devlet meselelerinin görüşüldüğü yerdir. kuruluş ve yükselme devrinde osmanlı devleti'nde merkezi bürokrasinin en yetkili kurumu olan divan-ı hümayun, osmanlı idari başarısının sembolü olmuştur.
divan müzakerelerine önemli işlerden başlanırdı. harici meseleler, elçilerin teklifleri ve onlara verilecek cevaplar;
beylerbeyilerden özellikle stratejik önemi olan serhat ve sınır eyaletlerden gelen rapor ve mektuplar, arazi ihtilaf ve davaları, devlet idaresiyle ilgili çeşitli meseleler; görevlilerin tayini, terfileri, nakilleri gibi hususlarır için yetkililerden gelen arzlar ele alındıktan sonra şikayet ve dava dinlenmeye geçilirdi. davacılarn varsa arzuhalleri toplanır, kendileri saraya gelmişlerse davalı ve davacılar, kapıcılar ve çavuşlar tarafından divan-ı hümayuna getirilirlerdi.
divan-ı hümayun'da görülen meselelerle ilgili olarak divan üyeleri arasında yerleşmiş bir iş bölümü görülür.
divan-ı hümayun'un işleyiş ve yetkilerini maddelendirmek istersek,
- ülke dahilinde müslim, gayri müslim tüm osmanlı tebaasının emniyet ve asayişinin temini,
- reaya-sipahi münasebetlerinin aahenk içinde yürütülmesi,
- merkez-taşra münasebetlerinde hassas dengenin korunması,
- eyaletlere özelliklerine göre uygun beylerbeyi ve sancak beylerinin atanması,
- dış meselelerde devletin temel politaksının belirlenmesi,
- devletlerle olan yerleşmiş prensiplerin korunması,
- istanbul'da ikamet eden avrupa elçilerinden gelen görüşme taleplerinin değerlendirilmesi,
- elçilerin çağırılarak bilgi edinilmesi,
- sınırlardan gelen raporların incelenmesi ve savaş veya barış durumda ordu için gereken malzemelerin temini,
- hukuki davalar ve yeniden bakılması istenen davaların görüşülmesi
sayılabilir.
