merhaba! itü sözlük, içeriği dünyanın değişik noktalarında bulunan yazarlarca oluşturulan bir interaktif sözlüktür. daha fazla bilgi alabilir, üye olarak içeriğin genişlemesine katkıda bulunabilirsiniz.

gensoru

  1. bu başlıkta
  2. bakın dur
  3. sırala
  1. türkiye büyük millet meclisi içerisinde bulunan bir milletvekili için yapılıan soruşturma sonucu meclis üyelerinin oylamalarına verilen addır. genelde hükümet için kullanılır.
  2. meclisin hükümeti denetim yolları içerisinde hükümetin veya bir bakanın siyasi sorumluluğuna yol açabilen tek denetim aracı. hoş, meclis soruşturması yöntemi de bir bakanı düşürebilir; ancak o sadece cezai sorumluluklar için kullanılabilir.
  3. en etkili hükümet denetim yoludur.

    haydi bugün gensoru nasıl yapılır onu öğrenelim. ölçüler milletvekili ile, bakanlar kurulu ile... siz de evinizde kendi gensorunuzu yapabilirsiniz (yalan).

    gensoru için öncelikle gerekli olanlar, icraatlerinden kıllanılan, kendilerine güven eksikliği duyulan bir veya daha fazla bakandır (pek tabii ki başbakan da olabilir* ).

    en az 20 adet milletvekili bir araya geldikten sonra sözkonusu, icraatlerinden kıllanılan bakan ile ilgili bir gensoru önergesi verebilir. aynı şeyi bir siyasi parti grubu da yapabilir tabii ki. gensoru önergisi üç gün içinde kağıda bastırılır ve üyelere dağıtılır. dağıtılma işleminden on gün sonra ise görüşülüp görüşülmeyeceğine karar verilir. toplantıdakilerin salt çoğunluğu ile karar verilir. o an mecliste 400 kişi var ise ve 201 kabul oyu geldiyse kabul edilir mesela.

    görüşülmesi kabul edildi diyelim. iki günden önce görüşülemez; ancak yedi günden de sonraya da ertelenemez bu görüşme. bu arada bu verdiğim iki günlük süreyi aklınızda tutun, önemli bu.
    her neyse, gensoru görüşmeleri esnasında milletvekilleri ve siyasi parti grupları güvensizlik önergeleri verebilirler, bakanlar da güven oyu isteyebilirler.

    görüşmede güvensizlik önergesi verildi veyahut bakanlarımız güven oyu istedi. bundan sonra bir tam gün beklenir ve güven oylaması yapılır. biraz önceki iki günlük süre gibi bu bir günlük süreyi de aklınızda tutun lütfen.

    gelelim güven oylamasına... güven oylamasında sözkonusu bakan(lar)ı düşürebilmek için gerekli olan toplantıda mevcut milletvekillerinin değil, meclisteki toplam milletvekillerinin salt çoğunluğudur. yani 550 milletvekilimiz var ise 550/2= 276 oy gerekmektedir. en az 276 adet güvensizlik oyu alan bakan(lar) düşer.

    iki günlük ve bir günlük süreler hakkında: bu periyodlar milletvekillerinin duygusal faktörlerden uzak, daha sakin, mantıklı, aklıbaşında kararlar alabilmeleri için konulmuşlardır. literatürde isimleri cooling off perioddur.
  4. parlâmento tarafından yapılabilen, bakanlar kurulunun veya tek bir bakanın siyasal sorumluluğunu doğuran denetleme yolu.

    1982 anayasası m. 99'a göre;

    ''gensoru önergesi, bir siyasî parti grubu adına veya en az yirmi milletvekilinin imzasıyla verilir.

    gensoru önergesi, verilişinden sonraki üç gün içinde bastırılarak üyelere dağıtılır; dağıtılmasından itibaren on gün içinde gündeme alınıp alınmayacağı görüşülür. bu görüşmede, ancak önerge sahiplerinden biri, siyasî parti grupları adına birer milletvekili, bakanlar kurulu adına başbakan veya bir bakan konuşabilir.

    gündeme alma kararıyla birlikte, gensorunun görüşülme günü de belli edilir; ancak, gensorunun görüşülmesi, gündeme alma kararının verildiği tarihten başlayarak iki gün geçmedikçe yapılamaz ve yedi günden sonraya bırakılamaz.

    gensoru görüşmeleri sırasında üyelerin veya grupların verecekleri gerekçeli güvensizlik önergeleri veya bakanlar kurulunun güven isteği, bir tam gün geçtikten sonra oylanır.

    bakanlar kurulunun veya bir bakanın düşürülebilmesi, üye tamsayısının salt çoğunluğuyla olur; oylamada yalnız güvensizlik oyları sayılır.

    meclis çalışmalarının dengeli olarak yürütülmesi amacına ve yukarıdaki ilkelere uygun olmak kaydıyla gensoru ile ilgili diğer hususlar içtüzükte belirlenir.
  5. tbmm'de başbakana ya da bakanlardan birine, milletvekillerince açılan ve sonunda soruşturma yapılmasına yol açabilen meclise ait denetim yetkisi.