|
|
- gerçeküstücülük olarak da bilinir
(bkz. salvador dali)
- avrupa'da 1'inci ve 2'nci dünya savaşları arasında gelişen, temelde 1910'ların ortalarında akılcılığı yadsıyan ve karşı-sanat için çalışan ilk dadacıların yapıtlarından kaynaklanan; her ne kadar toplum tarafından salvador dali'nin icadı bir hadise olarak görülse de fikir babası; 1924'te "manifeste du surrealisme"i (gerçeküstülük bildirgesi) hazırlayan şair andre breton'un olduğu akımdır..
- ilk olarak 1917 de picassonun arkadaşı apollinaire tarafından ortaya atılmıştır.o zamanki kullanılış amacı düş gibi, akıl dışı bir görüntü oluşturmak için tuhaf birliktelikler üreten resim biçimini tanımlamaktı.
- şair andre breton 1924’te "manifeste du surrealisme"i (gerçeküstülük bildirgesi) hazırlayarak akımın başlangıcını vermiştir.. sigmund freud’un kuramlarından etkilenen breton için gerçeküstücülük, bilinç ile bilinç dışını birleştiren bir yoldur.. gerçeküstücülük akımının gelişmesinde 1910’larda ortaya çıkan soyut ve tüm kuralları reddeden dadacılık akımı’nın yanı sıra hieronymus bosch (1450-1516) ve francisco goya gibi daha eski dönemlerin ressamlarının da etkisi olmuştur.. gerçeküstücü ressamlar insanların ruhsal durumlarını ve davranışlarını akıl, mantık, töre, din ve toplumsal baskılardan özgür kılarak tuvale yansıttılar.. akım resimden, sinemaya, tiyatroya kadar bir çok sanat dalını derinden etkiledi..ruan miro ve salvador dali akımla özdeşleşen ressamlardır..
- çağrışımsal düşünceleri, psikanalizin bilinçaltıyla ilgili bulguları ve rüyaların analizi yoluyla akıldışını, denetlenemeyeni tuvale yansıtmaya çalışan akım.
- sanat eserinin aklın kontrolü dışında meydana gelmesini savunan,ahlak,ilim,felsefe gibi konularda kabul edilenlerin yenilenmesini isteyen batı edebiyatı akımlarındandır..malzemesi rüyalar,bilinçaltından gelen çağrışımlardır..onlar bu ruhsal çağrışımları olduğu gibi aktarma çabasındalar..realizme karşıdırlar..temsilcileri arasında
andré breton
paul eluard
picasso
salvador dali
joan miro sayılabilir..
- freud'a göre, bilinçaltındaki düşünceler rüyalarda otomatik olmayan bir şekilde ortaya çıkıyorsa eğer; sürrealizm, felsefesini yanlış kurallara gore belirlemiş. yani freud'un söylemek istediği, insan rüya halinde değilken dışa vurduğu eser daha çok insanın şahsi egosunun bir parçası. bu da sürrealizmin mantığıyla ters düşen bir durum olmakta.
- andre breton ilk bildirisinde gerçeküstücülüğün tanımı şöyle yapmış;
"gerçeküstücülük, ister söz, ister yazı ile ya da başka bir yolla, düşüncenin gerçek işleyişini ortaya çıkarmak için başvurulan içinden geldiği gibi yazma yöntemidir."
- türkçe anlamı ''gerçek üstücülük''tür. bu sanat akımı 1. ve 2. dünya savaşları arasında ortaya cıkmıştır. gerçek üstücülük kabaca ; gerçek dünya ile hayal dünyasının harmanlanmasıdır. bu akmı benimsemiş sanatçılar gerçek nesneyi ele alarak hayali (düşsel) bir ortama taşıyarak dile getirirler, ya da düşsel bir düşünceyi direkt dile getirirler.fransız şairi andré breton bu akımın kurcusudur, o da sigmund freuddan etkilenerek şiirlerinde belli bir sıra takip etmeden, düşsel imgeleri kullanır. resim sanatındaki temsilciside salvador dali'dir.
belli başlı diğer temsilcileride şunlardır:
(bkz: paul eluard)
(bkz: louis aragon)
(bkz: robert desnos)
- (bkz: luis bunuel)
- gayr-ı zahir dünya adına ica edilen sanatın türüdür. kişi kendini zorlayarak bilinci ile bilinç altı arasından bir şeyler çıkarmaya çalışır meydana.
- dolar üzerinden maaş alıyorsanız yılbaşından sonra doların yükseleceğine inanmaktır.
- özdemir ince "üst-gerçekçilik" karşılığını önermektedir. naçiz fikrimce, bu karşılık bence çok daha aydınlatıcıdır ve yerine oturmaktadır.
- melez düşüncelerin somutlaştığı sanattır.
sürrealist ürünlere bakan çoğu insanın "bu ne lan, filin götünden hortum çıkmış, ayağında da insan suratı var. bunu ben de yaparım." gibi şeyler söylemesini doğal karşılamak gereklidir. çünkü sürrealist ressamlar, insanın doğasında varolan "bilinçaltı kaosu" nun içinden sadece "görselleştirilebilen" malzemeleri çekip çıkarma gücüne sahiptir.
"sanat mı bu, ben de yaparım" cıların olaya böyle yaklaşmalarının sebebi de zaten tabloda gördükleri şeyleri kendi bilinçaltlarından daha önce tanıyor olmalarıdır. zihnin çok derinlerinde kurgulanan şeyler aynıdır; her insanın kafasında köşesinde uçuk, olması imkansız hayaller ve panoramalar vardır.
sürrealist sanatçıları farklı kılan da bunları maddesel dünyaya deformasyona uğratmadan getirebilmeleridir. sunulan ürünü deforme olmuş sanarız. oysa tabloda gördüğümüz şey deformasyona uğramış duygular ya da nesneler değillerdir, onlar bulundukları yerde zaten bu haldedirler ve kendi içlerinde tutarlı; mantıklılardır.
bu eserlerin çoğu insana garip ve anlamsız gelmesi de bir bakıma bundan kaynaklanmaktadır gözümde.
- eğer böyle bir akım olmasaydı, sanatın her dalında sürrealizme ait eserler hayatımızda yer almasaydı sanırım dünya yaşanmaz bir yer olurdu. tabi bu herkese göre böyle değil ama bana göre dünyanın dengesini oluşturan ve ayakta tutan en büyük şey hayal gücüdür ve hayal gücünün de en çıplak-katıksız ortaya döküldüğü akım sürrealizmdir.
- özellikle görsel sanatlar üzerinde görülmüş ve 1920li yıllarda başlamış olan sanat akımı. süreçsizlik ve psikolojik alt yapı üzerine kurulu bir düzensizlik boyutuna sahip olan sürrealizmin dünya üzerindeki ilk temsizlcisi andre breton'dur
- dayatılan realizm boyutlarında boğulan insanın veya insan olma çabasındaki varlığın sığınacağı en dingin limandır. suda yürümek, uzayda uyumak gibi atraksiyonları dayatılan kurallara tercih etme sanatıdır.
- 1918 yılında 1.dünya savaşı’nın bitimiyle birlikte dünyada bir kaos hüküm sürmeye başladı.almanya yenilmiş,rusya’da büyük bir devrim olmuş,osmanlı imparatorluğu dağılmış,tüm insanlığa örnek olarak gösterilen batı uygarlıkları birbirine girmiş ve milyonlarca insan ölmüştü.avrupalı aydınlar bu olaylar karşısında şiddetli protestolara başladılar.şiirlerde ve resimlerde savaşı ve savaş isteyenleri aşağılayan ve onlarla dalga geçen temaları kullanmaya başladılar.kısa bir süre içerisinde ise bu protestoları soyut bir hal almış ve yerini akılcılık,düzen,disiplin ve hatta güzellik gibi temalara bırakmıştır.bütün sanat tarihi boyunca somut temaların bu kadar soyut hal aldığı,bu kadar fazla tema ve teknik varyasyonunun kullanıldığı bir dönem daha yoktur. 1916 yılında,henüz savaş sürerken almanya’nın zürih şehrinde başlayan dadaizm (dadacılık) akımı,avrupa’nın aydın kesiminin ilgisini çekmişti.şüphesiz bir tepki hareketi olan dadaizm,sanatta güzel olana karşı olarak gelişmiştir ve sanatsal yıkıcılığa kadar ileri gitmiştir.bu akımın en önemli sanatçılarından marcel duchamp’ın en ünlü eseri “lhooq” yani “bıyıklı mona lisa” (leonardo da vinci’nin ünlü çalışmasına tepkisel bir betimleme getirmiştir) bu dönemin ürünüdür.bu akım başta almanya olmak üzere tüm avrupa’yla birlikte amerika’ya kadar yayılmıştır.bu sırada paris’te ise şair andre breton ve louis aragon “sürrealizm” akımının öncüleri olmuşlardı.önceleri dadaist olan sürrealistler de zaman içinde kendi akımlarını kabul ettirmişlerdir.özellikle andre breton,kendisi de bir dadaist olmasına rağmen,dadaizmin sanattaki yıkıcılığına karşıdır.breton,1922 yılında sürrealizmi resmen ortaya çıkaran şairdir.breton,diğer sürrealistlere şu ünlü öğüdünü vermiştir;
“her şeyi bırakın,karınızı,evinizi,yollara düşün…” breton,1924 yılında yayınladığı bir bildirgeyle de sürrealizm akımının kurallarını ortaya koymuştur.
böylece sanat tarihinin en hayalperest akımının da ana hatları ortaya çıkmıştır.sürrealistler,düşlerini sınırsızca ortaya koyarlar.bu bakımdan freud’un bilinçaltı kuramları da onları etkilemiştir.19. yüzyılda sanatın genel yolu olan “akılcılık” 1.dünya savaşı’ndan sonra sürrealistler de aynı dadaistler gibi akılcılığa karşı çıkmaya başlarlar ve freud’un bilinçaltı kuramlarının da aynı dönemde yayınlanmasıyla birlikte evrensel bir sanat akımı haline gelen sürrealizmi geliştiren raslantısal düş gücü ortaya koyarlar.bu akım soğuk savaş dönemine kadar sürdü.bu dönemde ise etkisini yitirmeye başladı.peki neydi bu sürrealism?
sürrealist sanatçılar gerçek ile gerçek üstü arasında bir köprü görevi üstlendiklerini düşünüyorlardı.gerçek üstü ise hayal gücünün kaynağıydı.bu kaynağa ulaşmanın tek yolu bir dehaya sahip olmaktı.akımın resim alanındaki en büyük ismi şüphesiz salvador dali’dir.sürrealist ressamları genel olarak “sürrealist” olarak nitelendirebilmemize karşın birbirlerinden farklı eserler ortaya koyduklarını da görmekteyiz.zaten birbirine benzer eserler vermesi akıma ters düşerdi.sürrealistler kısa bir süre içinde iki gruba ayrıldılar;otomatikçiler ve gerçek sürrealistler.otomatikçileri göre sanatsal tekniklerin ve formların bir anlamı olması gerekmiyordu.onlar bilinçaltını yüceltiyorlardı.gerçek sürrealistler ise bilinç ile bilinçaltı arasında bir köprü kurmaya kararlıydılar.onlar böylelikle kullandıkları formlarla bilinçaltına da anlam yüklemeye çalışıyorlardı.sürrealist sanatta görünenin aksine görünmeyenler ilgi uyandırmaktadır.sanatçılar görünenin ardında bir de görünmeyen yön yaratmaya çalışmışlardır.böylece iç dünyalarını da gerçek hayatla birlikte yansıtmaya çalışmışlardır.salvador dali’nin de içlerinde yer aldığı bir çok sanatçı tezatları (yaşamla ölüm,iyiyle kötü,bilinçle bilinçaltı,gerçekle düş) eserlerindeki sürrealist yönleri artırmak için kullanmıştır.
|
