saç: zülf, kakül, perçem, gisu
şekli, kokusu, rengi dolayısıyla pek çok teşbih ve mecaza konu olmuştur.sevgilinin saçı
perişan yani dağınık ve düzensizdir.aşığın aklını başından alır.hatta uzunluğu sebebiyle kendisine esir eder.kokusu misk ve amberden daha yoğun ve etkilidir.rüzgar bu kokuyu aşığa ulaştırır.
sevgilinin saçı daima siyahtır.şekil yönünden;
rişte(iplik), zincir (kıvrım kıvrım oluşu sebebiyle),
mar(yılan, uzunluğu sebebiyle), lam harfi(uzunluğu ve şekli dolayısıyla), halka (kıvırcık oluşu sebebiyle),
hat(yazı), sümbül (kıvırcık oluşu sebebiyle)..
koku yönünden de misk, amber, nafe, yasemin, abir...
renk yönünden de gece, leyl, leyla, şeb, şebistan, benefşe, hindu, habeş..
göz: çeşm, dide, ayn..
divan şiirinde sevgiliye ait çoğu özelliği üstünde taşır.zalimlik, lakayıtlık, gülmek, nazlanmak, alay etmek gibi.şehlalık, mahmurluk ve öfke onun sıfatlarıdır.renk olarak çoğu kez siyah, bazen de eladır.
sevgilinin gözleri anlamlı bakışlarıyla aşığa bir şeyler anlatır.bu anlatış bazen ok şeklinde aşığın gönlüne girip onu yaralar.bu durumda göz ile birlikte kaş, kirpikler ve gamze de söz konusu edilir.
sevgilinin gözünün bakışı, görüş şekli ve tarzı daima değişik anlamlar ifade eder.mesela
cadıdır, sihir yapar.mesttir, kan dökücüdür, celladdır, kavgacıdır, hilebazdır, afettir, nergistir, bademdir (şekil yönüyle), sad harfidir (şekil yönüyle)...
sevgilinin gözü aşıkları büyülemekte eşsizdir.bunun için süzgün bir bakış yeter.aşığın gönül ülkesine fethetmek üzere öldürücü bakışlar atma özelliğine sahiptir.kan dökücüdür.yine güzelliğiyle sevgilinin gözü ahuları bile geride bırakır.baygın görünüşüyle mesttir.bir sarhoşu andırır.
kirpik: ok(öldürücülük), hançer (yaralayıcılık), kılıç (uzunluk)
müje ve müjgan adları altında ifade edilir.tıpkı sevgilinin gözü gibi yaralayıcı ve öldürücüdür.kirpikler göz kapaklarına sıra sıra dizildikleri için bazen bir askeri ya da bir orduyu hatırlatır.renkleri karadır.sevgili kirpik oklarını aşığın üstüne salar.yerien göre kılıç veya hançer olabilirler.
kaş: ebru...
divan şiirinde sevgilideki fitne unsurlarıarasında göz ile ortak gibidir.kaşın en büyük özelliği eğri yani kavisli oluşudur.bu eğrilik onun hareketlerinde de vardır.
örneğin; kaş çatmak bazen öfkeyi, bazen de sitemi anlatır.kaşlar hilale de benzer ve bu haliyle bayram hilalini gösterir.çünkü sevgilinin hilale benzeyen kaşını görünce aşıklar arasında bayram başlar.ramazan ayının ve bayramın hilalinin görünmesiyle başlaması kaç açısından bir ilgi vesilesidir.
alfabedeki
nun ve
re harfleri şekil yönünden kaşa benzer.kaşın bu harflere benzetilmesi kavisli olması dolayısıyladır.kimi zaman da kaş bir mihrap, kıble veya secdegah olur.aşık böylece sevgilinin cemaline yönelmiş olur.
kaş bazen de bir tak olarak karşımıza çıka.takın bayramlarda kuruluşu veya bir bina kemeri oluşu aradaki ilişkiyi gösterir.amber kokuludur.elif harfine benzeyen burun üzerinde bir med işareti gibi durur.bunun dışında köprü, hat, ağyar, söz olarak da görünür.
gamze:süzgün yan bakış demektir.divan şiirinde sevgilinin bakışında binlerce anlam vardır.gamze ise sadece bakışa dayanamayıp göz , kaş ve kirpiğin ortaya koyduğu bir harekettir.aşığa ızdırap verir.
ok ve kılıca benzetilir.dolayısıyla yaralamak, öldürmek, avlamak gibi eylemleri vardır.aşık, gamze oklarının gönlünden hiç ayrılmamasını ister.bunun nedeni ise sevgilinin devamlı kendisine bakmasını istemektir.
gözlerin baygın bakışı da bu sarhoşluğa sebeptir.gamze öldürücü bir katil veya cellad olabilir.bazen de aşığın uykularını kaçıran bir büyücü olur.
yanak: had, ruhsar, ruh, arız gibi sözcüklerle ifade edilir.divan şiirinde sevgilinin yüzü için kullanılan tabirlerin çoğu yanağı da kasteder.daha çok: ben, hat, saç ile birlikte anılır.parlaklığı, şeffalığı ve rengi ile dikkati çeker.bu yüzden latif, letafet, al renkli, ziba gibi sıfatlarla anlatılır.
utanma hali ve dolayısıyla kırmızılığıyla ele alınır.renk bakımından gül, gül yaprağı, gülisten, gülşen, gonca, lale, lalezar ve şarapa benzer.ancak çoğu kez bu çiçekler sevgilinin yanağına benzer.ancak çoğu kez, bu çiçekler sevgilinin yanağına benzeyebilme çabası içinde görünür ve sevgilinin yanağındaki rengi daima kıskanırlar.
yanak bazen de bahar, cennet veya bahçe olarak karşımıza çıkar.bahar gelince güllerin açılması, yağmurun yağması (aşığın gözyaşları), saba rüzgarının esmesi (sevgilinin yanağının kokusunu aşığa götürmek için)...
yanak bazen de güneşe benzetilir.parlaklığı dolayısıyla güneşe bakılamadığından söz edilir.zaman zaman ateş, kandil,
şem (mum),
çerağ (mum), nur olarak anılır.yanağın mektup, hat ve musaf olması ise üzerindeki ayva tüyleri dolayısıyla yazı ve resime benzetilmesidir.
ağız:dehan, dehem...
sevgilinin ağzı yuvarlaklığı, küçük olması, kenarındaki ben ve ayca tüyleri ile anılır.darlığı ve küçüklüğü ile dikkati çeker hatta çoğu kez ağız yok diye bilinir.bu yokluk ağızın küçüklüğünü ifade ettiği gibi onun görülmediğini, dudakların onu sakladığını ve içindeki mücevherleri (dişleri) göstermediğini anlatır.kapalı oluşu ve gizliliği ise bir goncayı andırır.bu bakımdan o bir sırdır.cömertlik sözleri sarf etmesi bakımından ab-ı hayat, güzellik kaynağı olması bakımından kevser kuyusu, tatlı söz söylemesiyle de şeker ve şirin olarak nitelendirilir.
küçük oluşuyla noktaya ve alfabedeki
mim harfine benzetilir.birer mücevher olan dişleri saklamasıyla hokkaya ve sedefe benzetilir.renk yönünden yakut, mercan, akik, lal, lale, erguvan, şarap, cevher sıfatlarıyla nılır.sevgilinin dudağı aşıklara can bağışladığı için isa-dem olarak bilinir.
