feodalizm  

özellikle batı avrupa'da ve genellikle tüm avrupa'da 16. yüzyıla kadar çok yaygın olan iktisadi ve idari yapılanma. kral tarafından belli topraklar feodal lordlara verilir kullanılması için. onlarda daha küçük bir kısmını kendilerinden daha alt kademedeki feodal beylere verirler. bu böyle gider en küçük feodal beylere ve nihayet köylülere kadar. köylü kendisine verilen toprakta çalışır, kendine yetecek kadarından fazla olan ürünleri bağlı olduğu feodal beyine verir. bu tür kiralar mal, para veya mecburi hizmet şeklinde olabilir.
- bu sistemde merkezi otorite zayıftır, yerel liderler güçlüdür.
- market sistemi de oldukça zayıftır çünkü araziler pek alınıp satılamaz. kime ait olduğu de belli değildir. örneğin, gayrettepe bir arazi olsun. beşiktaş feodal beyi de, istanbul, marmara ve anadolu feodal beyleri de orası benim der mantık olarak.
bu feodal lordlara aristokrat denir kısaca.

feodal sistem ilk olarak 9. ve 10. yy. larda frank topraklarında ortaya çıkmıştır. özellikle charlemagne imparatorluğunun çöküşünden sonra çıkmıştır.
latince feodum (tımar) ile taşınabilir değerli mal anlamına gelen cermen kökenli bir kelimeden türemiştir.
zamanla fransadan ispanya, italya, almanya ve doğu avrupaya yayılmıştır. 14. yy. ın sonuna kadar tüm avrupada hüküm sürmüştür. fransa, ispanya ve ingilterede güçlü monarşilerin ortaya çıkması, yerel örgütlenmelerin çökmesine sebep olmuştur. haberleşme imkanında artması buna büyük etkendir. fransada ancak 1789 devriminde ortadan kalkarken, almanyada 1848 ve rusyada 1917 yılına kadar etkisini sürdürmüştür. ondan sonra kapitalizm ve komünizm gibi siyasi ve toplumsal örgütlenme biçimi ortaya çıkmıştır.

ortaya çıkış hikayesi taaa batı romanın yıkılışına kadar dayanır. roma imparatorluğunun zamanındaki güce ve kudrete ulaşmasını sağlayan kölelik sisteminin yıkılmasıyla oluşan yeni üretim tarzıdır esasen (bkz: tımar). toprağı süren köylülerin üretimine dolayısıyla sömürüye dayanır bu sistem. bu kişiler toprağı sürmüş ve ancak ailesini geçindirecek kısmını aldıktan sonra geri kalan fazlalıkla lordları, rahipleri, kralları vs. beslemişlerdir. hiç karşılığında başkalarını beslemek zorunda kalmaları, üstüne üstlük çok kötü koşullar altında yaşamaları nedeniyle sistemi sürdürmek için sürekli baskı vardır. ayrıca haberleşme, ulaşım, taşıma vs. gibi birleştirici unsurların yokluğunda,zenginliğin ve birikimin kilise ve derebeylik gibi küçük bir sistemlerin içinde kalmasına neden olmuş, insanlık adına ilerlemenin yavaşladığı bir dönem ortaya çıkmıştır.

karolenj kralı mortel in savaşta başarılı olup bir yeri savunanlara daha önce kiliseye ait olan ve el koyduğu o toprağı vermesiyle ortaya çıkan rejim. bunun çıkma nedeni roma imparatorluğu yıkıldıktan sonra 500 yıl kadar avrupanın başıboş kalması barbarlar , cermenler , vikingler gibi bir çok ırk tarafından istilaya uğraması ve varla yok arası karolenj krallığının burayı savunamaması. ilk başlarda bu toprak sahiplerine vassal denirken sonradan vassallar arasında alt üst muhabbeti dönmesiyle kral sistemi kaybetmemek adına hepsine feodal bey yani senyor bir başka ismiyle lord ünvanını vermiştir. ileri ortaçağda feodalizm tavan yapmış geç ortaçağda yavaş yavaş kaybolmaya başlamıştır.
kralın verdiği toprağa fief yani malikane adı verilir. burada çalışan kesime serf denir. buradaki serflerin kölelerle en büyük benzerliği toprağa bağlı olmalarıdır. kölelerden farkları ise lordun izniyle de olsa evlenebilmeleridir. bu fieflerin içinde her serfe serf mansusu denilen topraklar verilmektedir. bu toprakları işleyen serfler ürettikleri ürünlerin yüzde otuz ile ellisi arasındaki bir miktarını ve eğer kümes hayvanı besliyorlarsa besledikleri kümes hayvanlarının yumurtalarının bir kısmını lorda vermek zorundadırlar. lordun kendisine ayırdığı rezerv denilen topraklarda da her serf kendi araç gereciyle haftada üç gün angarya olarak çalışması zorunludur. evlenmek için lorda bir kısım para vermelidir serfler. ve hür biri ya da malikane dışından birisi ile evlenmek için lordun özel rızasını alması gerekmektedir. çünkü malikane dışından birisi ile evlendiği takdirde serf de o kategoride bir insan olur.
dağıtılan toprakların mülkiyeti lordundur üzerinde çalışma hakkı serfindir. lord bu toprakları serflere verirken parça parça vermektedir. kendi rezervini de parça parça tahsis etmektedir. bu bir nevi sigorta saplamaktadır. çünkü toprağın bir kısmı verimsiz çıksa bile farklı farklı yerlerden toprak sahibi olunca bir şekilde dengelenmiş olur. lordun toprağı da parça parça aralarda olduğu için serfleri daha kolay denetleyebilir.

tanımlanırken, yaşanılan zamana göre bazı kısımlar değişiklik göstersede, işleyiş olarak aynıdır. toprakların bir kısmı derebeyine ayrılır, diğer kısmı ise borçları karşılığında köylülerin çalıştığı topraklar olarak hesaplanır. bu demektir ki, düdük sesinin çıktığı göt her daim aynıdır.

köleci toplumlarda ortaya çıkan siyasi, toplumsal ve ekonomik olumsuzluklar, askeri maliyetler ve bu sonuçta elde edilen gelirlerin azalması, arttırılan vergiler sonucunda köylünün ve zanaatkarın zor duruma düşmesi, üretim ve ürünlerin pazarlanması sorunlarını ortaya çıkarmıştır. ticaret alanına da yansıyan bu olumsuzluklar, köle kullanımını verimsizleştirmiş, kölelerin beslenmesinin zorlaşması ve bu doğrultuda artan maliyetler, kölelerin azat edilmesi sonucunu da beraberinde getirmiştir. bu olumsuzluklar sonucu, kölelerin bir kısmının belirli bir toprak kirası karşılığında serbest bırakılarak, toprağı işleme hakkına sahip olması, ekonomik verimliliği arttırmanın bir yolu olarak uygulanmaya başlamıştır. bu şekilde, üretim araçları sahipleri, köleleri sebebiyle katlanmak zorunda kaldıkları maliyetlerden kurtulma; serbest bırakılan köleler de, -işledikleri toprakları terk etmemek koşuluyla- geçimlerini sağlama olanağına kavuşmuşlardır. böylelikle, köleci üretim tarzı değişerek, ana üretici güç olarak toprağı işleyen serflere dayalı bir üretim organizasyonu olan feodal yapı ortaya çıkmıştır.

latince kökeni feudumdur ve davar demektir. soylu lordların ve senyorlerin başlattığı bir sosyo ekonomik sistemdir. koruyan-korunan ilişkisi temel esastır. bu ekonomi kendi kendine yeterlik üzerine kuruludur. orta avrupada görülen fakat iran'da başladığı sanılan bu sistem daha sonraki yıllarda sanayi devrimiyle kendini silikleştirmiştir.