merhaba! itü sözlük, içeriği dünyanın değişik noktalarında bulunan yazarlarca oluşturulan bir interaktif sözlüktür. daha fazla bilgi alabilir, üye olarak içeriğin genişlemesine katkıda bulunabilirsiniz.

fikir lideri

  1. bu başlıkta
  2. bakın dur
  3. sırala
  1. kanaat önderi diye de bilinen ve bir sosyal sistemde belli bir alanda fikir, davranış, ve tutumları sosyal sistemdeki diğer bireyler tarafından takip edilen ve üyesi olduğu sosyal sistemde bir fikrin, ürünün ya da uygulamanın benimsenmesine, kabul edilmesine ya da kullanılmasına yönelik belli seviyede etkiye sahip kişilere verilen ad.

    öznitelikleri yeniliklerin yayınımı teorisinin mimarı everett rogers'a göre şunlardır;

    - kitlesel iletişime takipçilerinden daha fazla maruz kalma
    - takipçilerinden daha kozmopolit
    - değişim ajanlarıyla, takipçilerinden daha fazla temas kurma
    - takipçilerinden daha fazla sosyal katılım/etkileşim
    - takipçilerinden daha yüksek sosyoekonomik statü
    - takipçilerinden daha yenilikçi
    - sistem değişime yüreklendirirken daha yenilikçi
    - sistem değişimin lehinde değilken kesinlikle yenilikçi değil! içe dönük.

    edit: bkz.
  2. john stuart mill, "on liberty" isimli kitabında fikir liderleri için şöyle der;

    'the masses do not now take their opinions from dignitaries in church or state, from ostensible leaders, or from books. their thinking is done for them by men much like themselves, addressing or speaking in their name, on the spur of the moment...'

    türkçesi şöyle;
    'kitleler, artık ruhani liderlere, yüksek mevkidekilere, göstermelik liderlere ya da kitaplara sorarak/bakarak fikir edinmiyor. düşünme eylemi onlar adına, tıpkı onlar gibi olan ve onlar adına konuşan insanlar tarafından bir anda yapılıyor...'
  3. elihu katz ve paul felix lazarsfeld, 1955 yılında yayınlanan personal influence adlı klasikleşmiş kitaplarında [fikir] liderlik için şöyle der;

    '... leadership at its simplest: it is casually exercised, sometimes unwitting and unbeknown, within the smallest groupings of friends, family members, and neighbors. it is not leadership on the high level of churchill, nor of a local politico; it is the almost invisible, certainly inconspicuous form of leadership at the person-to person level of ordinary, intimate, informal, everyday contact...'
  4. sosyal bilimler'de yapılan birçok çalışma göstermiştir ki her toplulukta herhangi bir konuda veya sorunda fikirlerine başvurulan bir grup insan bulunur [1]. bazı çalışmalarda "kanaat önderleri" diye adlandırılırlarken, bazılarında "nüfuz sahipleri" olarak geçerler. bu alanda ün salmış kitaplarında, katz ve lazarsfeld kanaat önderliğini şöyle tanımlamıştır;


    "...en basit haliyle liderlik: rastlantısal ve metodolojik bir yöntem içermeden, bazen farkında olmadan ve anlaşılmadan en küçük sosyal gruplaşmalarda, arkadaşlar, aile üyeleri ve komşular arasında yapılır. ne churchill seviyesinde, ne de mahalli seviyede bir politik liderlik şeklinden bahsediyoruz; günlük ilişkiler çerçevesinde gelişen, gayri resmi, sıcak ve birebir seviyede ilerleyen, görünmeyen fakat tamamen ortada gelişen tipte bir liderliktir bu."

    fikir liderliği teorisi (aynı zamanda iki adımlı akış modeli diye de bilinir), çoğunlukla yeniliklerin yayınımı teorisi ile beraber anılır. bu iki teori birlikte, bilginin, yeni fikirlerin ve uygulamaların bir komünitede ve komüniteler arasında nasıl, neden ve hangi oranda yayıldığına açıklık getirirler. fikir liderliği teorisi, fikir liderleri (fl) adı verilen bir grup insanı komünitelerin yenilikleri benimseme filtreleri olarak adlandırır [4]. fakat fl, bir fikrin ya da uygulamanın ilk benimseyicileri değillerdir. belli bir fikri, uygulamayı ya da davranışı onaylamadan ve destek vermeden önce yeniliğin doğasını kavramaya uğraşırlar. ancak yeniliğin sağladığı avantajları, yararları ve bünyesinde barındırdığı olumsuzlukları ve dezavantajları keşfettikten sonra yeniliği destekleyemeyi ya da aleyhinde fikir beyan etmeyi seçerek yaşadıkları komüniteyi etkilerler [5].

    bir sosyal sistemde herhangi bir alanda değişim yaşanacağında, fl'ni tespit etmek ciddi avantajlar ve yararlar sağlar. fl'nin, değişimin karşısında duran engelleri kaldırabildikleri ve değişimin yayınım hızını artırabildikleri bilinmektedir [5]. dolayısıyla, fl'nin değişim süreci için katalizör etki yaratmalarını beklemek yerine onların değişim ajanı olarak yararlanmak her türlü ortamda mümkün olabilir [5].

    sağlık kurumlarında, fikir liderleri yeniliklerin yayınımında ve yeniliklere bağlı sorunları ortadan kaldırmada etkin rol oynayabilirler [6-8]. bu sorunlardan biri teknolojik değişim ve bilgi ve iletişim sistemlerinin kullanım kabulüdür [9]. bu sorunla ilişkili birçok engel ve neden bildirilmiştir [9]. bunlar arasında, hekim direnci başta gelmektedir. hekim direncinin arkasında ciddi kaygılar bulunduğu tespit edilmiştir. örneğin, istem girişinin ve bilgiye erişimin elektronikleşmesi yüksek sağlık bakım kalitesine katkı sağlasa da klinik bilgi sistemleri, hekimlerin iş akışlarının kökünden değişmesine ve bazen hasta ile etkileşime ayırdıkları zamanın uzamasına sebep olabiliyorlar [9]. hekim direncini de besleyen söz konusu kaygıların bazıları yeni bilgi sistemleri geliştirilerek ortadan kaldırılabilir olsa da bazılarının çözümü için teknolojiden çok daha fazlası; çözümlerin benimsenmeleri ve kabul edilmeleri gerekmektedir. teknolojik değişim yönetimi ile birlikte, fl üzerine kurulu bir yayınım stratejisi, hekim direncinin üstesinden gelmeye yardımcı olabilir. bu tip bir stratejinin tasarlanması ve uygulamaya konulması, hekimler arasındaki fl'nin ve iletişim ağlarının tespit edilmesini gerektirir.


    1. weimann, g.: the ınfluentials. people who influence people. state university of new york press, albany (1994)
    2. katz, e., lazarsfeld, p.f.: personal ınfluence. the part played by the people in the flow of mass communication. free press, glencoe, ıl (1955)
    3. katz, e.: the two-step flow of communication: an up-to-date report on an hypothesis. public opinion quarterly, 21, pp. 61-78 (1957).
    4. rogers, em. (2003). diffusion of innovations (5th ed.). free press, new york (2003).
    5. valente, t.w., pumpuang, p.: ıdentifying opinion leaders to promote behavior change. health education & behavior, vol. 34 (6): 881-896 (december 2007).
    6. sales ae, estabrooks, ca, valente, tw: the impact of social networks on knowledge transfer in long-term care facilities: protocol for a study. ımplementation science 2010, 5:49
    7. hawe, p., ghali, l.: use of social network analysis to map the social relationships of staff and teachers at school. health education research vol.23(1): 62-69 (2007).
    8. creswick n., westbrook, jı: social network analysis of medication advice-seeking interactions among staff in an australian hospital.
    9. medpac: ınformation technology in health care. chapter 7, report to the congress: new approaches in medicare, washington dc (2004).