merhaba! itü sözlük, içeriği dünyanın değişik noktalarında bulunan yazarlarca oluşturulan bir interaktif sözlüktür. daha fazla bilgi alabilir, üye olarak içeriğin genişlemesine katkıda bulunabilirsiniz.

eklemeli diller

  1. bu başlıkta
  2. bakın dur
  3. sırala
  1. tek veya çok heceli keliem köklerinin eklerle beraber kullanılmasıyla oluşmuş dillerdir.bu eklem sırasında kökler değişmez , köklerle ekler açık şekilde ayırt edilebilir.

    eklemeli diller ; ön ekli ve son ekli olmak üzere ikiye ayrılır.yani ekler bazen kelimenin sonuna gelirken bazen de başına getirilebilmektedir.

    türkçe , macarca gibi diller eklemeli diller grubundandır ve türkçe "sondan eklemeli" bir dildir.
  2. okullarda hep türkçe'nin sondan eklemeli bir dil olduğu öğretilir.evet türkçe sondan eklemeli bir dildir ancak türkçe'de ön türemede oldukça fazla karşılaşılan bir durumdur.

    bir kaç örnekle söyle açıklayalım:

    ö türkçe de bağlamak ile ilgili anlamlar taşıyan bir fiildir.

    k-ö-mek bağlamak fiilidir

    köprü iki yakayı birbirine bağlayan bir geçittir. k burada ön türemedir.

    k-öpek bağlanan bir hayvandır.

    etimoloji ile ilgisi olmayanlar için çok saçma gelecektir,ama gerçek budur.
  3. güzel türkçemizi öğrenmek isteyen yabancılara takla attıran özelliktir.

    bir örnek: kayabilirliliğini, denizli'liler.

    kol gibi dil vesselam. bir de düzensiz ekler var. geçen iran'lı bir kız sordu: "su" kelimesine ek olarak "nun" gelmesi gerekli kurala göre, siz neden "sunun" yerine "suyun" diyorsunuz?
  4. rusça'dır. anadilim türkçe olmasına rağmen, her ne kadar eklemeli bir dile yabancı olmasam dahi rusça gerçekten zor. çok zor, türkçe'den de zor. her kelimeye bir ek gelir, o ekler insana ciddi manada kafayı yedirtir. örnek: haraşo (iyi). türkçe'de iyi adam, iyi kadın, iyi örnek vs gibi her ismin başına iyi sıfatını koyarsınız. ama rusça öyle mi? erkek, dişi, nötr ve çoğul olan her isim için ekler gelir: haroşiy malçık, haraşoya devuşka, haraşoye metro, haraşiye kınigi... tabi bu en basit örneklerinden.
  5. kültürel etkileşime, yabancı dilden kelime almaya/adapte etmeye ve yeni bir kelime türetmeye, muadillerine nazaran daha çok müsait olan diller.

    çünkü, bu dillerde ekler belirleyicidir. siz her türlü kelimeyi alıp eklerle bir şekle sokabilirsiniz.

    mesela arapça "tenkid" kelimesinin ismi faili "münekkid" olur. "eleştiren kişi" anlamında. fakat siz bunu "tenkitçi" yaptığınızda yine tenkit eden kişiyi karşılamış olursunuz. ya da "mücellit" kelimesini "ciltçi" olarak yazabilirsiniz, az çok ne dediğiniz bellidir. anlamı mükemmel olamasa bile mutlaka size bir şey anlatır. (esasında anadili türkçe olan insanların dertlerini kolay yoldan anlatabilmesi, akla hayale gelmeyecek pratik çözümler bulabilmesi vb. tamamiyle kullandıkları dille alakalıdır.)

    ama mesela türkçe "ö-" (günümüz türkiye türkçesinde: düşünmek) fiilini arapçaya sokalım. arapçada bu fiili hiçbir şekle sokamazsınız. çünkü dildeki her fiil en az 3 harflidir ve bütün bâblar bu temelden inşa edilir.

    eklemeli diller kültürel alış verişte son derece avantajlıdır.

    bir başka konu, türkçe özelinde "kuralsız fiil" denen bir dalın olmaması. latincede ve antik yunancada birçok kuralsız isim ve fiil olduğu gibi, bunların çekimleri de istisnadır. fakat türkçede eklerin aldığı verdiği bellidir, kuralsız denen yapıların bile belli bir kural dahilinde olduğu muhkemdir.