|
|
- ispanyol şair, daha doğrusu ispanyanın en büyük şairlerinden biri,ispanya iç savaşında 1936 da faşistler tarafından kurşuna dizilerek öldürülmüştür. turgut uyarın şöyle bir şiiri vardır ki lorca için o oda ayrıca okunasıdır. (bkz. federico garcia lorca icin uc siir)
- sedeften dişleri var
ayın.ne yaşlı, üzgün!
su yolları kurumuş
yok kırlarda yeşillik
ve yuvasız, yapraksız
ağaçlar öyle bitkin.
söğütlükten geçiyor
buruşuk ölüm sultan
o saçma alayıyla
uzak kuruntuların.
balmumu ve fırtına
boyaları satıyor
bir düzenci, kötücül
masal perisi gibi.
yağlıboya resimler
alıyor ay ölüm'den.
bu karışık gecede
aklını oynatmış ay!
arada yerleşiyor
karanlık yüreğime
çalgısız bir panayır
gölge dükkanlarıyla.
dizelerinin sahibi ünlü ispanyol şair, inanılmaz adam. salvador dali ve pablo nerudanın en yakın arkadaslarından birisidir. (bkz: salvador dali)(bkz: pablo neruda). şiirlerini okumak her yelpazeden insana bişeyler katar mutlaka... okuyacaklar için sait maden çevirisi tavsiye edilir. (bkz: sait maden)
- herkesin bildiği şairlik (aslında ozanlık diyebiliriz buna) yönü yanında müzisyenlik yönü de vardır. annesinden aldığı ilk piyano ve solfej derslerinden sonra don antonio segura ile çalışmıştır uzun süre.
1916'da ispanya'da derleme çalışmalarına çıkmış, bu esnada hocalarının tavsiyesi üzerine paris'e müzik eğitimi almaya gitmek istese de ailesinin karşı çıkmasıyla ispanya'da kalmış ve edebiyata ağırlık vermiştir. (bkz: şekil 1a)
derleme çalışmalarının sonucu olarak ortaya çıkan 13 canciones populares espanolas'da çoğu endülüs melodilerinden ibaret çalışmaları basit bir piyano altyapısıyla notalamış, bunların tüm ispanya'da yaygınlaşmasını sağlamıştır. federico garcia lorca'nın bu derlemelerinin kesinlikle arap ezgileri veya flamenko eserleri olamayacağını bu ezgilere piyano altyapısının oldukça zor adapte edilebilmesinden anlayabiliyoruz. bunlar genelde ortaçağ eserleridir. (bkz: los morillas de jaen)(bkz: anda jaleo)
yukarıda bahsettiğim federico garcia lorca'nın bir çok eseri daha modern bir altyapı ve sadece gitarla paco de lucia tarafından yorumlanmıştır.
- ispanyol iç savaşının harcadığı şair. okuyunca insanın aklından bütün ispanyolar ölsedi de ona bir şey olmasaydı demek geliyor.
- türkçeye çevrilmiş bir şiiri:
ay kocaman at kara
torbamda zeytin kara
bilirimde yolları
varamam kordobaya*
ova geçtim yel geçtim
ay kırmızı at kara
ölüm gözler yolumu
kordoba surlarında
yola baktım yol uzun
canım atım canım atım
etme eyleme ölüm
varmadan kordobaya
- faşist düşünceyle mücadelenin simgelerinden biridir.
cemal süreya'nın yukardaki çevirisinin baya serbest bir çeviri olduğunu belirtmeden geçemediğim şair. orjinali için: cancion del jinete kısmına bakmanızı öneriyorum : http://home.tiscali.be/...
- ''politikacı değilim ama her gerçek şair gibi devrimciyim'' diyerek, ispanya iç savaşında, tarafını ayanbeyan belli etmiş diktatör franco döneminde, ölümünün sorumluluğu 'kimliği belirsiz katillere' yüklenmiş ve 1930'ların ispanyasında yaşanan faşizme; kalemiyle, başkalarının silahlarıyla veremediği kadar çok zarar vermiş salvador dali ve bunuel'in en yakın dostlarından biri..
''bakmak istemem ben kana.''(grace, 18.01.2007 03:33)
- ünlü matador ignacio sanchez mejias'a ağıt.
''borozanların boğuk, tüyler ürperten sesleri kulakları tırmaladı
öğleden sonra saat beşte.
zehir ve duman dolu ziller çaldı
öğleden sonra saat beşte.
köşebaşlarında küme küme toplandı dilsiz insanlar
öğleden sonra saat beşte.
boğa'nın yüreği ferahtı; yalnız o mutluydu!
öğleden sonra saat beşte.''
- kordoba adlı şiiri zülfü livaneli tarafından bestelenmiştir.
- lorca'nın doğanın diliyle bir avcıyı duyumsattığı şiiri sunmak istiyorum:
avcı
yüksek çamlar!
dört güvercin gidiyor gökte.
dört güvercin
döndü geri.
dört gölgeyle
bir yara geldi.
alçak çamlar!
dört güvercin yatıyor yerde.
- ölüm tutanağında şu satırlar bulunan yazar;
"savaşın doğurduğu yaralar yüzünden ölmüş olup,cesedi 20 ağustosta viznar - alfacar yolu üzerinde bulunmuştur"
ayrıca türkçe çevirileri seçilirken çok titiz davranılmalıdır.
(bkz: sait maden)
bilinmez aşkımla yapayalnız ben,
ne gönül ne yakınma artık,
varılmaz çatısına doğru göğün
büyük bir güneşe yaslanıp.
- falanjistlerin gözü kör olsun dedirten ispanyol şiirinin en acıklı sesi ya da coşkulu, aslında tınısı bol sesi...
la soleâ
kızlar karalar giyinmiş,
düşünüyor, dünya ne kadar küçük
ve yürek ne kadar geniş.
karalar giyinmiş.
düşünüyor iç-çekişler, çığlıklar
nasıl da yitiyor rüzgârda.
karalar giyinmiş.
açık kalmış balkonundan
şafak vakti,
gökle dolmuş içeri.
ay! ah!
giyinmiş, ya, karalar giyinmiş !(atxaga, 17.07.2007 03:03 ~ 03:04)
- varlık yayınları 'federico garcia lorca bütün şiirleri' adıyla ispanyol şairin tüm şiirlerini erdoğan alkan'ın çevirisiyle sunmuştu. bunları bir tarafa koyup sözü sahibine bırakalım...
“ne garip şu ikindi sazlıklarında
federico adında olmak”(seyrengiz, 17.07.2007 16:41 ~ 18.07.2007 22:27)
- yapmacıksız, "kitaptan çıkıp insancıl olan bir şiir"dir lorca. tıpkı kendi tiyatro tanımı gibi. kavgacıdır, tek derdi eğlendirmek değildir.
tiyatro için umudunu her daim canlı tutan ezilen halkıdır. 1931'de ispanya'da rivera diktatörlüğü devrilip cumhuriyet ilan edildiğinde, üniversite öğrencilerinden oluşan "la barraca" topluluğuyla köylere dek uzanır, ezilenlere taşır tiyatroyu. kısa bir süreliğine. franco tehdidi ortaya çıkana dek.
çoğu oyununda saklı bir faşizm eleştirisi vardır. örneğin "don crıstobıta ile dona rosita'nın acıklı güldürüsü" adlı oyununda alttan alta milliyetçi falanjistlerin sloganlarıyla dalga geçer.
kendi deyimiyle " sevgili granada'sının eşi görülmemiş uygarlığını yok etmiş bulunan, ispanya'nın en aşağılık burjuvazisi"dir çoğu oyununda oklarının hedefi. o ise, franco faşizminin hedefi.
-cinayet granada'da işlendi-
tüfekler arasında yürürken görüldü
uzun bir yolda soğuk kırlara çıkan,
şafakta yıldızların altında
öldürdüler federico'yu
ilk ışık saplandığı zaman
bakamadılar yüzüne
o kanlı serseriler;
gözlerini yumdular sadece,
dua ettiler... tanrı bile kurtaramaz sizleri...
ölüp yıkıldı federico
-yüzünde kan, bağırsaklarında kurşun-
...orada işlendi cinayet, granada'da
bilirsiniz -zavallı granada- onun granada'sı.
antonio machado
- ...
hayat böyle, federico,
ey babayiğit,
ey kara sevdalı adam.
sana,
dostluğumun sunabileceği şey
işte bunlar..
sen de epeyce şey biliyorsun
şimdiden.
yavaş yavaş, daha da,
öğreneceklerin var.
pablo neruda
- " tarih 19 ağustos 1936… avrupa coğrafyasını çiğneyen faşizmin ispanyol muhafızları, garcia lorca’nın kollarına girerek o’nu iki günden fazla kaldığı ve işkenceden geçirildiği hücresinden bir arabaya doğru sürüklüyorlar. araba ıssız bir yerde sessizce duruyor. lorca arabadan çekiştirilerek çıkartılıyor.
ispanya’nın sivil muhafızları, ispanyol faşizminin tetikçileri lorca’nın karşısına dikiliyor! önce lorca vuruyor onları sözleriyle! özgürlüğü, eşitliği, sınıfsız ve sömürüsüz bir dünyayı haykırıyor suratlarına… bu sözlerden korkan sivil muhafızlar tüfeklerinin dipçikleri ile saldırıyorlar önce, sonra ateş ediyorlar…"
- elveda
ölürsem,
açık kalsın balkon
portakal yiyor çocuk
(görüyorum balkonumdan)
orakçı buğdayları biçiyor
(duyuyorum balkonumdan)
ölürsem,
açık kalsın balkon!
- ispanya'nın kızıl çiçeği.
- umarsız aşka gazel
gelmek istemiyor gece
ne sen gelebiliyorsun o yüzden
ne de ben gidebiliyorum.
ama ben gideceğim.
akrepten bir güneş şakağımı yesede.
ama sen geleceksin.
dilin tuzlu yağmurlarca yakılmış.
gelmek istemiyor gün.
ne sen gelebiliyorsun o yüzden.
ne de ben gidebiliyorum.
ama ben gideceğim.
kurbağalara atarak ağzımda çiğnediğim karanfili.
ama sen geleceksin.
çamurlu lağımından karanlığın.
gelmek istemiyor.
ne gün,
ne gece.
ölebiliriz o yüzden.
ben senin uğruna.
sen de benim..
- (bkz: şaşırtı)
(aytok, 26.02.2008 00:39)
- ispanya'nın dünyaya üflediği soluktur. doğayı içselleştirerek, halkının folklorik öğelerini yansıtarak yazdığı şiirleri, şiirlerinden beslenen oyunları vardır. ayrıca müzikle de her zaman güçlü bir bağı olmuştur sanatçının. sanat için yaşamış sanat için ölmüştür. daha 19 yaşındayken babasına yazdığı mektupta:“size yüreğimin en derinlerinden beni burada bırakmanız için yalvarıyorum. buradan ayrıldığımda yayımlanmış kitaplarım ve temizlenmiş vicdanımla, saf sanatı savunmuş olmaktan gurur duyarak geri döneceğim: saf sanat,gerçek sanat. beni değiştiremezsiniz. ben bir şair ve sanatçı olarak doğdum, diğerlerinin yakışıklı, kör ya da kusurlu doğması gibi. kanatlarımı almayın benden, çünkü emin olabilirsiniz ki ben bu kanatları kullanmayı biliyorum.” diyen şair, sivil muhafızlar için yazdığı bir şiir nedeniyle franco'ya bağlı faşist yönetim tarafından yargılanmaksızın kurşuna dizilmiştir. onu sona götüren şiiri:
karadır atları, kapkara
nalları kapkara demir
pelerinlerinde parıldar,
mürekkep ve mum lekeleri
hepsinin de kurşundan beyni
yoldan aşağı çıkageldiler
o çılgınlar, o gececiler
boğdular geçtikleri yeri...
- leonard cohen,f.g.lorca'ya duyduğu hayranlıktan kızına lorca ismini vermiştir.
(umde, 19.06.2008 03:03 ~ 03:03)
- (bkz: akşamın ninnisi)
|
