elektrik çarpması  

(bkz. yıldırım çarpması)...

üzerinde gerilim bulunan bir iletkeni tutulmasıyla, elektriğin tutan kişi üzerinden toprağa akması sonucu oluşan olay. gerekli tedbirler alındıktan sonra elektrikten korkulmasına gerek yoktur.

bu olaya maruz kalan kazazedeyi kurtarmak için çivi çiviyi söker mantığıyla, muhtelif yerlerine odunla girişmelisiniz. böylece akımdan ayrılabilecektir

sakar ve dikkatsiz insanların başına pek de az gelmeyen olaydır, kablonun çıplak kısmı veya prize temastan sonra tarifsiz bir acı ve sonrasında şok yemiş bünyenin rahatsızlığı

bir arkadaşımın akrabasının (kendisi sanırım çukurova üniv. elektrik-elektronik müh. son sınıf) ampül değiştirirken başına gelen olay.

akımın değil, gerilimin sebep olduğu olay. üzerinden 1300 amperelik bir akım akan iletkene dokunduğunuzda hiç bir şey hissetmeyeceksinizdir, çünkü v=i.r eşitliği doğrultusunda iletken tel üzerinde çok küçük(mv seviyesinde) bir gelirim oluşur.

birkaç voltluk bir gerilim, topraklanıp devreyi tamamlanmadığınız sürece sizi çarpmayacaktır. ama birkaç bin voltuk gerilimlerde* topraklama yalıtımı yapmak yetersiz olur, ayağınıza 9 kat nike air giyseniz de o elektrik sizi güzelce çarpar.

ac carparsa kötüdür ama birde dc carparsa, iste o zaman sürüm sürüm sürünürsünüz

iletken olmanın kaçınılmaz neticesi.

---spoiler---

bugün 220 volt denedim ben bunu, pek memnun kalmadım. o birkaç salise içinde koldan kalbe, oradan da tüm vücuda yayılan ağrılı kasılma güzel olmuş, kopuyorsun dünyadan ama ışığı görmeyi bekliyordum mesela, daha iyi yapabilirlermiş. prizi söktüğünüze değmez, vcd player'dan çarpılın derim ben.

ha 10 saat oldu kol ağrısı geçmedi bak, onu iyi düşünmüşler.

---spoiler---

eğer akıma dahil olmuyor, akımı tamamlıyorsanız ve akım kalbinizin üzerinden geçiyorsa, kısa sürede hayatınıza son verebilecek eylem. eğer akıma maruz kalmış birini görürseniz, ilk hedefiniz en yakın, elektriği kesebilecek priz/anahtar gibi yerler olmalıdır.

aslında insanların elektriğe çarpılmaları onun bir iletkeni haline gelmelerinden oluyor. sıvılar iyi iletkendirler, yani elektriği iyi iletirler. vücudumuzu içi sıvı dolu bir kap olarak düşünürsek, bütün koruma görevi derimize kalıyor. o da vücudumuzun her tarafında aynı kalınlıkta değil. ıslanınca o da iletkenleşiyor, hele üzerinde bir yara varsa direnci tamamen yok oluyor.

evlerimizde 220 volt ve 50 herz akım daima vardır. ne kadar ilginçtir ki, bir elektrik akımının insana en tehlikeli frekans aralığı 50 - 60 hz.dir. elektrik akımını evimizdeki su tesisatına benzetebiliriz. suyun basıncı neyse 'volt' ta odur. 'amper' de suyun miktarının karşılığıdır.
elektriğe çarpılmada süre de önemlidir. süre uzarsa deride yaralar oluşur ve elektrik bu yaralardan daha çabuk geçer. derimizden geçen elektrik akımı derhal sinir sistemimizi etkiler. beyindeki nefes alma merkezini felç eder, kalbin ritmini bozar hatta durmasına neden olur. elektrik çarpmasının sonucu genellikle kalp durması olduğu için ilk yardım da ona göre yapılmalıdır. elektriğe nereden çarpıldığımız da önemlidir. elektriğin elden ele veya elden ayağa geçmesi aradaki hayati organlarımıza zarar verebilir.
elektriğe çarpılınca şoka girmemizin nedeni kendi elektriği-mizdir. sinir sistemimizin ürettiği elektrik ile dışardan çarpıldığımız elektrik karşılaşıp iç içe girince vücudumuzda kasılmalar ve titremeler yaratıyor.

elektrik çarpmasında voltajın değil de akımın şiddetinin yani amperin önemli olduğu ileri sürülüyor. bu konuda elektrik mühendisleri ile fizikçiler arasında görüş ayrılığı var. zaten elektriğin kendisinin de tam bir tanımı yapılmış veya tek bir tanım üzerinde uzlaşma sağlanmış değil.
elektriğin öldürücü gücünün voltaj değil de akım miktarı olduğunu öne sürenlere göre akım doğrudan kalbi etkiliyor. bu düşünüşe göre l ila 5 miliamper akımın vücutta hissedilme seviyesi; 10 miliamperde acı başlıyor; 100 miliampere gelince sinirler reaksiyon gösteriyor ve 100-300 miliamperde şok oluşuyor. tabii bütün bu değerlendirmeler tam bir bilimsel sınıflandırma değil. yani tuzlu bir suyun içinde iseniz, cereyan tüm vücudunuza birden değeceğinden mili değil mikroamper seviyesinde bile bir akımdan zarar görebilirsiniz.

elektriğe çarpılanlar eğer ölmezlerse, genellikle hayatlarının geri kalan kısmını bu olayın izi kalmadan, problemsiz olarak yaşayabiliyorlar. ama az miktarda da olsa sinir sistemi üzerinde hasar bırakabiliyor. elektrikten çarpılıp şoka girenlere de, kalp ritmini düzenlemek için yine elektro şok uygulanıyor.

enteresan bir olay.tecrübeye istinaden vücuduma ışık hızında bir ahtopat hakim oluyor hissi uyandırmıştı adrenalini yüksek olup allah korusundur.

elektrik teknikerlerinin çok fazla etkilenmediği hadise

(bkz: cereyan)

sene 2005, aylardan aralık, günlerden pazar... yağmurlu bir gün. havadaki negatif enerjiyi hissetmemek mümkün değil. evde sadece abim ve ben varız.
evden dışarı çıkmak üzre süsleniyorum. lise gençlik partileri hadisesi, havalı ve cool bir genç olmam lazım yoksa alenen dışlanırım diğer havalı ve cool arkadaşlar tarafından.
saç kurutma makinesini salondaki prize takmaya çalışıyorum illa. niye? çünkü orada kocaman bir ayna var. ama ı-ıh. priz bozuk, fiş girmiyor içine.

bir elektrikçi edasıyla mutfağa gidiyor, bu tarz işler için gerekli alet edevatların bulunduğu çekmeceyi açıyorum; biraz karıştırıyor ve işime yarayan bir araç olmadığı kanısına varıyorum. sonra bu iş için en uygun aracın kaşık sapı olduğunu düşünüp sapı ince bir kaşık seçiyorum itinayla. derhal salona, prizi onarmaya... sokuyorum kaşığın sapını, yumuşak ve narin hareketler kullanarak. prizin canını acıtmadan. tam o sırada abim arkamdan sinsice yaklaşıp sırtıma bütün gücüyle bir yumruk atıyor. kalbimin ağzımdan çıkıcağını sanıyorum bir an; ölecekmişim gibi hissediyorum.

-ağğhhhhkk. (kaşık elimden düşüveriyor bu sırada)
allah belanı versin abi.

deyip arkamı dönüyorum; kimsecikler yok. sonra içeriden tuvalette sıçmakta olan abimin sesi geliyor kulaklarıma.

-nooldu be? düştün mü? bir şey mi oldu?

o sırada şimşekler çakıyor kafamda, elektrik çarpmışa dönüyorum(mecazi anlamda değil tabii ki lan, gerçekten) ve iflah olmaz bir salak olduğumu anlıyorum.
hayat çok tuhaf gerçekten. ders almaya bakmak lazım. elektrik çarması insanda çok büyük değişikliklere sebep olabiliyor. bakınız; neydim ve ne oldum. sizi temin ederim ki 2 sene içerisinde aykum en az 100 puan arttı.
ayrıca;
ebeveynlere sesleniyorum: zeka yaşı 5 i aşmamış çocuklarınızı evde yalnız bırakıp gitmeyin.

8 yaşında yaşadığım deneyimdir.elektriğin etkisinden midir nedir, bugün bile yeni yaşamış gibi hatırlıyorum.annem pazara gitmişti.bunun piçlik yapmak için kaçınılmaz bir fırsat olduğunu anlamam sadece birkaç saniye sürdü.annemin örgü şişlerini elime aldım, dolabın kapağını açtım, iki tane salatalık çıkarıp salatalıkların birbirini şişlediği sadist oyunumu oynamaya başladım.

o arada nerden estiyse şişleri prize sokma fikri aklıma geldi (piç işte).şişin tekini salatalığın içinden çıkardım ve prizin deliğine gözlerimi kısarak büyük bir heyecanla yavaş yavaş soktum.bir de ne göreyim, bi bok olmadı.elektrik çarpacak diye beklerken hiçbirşey olmadığını görünce, diğer şişi de diğer deliğe sokmakta bir sakınca görmemiştim.iç sesin "yapma yavrum, yapma evladım" nidalarının eşliğinde diğer şişi de prize soktuğumda, işte o anda piçliğin bedelini çok feci ağrılı bir titreme ve ardından gelen kısa süreli bilinç kaybı ile ödedim.kızarıp değişik formlara girmediğime göre bunun önemsiz bir fatura olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim.

aradan çok uzun zaman geçtiği için çok fazla ayrıntısını hatırlamıyorum ama, çarpıldığım 6-7 saniye içerisinde, elektrik akımlarının vücudumda kaynar su gibi ordan oraya atladığını gözlerimle gördüğümü ve şişleri prizden çıkarmaya çalıştığımda kollarımı kontrol edemediğimi hatırlıyorum.bir de 5. saniyede birşeyi tersten gördüm ama, neyi gördüğümü anlayamadan bir kıvılcım patladı ve beni yaklaşık 1,5 metre ötedeki karşı duvara fırlattı.kalktığımda ellerimde hala sıkı sıkı tuttuğum yamulmuş örgü şişleri vardı.durum raporu için aynanın karşısına geçtiğimde ise saçlarımın birkaç santim kabardığını görmüştüm.saçlarımı düzeltmek için elimi yakınlaştırdıkça saçlarımın sağa sola dağılması da beni bir hayli tırsıtmış, birkaç dakika aynanın karşısında kendime bakmama sebep olmuştu.

belirli bir dönemden sonra vücudun bağışıklık kazandığı olay. birkaç kez sonrasında hafif manyaklaştığınız atraksiyon.
(bkz: alışmış kudurmuştan beterdir)

dc enerji ac ye göre daha ölümcüldür. çünkü ac enerji saniyede 50 kez 0 noktasına düşer ve bu düşme esnasında vücut refleksleri yardımıyla enerji kaynağından kurtulunabilir(belirli bir seviyeye kadar). ama dc enerji sürekli olarak bir gerilim potansiyeline sahiptir. yani enerji kaynağı kesilmez ise yüksek dc gerilimlerden kurtulabilmek pek mümkün değildir.

(bkz: iletkenim o halde yokum)

zamanında ütünün içinden çıkan o ufak çıplak telli ampulu normal pil ile yakamayınca çıplak telleri prize sokarak tecrübe edindiğim durum.

(bkz: 26 haziran 2008 elektrik zammı)

---spoiler---

pazar sabahı da pek tavsiye etmem..özellikle demir kasası olup da bir kaç gündür adam akıllı çalışmayan bir elektrikli semaverin içinde çay var mı diye bakmayın yani..gerek yok..atın yenisini alın bu kol, sırt ağrısını çekeceğinize..

ama nasıl bir histir o çarpılma anı anlatamam, yaşanması gerek..tüm kaslar bir anda uyarılıyor, kasılıyorsunuz resmen..akabinde ağrı..

mühendislik yaşantımın kayıtlara geçmesini istediğim ilk adam akıllı elektrik çarpması da bu oldu..diyorum ama bari sabah çay molasında gerçekleşti..yoksa mesai saatinde herkesin önünde çarpılmak da olabilirdi kaderde..

---spoiler---

(bkz: prize tel sokmak)

akımı yediğiniz sürece yakan, sonrasında ağrıtan durum.
50 volt civarına kadar tehlike teşkil etmeyen gerilim, bu noktadan sonra size zarar vermeye başlar. lakin 220 yiyip ölen de vardır, 45000 volt yiyip hayatına aynen devam eden de tanırım.
sonuç olarak siz yapmayın derim, acıtıyor zira. ha illa çarpmasından tırsıyorsanız güzel bir yalıtım ekipmanı kullanın; yoksa sağ elinizle kurcalayın elektrikli cihazı ve sol elinizi cebinize sokun. böylelikle en kötü durumda bile elektrik kalbinizi barındıran gövdeniz yerine direnci daha düşük olan kolunuzdan geçerek hayati tehlikeyi ciddi oranda düşürecektir.

son zamanlarda bilinçsizce yaptığım eylem.
kapı kolu, kalorifer, musluk, eş dost ayırmadan, gözünün yaşına bakmadan çarpıyorum. son olarak 5 dakika içinde 3 kere açtığım muslukla aramızda her defasında bi elektriklenme oldu; dördüncüde kontrollü deney babında plastik saplı bıçakla açtım musluğu, bişey olmadı ama bu kez de su değince elime çarpıldım! artık insanlar bana dokunmaktan korkuyolar; o bişey değil ben kendimden korkuyorum. yurdun elektriği bile sabahtan beri sabit durmamış, kesilip dururken, bendeki bu istikrar nedir, 13 oldu çarpmalarımın sayısı diye feryat etmekteyim. bi ihtimal, bi şüphe, bilgisayarla fazla haşır neşir olmaktan mıdır ki acaba demekteyim...

elektrikli şofbenimizin bozulması sonucu her duşta başıma gelen atraksiyon