|
|
- ahmet yesevî'nin ve dervişlerinin eserlerine verilen addır. anadoludaki dinî-tasavvufî türk halk edebiyatı ilahinin karşılığı olan hikmetler islamiyetin yayılış sürecinde orta asya ve anadolu'da söylenmiştir.
(bkz: divân-ı hikmet)
- (bkz: hikmet benol)
- herkesin bilmediği gizli sebeb.
- (bkz: hekim)
- her türlü anlama gelebiliyor. çoğunlukla islam felsefesini ifade etmek için kullanılan bu kavram bazen ilim, peygamberlik, kur'an, incil ya da veciz söz gibi anlamlarda da kullanılagelmiştir. daha çok "ilim" kapsamında islam felsefesini tarif ederken ön plana çıkar. buna göre amel ve bilgi bütünleşmesinden meydana gelen ilim hikmettir. yine insanın, gücü oranında, dış alemdeki nesnelerin hakikatını olduğu gibi bilip ona göre hareket etmesinden bahseden ilme hikmet denir.
şüphesiz kur'an'da "hikmet" kavramının hangi bağlamda incelendiği dikkat çekici bir husus olmuştur her zaman. islam filozofları "kime hikmet verildiyse, ona çok hayır bahşedilmiştir." (bakara-269) ; "biz ona hikmeti verdik" gibi ayetlerde yer alan "hikmet"ten kastın "felsefe" olduğunu belirtmişlerdir.
bildiğimiz gibi allah'ın isimlerinden biri de "hikmet sahibi" anlamına gelen "hakîm" dir. bu isim allah'ın, her şeyi yerli yerince yaratıp düzenlediğine ve o'nun yarattığı şeylerde bir düzensizlik görülmediğine işaret eder. bu nedenle, "işi ehline vermek"; "bir şeyi yerli yerince ve tam yapmak" gibi düsturlar allah'ın bu ilahi isminden mülhem olarak islam ahlakında yer etmiş kurallardır. bu hale uygun davranan kimselere de bu nedenle "hikmet sahibi" denir.
islam literatüründe "hikmet sahibi" nitelemesinin kullanıldığı bir başka isim aristo'dur. abbasiler devrindeki çeviri hareketleri sırasında islam filozofları aristo'nun düşünce yapısına meftun olmuşlar ve ona "hakîm" adını vermişlerdir. bu nedenle islam felsefesinde hakim dendiği zaman genelde "filozof" özelde ise aristo kastedilir.
- (bkz: hikmetinden sual olunmaz)
- kur'an-ı kerim'de hz. hızır ve musa aleyhisselam kıssası özelinde örneklerle açıklanmış kavram.
- illet olmayan yani görünen sebep olmayıp, görünmeyen yani sadece yaratıcının gördüğü veya öyle uygun düşürdüğü sebep. bu asıl tarifi. fakat yaygın kullanımda insanların da hikmetler konusunda bilgili olduğu görülebiliyor. mesela yaşlandıkça kişilerin nedenler konusunda daha bilgili olması onlara hikmetlilik yakıştırmamıza neden oluyor. halbuki bilinen hâlâ illet olan sebeptir.
sözcük anlamı ise şeyleri en iyi bilgi ile bilmek demektir. şeyler üstüne bu bilgilenme çeşidi nedeniyle geçmişte tıp ve kimya için de hikmet kullanılmıştır. hekim sözcüğü de bu köktendir.
kendisinden türetildiği fiil olan ha-ke-me arapça hüküm vermek yargılamak anlamındadır. buradan yola devam ederek yargıç anlamındaki hakimin de hikmetle ilişkilendirilmesi mümkündür. fakat feylesof anlamındaki hakîm sözcüğünde i harfinde şapka vardır. o da hikmetin sofistike bilgi kısmıyla ilişkilidir.
- aklın ve düşüncenin yolunu ışıklandırıp,ona yepyeni ufuklar açan ilahi meşale.
- her şeyi yerli yerinde tutmak.
|
