evren  

dünyanın da içinde yer aldığı gizemli ortam.

(bkz: kainat)

(bkz: kenan evren)

pozitivizme göre saat gibi çalışan mekanik bir obje ya da bir makinadır. enerjisi bitinceye kadar belli bir düzende devinimini sürdürür.

pozitivizm ötesi paradigmaya göre ise; bileşenlerinin ayrıştırılıp tekrar tersi bir süreçle yerlerine yerleştirildiği mekanik bir yapı olarak anlaşılamaz, holografiktir.

bir erkek ismi olarak da kullanılır.

adı evren olanlar ortaokulda salak arkadaşlarının evren tanımını öğrendiklerinde -ahahah olum senin içinde herşey var bizde senin içindeyiz folloşsun sen gibi salak muhabbetlerini çekmek zorunda olan insan modeli.

not:kendimden biliyorum

fizikte madde ve enerjinin belli yasalara göre evrimini içeren, tüm gözlemlere kapalı uzay parçası.

ilgili olarak (bkz: uzay).

içinde milyonlarca güneş sistemi benzeri sistemler, nebulalar, galaksiler barındıran ve sürekli olarak genişlediğine inanılan düzen. boş gibi algılansa da boş değildir.
henüz tam anlaşılmamıştır ama yavaş yavaş sırlarını bize sunmaktadır.

yeterince geniş olduğu yetmezmiş gibi sürekli genişlemeye devam eden hede.
(bkz: nereye varacak bu işin sonu)

unisex bir isimdir, eski türkçede 'ejderha, canavar' manasına gelir.

pozitif eğriliğe sahip ve sürekli olarak genişleyen bir olgudur.

riemann matematiksel denklemlerinde bazı gerçeklerin altını çizer.

1. evrendeki galaksiler dünyamızdan uzaklaşmaktadır.
2. galaksilerin dünyadan uzaklaşma hızları uzaklıkla kabaca doğru orantılıdır.
3. galaksilerin hızları ile dünya arasındaki uzaklığın oranı kabaca sabittir.

bu üç önerme bize gelecekte galaksilerin bizden daha da uzaklaşacaklarını ve geçmişte bize daha da yakın olmuş olduklarını ispatlar. einstein görelilik teorisinde riemann'ın bu denklemlerini kullanarak içinde bulunduğumuz evreni ancak zaman boyutunu da katarak belirtebileceğimizi göstermiştir. böylelikle evreni değerlendirirken genişleyen bir nesneden bahsettiğimiz için hangi fiziksel evreni kastettiğimizi zaman parametresini belirterek göstermeliyiz.

ankara ilinin 6.167 nüfuslu ve 218 km2 yüzölçümlü ilçesidir.

volkan barış göçmez ilçenin kaymakamıdır. altınbaşak, cebirli, solakuşağı, ibrahimbeyli, yusufuşağı, çatalpınar, demirayak, torunobası, inebeyli isimlerinde toplam 9 köyü bulunur.

ankara merkeze 171 km uzakta olan,eski adı çıkınağalı olan ve her nasıl olduysa memleketim olmasına rağmen çoğu zaman unuttuğum bu yeri dönemin cumhurbaşkanı kenan evren'in ziyaret etmesi sonucu onun adı verilen ilçe

birileri tarihini özetlemiş. kısaymış.

"quantum fluctuation. inflation. expansion. strong nuclear interaction. particle-antiparticle annihilation. deuterium and helium production. density perturbations. recombination. blackbody radiation. local contraction. cluster formation. reionization? violent relaxation. virialization. biased galaxy formation? turbulent fragmentation. contraction. ionization. compression. opaque hydrogen. massive star formation. deuterium ignition. hydrogen fusion. hydrogen depletion. core contraction. envelope expansion. helium fusion. carbon, oxygen, and silicon fusion. iron production. implosion. supernova explosion. metals injection. star formation. supernova explosions. star formation. condensation. planetesimal accretion. planetary differentiation. crust solidification. volatile gas expulsion. water condensation. water dissociation. ozone production. ultraviolet absorption. photosynthetic unicellular organisms. oxidation. mutation. natural selection and evolution. respiration. cell differentiation. sexual reproduction. fossilization. land exploration. dinosaur extinction. mammal expansion. glaciation. homo sapiens manifestation. animal domestication. food surplus production. civilization! ınnovation. exploration. religion. warring nations. empire creation and destruction. exploration. colonization. taxation without representation. revolution. constitution. election. expansion. industrialization. rebellion. emancipation proclamation. invention. mass production. urbanization. ımmigration. world conflagration. league of nations. suffrage extension. depression. world conflagration. fission explosions. united nations. space exploration. assassinations. lunar excursions. resignation. computerization. world trade organization. terrorism. internet expansion. reunification. dissolution. world-wide web creation. composition. extrapolation?"

(bkz: http://members.bellatlantic.net/...)

var mısın yok musun adlı yarışmadaki görme engelli yarışmacı.nergis kumbasarla bir sabah programına başlıyormuş.

13,6 milyar yaşında olduğu tahmin ediliyor. kıyaslanabilmesi için güneş sistemimizin 4,5 milyar yaşında olduğunu hatırlatayım. bu arada ben de 38 yaşındayım. yozgat'tan..adım berktuğ. bekar,esmer, sportif biriyim..

feysbuk da var..

sonsuzdur. büyük patlamadan sonra zaman kavramının başladığına inanılır ve gözlemleyebildiğimiz evrenin bu patlamadan beri sürekli olarak genişlediği görülmüştür. gökadalar birbirlerinden uzaklaşmakta ve bu uzaklaşmanın ivmesi artmaktadır. gözlemleyemediğimiz, evrenin geri kalanı (kalan kelimesi sonsuzluk kavramı ile çelişiyor) veya diğeri için ise kabuller bulunmaktadır. en yaygın olanları, patlama esnasında evrenin madde ile dolduğu ve karşıt madde oluşumundan dolayı bu maddenin çoğunun yok olarak bildiğimiz az miktarının kaldığı ve gökadaları oluşturduğu, bir diğeri ise sadece gözlemleyebildiğimiz evrendeki ve bir miktar fazlasındaki gökadaların varlığı ve büyük patlamada sadece bunların oluştuğu, evrenin geri kalanının tamamen ve sadece "yok" tan ibaret olduğudur. ikinci kabul daha mantıklı görünmekle beraber algılanması ve kabul edilmesi zordur. daha mantıklı olmasının sebebi ise, evrenin sınırının olmadığı yada olamayacağı gerçeğidir. zira sonlu olan bir evrenin sınırı ne ile belirlenmiştir? veya dışında ne vardır? eğer dışı yokluk ise, o zaman evrenin sınırının olmadığını da söyleyebilir miyiz?
tamamen bilinmeyenlerden oluşan bir kavramdır evren.

birçok insan için tanrı kavramını sorgulatacak kadar büyüktür.

evrenin büyüklüğünü kavratmaya yarayan vidyolar izleyip, bu konuda yapılan çalışmalarla ilgili birkaç makale okuyan kişi ister istemez afallar.

kafadaki tanrı tanımı genelde dünya ile sınırlı olan kişiler için bu durum oldukça sarsıcıdır. bir an tanrı o kadar mı büyük diye düşünen kişi daha sonra silkelenir ve kendine gelir, "mevlam görelim neyler, neylerse güzel eyler."

inanmayanlar "yaşasın kaos" der, başını hafifçe sallar ve gider.

agnostikler ise "bunlar teoriden ibaret" der, geçer.

evren'in tarihi, aynı zamanda kökenin kökeninin tarihi ile eştir. evren'in şu âna kadarki en tutarlı kuramıyla dalga geçmek için, sabit ve durağan evrenin savunucusu fred hoyle tarafından big bang olarak isimlenen büyük patlama eğretilemesi, evren'in her noktada ve aynı oradan büyük bir ivmeyle genişlemeye başlamasından ibarettir ve bu an, aynı zamanda -elbette ki metafiziksel söylemlerin de etkisiyle- zamanın da başlangıcı olarak addedilir. bir fizikçiye "big bang'ten öncesi nedir?" sorusunu sorduğunuzda, böyle bir yanıt almanız mümkündür. ya da size doğrudan "onu tanrı'ya sorun" da diyebilir.

evren'in geçirdiği bu genleşme ya da patlamayla quarkların bir araya gelip ilk protonları oluşturması 1 saniye; ilk proton ve nötronların ilk atom çekirdeğini (helyum) oluşturması 1 dakika ve atomların birleşip karbon ve oksijeni oluşturması da yüz milyonlarca yıl almıştır. evren, bu süreçler arasında sürekli mola vermek durumunda kalmıştır çünkü fiziğin temel kuvvetlerinden olan ve bu fiziksel bileşimleri olur kılan çekirdeksel ve kütle çekim kuvvetleri, evren'in sıcaklığının mutlak suretle düşmesini zorunlu kılar. evren, hâlihazırda birçok kanıtla ispatlandığı şekliyle soğumaya devam ettikçe, çekirdeksel kuvvetler yerini kütle çekim kuvvetlerine bırakmış ve böylece yıldızlar oluşmaya başlamıştır. yıldızların oluşmasının getirdiği sıcaklık, evren'in soğuması nedeniyle yıldızlar'ın amiyane tabirle hasar almamasına ve çekirdek bölgesinde yıldızın kendi içine sıkışmasına neden olmuştur ya da ön ayak olmuştur (neden olmak ya da ön ayak olmak bağlamında neden ikileme düştüğümün yanıtı, doğa'nın ve evren'in bir tasarısının olup olmadığının bilinememesindendir: evren, karmaşık bir yaşamı tasrlamış mıdır yoksa her şey bir tesadüf müdür?). yıldızların, kendi çekirdeğinde sıkışması, sıcaklığın milyarlarca dereceye çıkmasına, şu anda bildiğimiz metallerin oluşmasına ve atomların birbirleriyle daha sık çarpışarak nihayetinde büyük bir enerjiyi açığa çıkarmasına olanacak sağlayacak şekilde patlamasına neden olmuştur (ya da ön ayak olmuştur). bu patlamalara süpernova adı verilir. bu yıldız patlamalarıyla uzay boşluğuna yayılan metal ve elementler, yine kütle çekim ve çekirdeksel kuvvetlerin etkisiyle birleşip, yeni yıldızları oluşturmuştur. bazıları da ölerek kara delik hâlini almıştır.

işte yaşamın kaynağı, bu yıldız tozlarındadır. oluşan milyarlarca yıldızdan biri olan güneş de, benzer bir oluşumla meydana gelmiş ve dünya'nın da bulunduğu samanyolu gökadasını kendine çöplük edinmiştir. dünya da, böyle yıldız tozlarının birleşmesiyle meydana gelmiştir. yaşamın, şu anda bilindiği kadarıyla, neden sadece dünya'da olmasının tek bir nedeni vardır: sıvı haldeki su. güneş sistemi'ndeki birçok gezegende su vardır. jüpiter'de buz, venüs'te su buharı hâlinde. ancak yalnızca dünya'da sıvı halde bulunan su, yıldız tozlarının içindeki karbonu kendi bünyesinde hapsederek, uzay boşluğundaki ışınların etkisinden onu koruyup yaşamın, okyanuslarda başlamasına neden olmuştur (ya da ön ayak olmuştur). suyun, dünya'da sıvı olarak bulunmasının tek nedeni de, dünya'nın güneş'e olan uzaklığıdır. bütün bu parametreler, yaşamın, dünya ile hemen hemen her şeyi benzeyen venüs'te değil de dünya'da olmasının önemli ve hayatî birer kanıtıdır.

klasik fizik: "orada bir evren vardır."
görelilik teorisi: "oradaki evren, uzay ve zamana göre herkes için farklıdır."
kuantum teorisi: "orada bir evren olabilir."
multiverse teorisi: "orada birden çok evren olabilir."

uçtan uca 93 milyar ışık yılıdır. böyle söyleyince küçük sanki.

çok büyük bir kısmının görünmez karanlık madde* ile dolu olduğu biliniyor. bu karanlık madde, küçük galaksilerin dağılmasını engelleyen yüksek çekim kuvvetini sağladığı gibi çok uzak galaksilerden dünya'ya gelen ışığı da büküyor. bu kadar çekim gücüne sahip olmak için de büyük bir kütle gerekiyor tabii. kara madde de evrenin %23 kadarını kaplayarak bu kütleye sahip olduğunu gözlerimize* sokuyor.

evrende karanlık maddenin haritası: (görsel: evren/31811)

hubble uzay teleskobu 24 eylül 2003 - 16 ocak 2004 tarihleri arasında gözlerini evrenin çok derinlerine dikerek birçok fotoğraf çekmiş, ve bu fotoğraflar bileştirilerek görülebilir evrenin en büyük, en derin görüntüsü ünvanına sahip tek bir fotograf elde edilmiş:

http://space.about.com/...

dikkat çekmek isterim ki görülen her minik nokta bir yıldız değil, bir galaksidir. ve dahası, henüz dünya oluşmadan önce evreni kat etmeye başlayan fotonlar(fotoğraftaki zayıf, silik noktalar) bile bu kareye ancak ulaşmış.

delirsem deliririm aslında. çok bakmayın siz de.

"başkaları kütüphane de der."

insanlığın kafayı sıyırması, tam olarak evrene bakıldığında görülenin aslında zaman olup olmadığını düşünmesiyle başlamıştır. şimdi yıldıza bakıyorsun, aslında o binlerce yıl önce patlamış. daha uzağa bakıyorsun, daha geçmişe gidiyorsun. sonra aynaya bakıyorsun, yine aynı sen. başını kaldırıp gökyüzüne bakıyorsun, sen değilsin. yeterince uzağa bakabilsek büyük patlamayı görebilecez. bunu görebilmek için geri gitmeliyiz. geri giderken evrende ilerlemeliyiz. yok yok böyle değil.

bir gün eğer bir makine icat edersem, bulacağım makina evrende uçuracak beni. zaman kavramı filan kalmayacak. o bulutsu senin bu galaksi benim uçacam. big bang'e gidersem gerekirse üstüne işeyecem söndürecem. evet bütün fantezim bu.

"big bang akıllı olsun akıllı!"