diyalektik
tez ve
antitezin karşıtlığından ortaya bir
sentez çıkması fikridir. ama gerçeğin yeri sistemin bütünü olduğundan, ilk sentez maddenin gerçek halini oluşturmaz. yani bu da bir tez haline gelir yani ilk ortaya çıkan sentezin de bir antitezi vardır. bunların da bir araya gelerek oluşturduğu bir sentez olacaktır. bu döngü mutlak fikre ulaşana kadar devam etmektedir.
sistem belirlenmemiş saf bir varlıkla başlar ve mutlak fikre yani gerçekliğe ulaşır. bu mutlak fikir ise kendini düşünen düşüncedir.
(bkz:
mutlak fikir)