurulmasını zorunlu hale getirmiştir.
not:ekonomi ders notlarından alıntıdır
- tanımı gereği oluştuğunun tespit edilebilmesi için , fiyat seviyelerinin her ay yüzde elli (veya fazlası) kadar yükselmesi gerekmektedir.
- sigara istersiniz bakkal amcadan, parayı da uzatırsınız, para üstünün eksik verildiğini zannedersiniz ama o göz açıp kapayıncaya kadar geçen sürede sigaraya zam gelmiştir.efkarlanırsınız ve bakkaldan bir otuzbeşlik yeni rakı istersiniz.
- tarihin en yüksek hiper enflasyonu birinci dünya savaşı sonrası almanya'da yaşandı. para o kadar değersizleşti ki, berlin caddelerinde para nakli yapan merkez bankası araçlarından trafik sıkışıyordu. peşin para verilen dolmuşlara binmek, yolculuktan sonra parası verilen taksilerden daha revaçtaydı. çünkü yolculuk bitene kadar taksi ücretlerine 2-3 defa zam geliyordu. 1922 yılı mayıs ayında 1 mark olan gazete fiyatı ekim ayında 8 mark, 1923 yılı şubat ayında 100 mark, 1 ekimde 2 bin mark, 15 ekimde 20 bin mark, 29 ekimde 1 milyon mark, 17 kasımda 70 milyon mark olmuştu.
- makroiktisat kitaplarında almanya örneği ile açıklanan iktisat terimi. efenim birinci dünya savaşı sonrası almanya'da öyle bir hiper enflasyon dönemi yaşanmış ki insanlar bara gidince kaç bira içeceklerse oturdukları gibi hepsini satın alırlarmış, birayı içtikleri süre içinde biraya zam gelirse fazla ödemeyelim diye.
- sosyal patlama gibi ciddi etkileri olabilecek bir ekonomik olaydır.
2001 krizinden sonra bir dönem piyasalarda türkiye'nin artık belini doğrultayamayacağı ve de yakın zamanda zaten yüksek olan enflasyonun iyice raydan çıkarak hiper enflasyona dönüşeceği halkın büyük çoğunluğunda hakim olan görüştü. hepimizin ekonomist olduğu türkiye'de yurdum insanı dövize iyice hücum ederek kendi ülkesini kendi elleriyle batırmak için çok uğraştı. bu uğraşlar yaklaşık 2 yıl (2003'e kadar) sürdü. dolar fiyatları devalüasyonla artmışken bir de halkın kendi çıkarlarını koruma isteğiyle dövize yönelmesi nedeniyle iyice cozuttu.
fakat zaman içinde kriz sonrası uygulanan sıkı maliye ve para politikaları ve de yenilenen bankacılık ve vergi sistemiyle beraber yavaş yavaş iyimser bir gidişat -biraz da siyasal iktidarın basını yönlendirmesiyle- oluştu. ekonominin yaraları nispeten sarılmakla beraber türkiye de ekonominin kırılganlığının azaldığı-azalmadığı hakkında tartışmalar ortaya çıkmaya başladı.
bazı çevreler yaklaşan yeni bir krizin olduğunu ileri sürerken bazıları ise aşırı iyimser tablolar çizerek artık eski kırılganlığın ortadan kalktığını savunmaktaydılar.
günümüzde hala bu tartışma devam ederken dünya piyasalarında ortaya çıkan küçük çaptaki dalgalanmalar karşısında döviz piyasaları ile borsada oluşan değişiklikler ve oynamalar en basit şekilde bize piyasaların kırılganlığı hakkında fikir vermektedir.
- fiyat genel düzeyinin sürekli olarak çok hızlı bir biçimde yükselmesidir. hiper enflasyon paranın el değiştirme hızını yükseltir ve parasal tasarrufların değerini ortadan kaldırır. bu dönemlerde kredi ve banknot hacmi çok hızlı bir şekilde artar.
- avrupa'da en ekstrem örnekleri 1. ve 2. dünya savaşları sonunda olmuştur. latin amerika'da ise 1990 başlarında tecrübe edilmiştir. genelde nominal para büyümesinden kaynaklanır. nominal para büyümesi ise büyük bütçe açıkları ve beklentinin bu açığın kapanmayacağı yönünde olması ile ortaya çıkar.
hiper enflasyon genelde stabilizasyon programları ile sona erer. uygulanabilirliği açısından programlar mutlaka para basmanın alternatif bir para politikası yöntemi olmasının önüne geçebilir olmalıdır. ağır dönemler için programlar ayrıca ücret ve fiyat kontrolü içerir. bu serbest piyasa ekonomisi içerisinde devletin müdahalesini öneren nadir durumlardandır.
|