emergence  

bütünün, parçaların toplamından fazla olduğu* iddia edilen durumları anlatan terim ("tezahür", "emerjans" gibi kullanımları da var ama tam olarak türkçe'deki karşılığı belirlenmiş bir terim değil). o fazlalığın "ortaya çıkması", tezahürü, "emerge" olmasıdır. bilinci crick'in dediği gibi nöron davranışlarına indirgemenin* mümkün olmadığını, bilincin bir emergence vakası olduğunu savunanlar var mesela. "aptal" karıncaların örgütlü bir koloni oluşturabilmesi de emergence meselesinin alanına girer. indirgemeci adama ters bunlar.

sistemi aşağıdan yukarı* değil, yukarıdan aşağı* anlamanın daha verimli olacağının işaretidir. diğer bir deyişle, fiziğin bitip, psikolojinin başlamasıdır (bkz: araba psikolojisi).

buna iki şey sebep olabilir: ya sistemi yöneten gizemli bir ruh vardır, ya da sadece kafanız daha fazlasını almıyordur.

söylendiği gibi sırf bizim kafamız basmıyor diye daha yüksek seviyelerde incelediğimiz sözde emergent sistemleri bir kenara koyarsak, bir sistemin emergent olduğunu iddia etmek o sistemin daha alt seviyelerdeki temsili ile daha üst seviyelerdeki temsili arasında gerçekten bir bilgi farkı olduğunu iddia etmektir. görünmeyen bir el vardır ve alt seviyedeki kurallarla açıklanamayacak bir şekilde davranışlara sebep oluyordur. racona ters bence de...

(bkz: sürü zekâsı)

konu hakkında bir süredir araştırıp düşünüyorum ve kavram kargaşasında kaybolduğum esnada düşüncelerimin mantıktan uzaklaştığını farkettim, ki varacağım yer araba psikolojisi olacaktı. sonunda yanlış bir yönünü henüz saptayamadığım şu düşünceye vardım; bence emergence, basit algoritmik motivasyonların toplamından ibaret. daha karmaşık değil. bireysel zekâ bireyi bir yere kadar getiriyor ki bu zekânın kısıtlı olması şart, geriye kalan kısımlarda içgüdüler devreye giriyor, id olabilir, hayatta kalma, yeme içme falan. farklı bir örnek bulmak için yaratıcı olmaya kasarak konudan uzaklaşmamak için karıncalar üzerinden gideceğim.

küçük robot karıncalar yaptığınızı düşünün, ve her birine şu algoritmaları yükleyerek, ortama salıyorsunuz:

yiyecek ara, önündeki karıncanın arkasından yürü, yiyecek büyük olsa da yuvana götürmeye çalış, büyük bir yiyecek taşımaya çalışan karınca görürsen yardım et, yiyecek çok büyükse parçalamaya çalış, çok büyük bir yiyecek parçalamaya çalışan karıncalara yardım et, yiyeceğin üzerinde yer yoksa sıranı bekle, yeterince bekleyen varsa bekleme, düşman gelirse hemen bacağını ısır, bacağını ısırmış olan karınca varsa düşmanın sırtını ısır, olmadı kafasını ısır, düşman ölene kadar bekle, ölünce yiyecek muamelesi yap, yolda su birikintisine gelirsen dur, etrafından dolaş, dolaşamazsan dibine kadar gidip bekle, bekleyen karınca varsa yanında dur, yanyana duran yeterince karınca varsa birinin üzerine çıkıp biraz ilerleyip bekle, karşıya ulaşınca dur, ulaşmış olan karınca varsa üzerinden geç vs.

işçi karıncaların fizyolojileri aynı. yalnızca bireysel ve toplu olarak yapabildikleri işlerin sağladığı fayda değişiyor. bu da daha faydalı işlerin, sıradan bir karıncanın zihinsel kapasitesinin üzerinde olduğunu düşünmemize yol açıyor sanki. halbuki her şeyin basit algoritmalarla açıklanabileceğini düşünüyorum. yukarıda bunu göstermeye çalıştım.

aslında emergence yokmuş falan.