|
|
- sevgili: yar, canan, dilber, dilrüba, dilnüvaz, melek, peri ,nazenin, padişah, şah
divan edebiyatı'nın en önemli kişisidir.istiare yoluyla pek çok sıfatı vardır.sevgili aşığa karşı acı ve ızdırap verir.ona eziyet oku atar.canına kasteder, gönlü taştır.vuslatı yoktur, aşığa yar olmaz.söz verir ama sözünde durmaz.merhametsizdir, aşıklarının ağlayıp inlemelerini duymazdan gelir.gönül mülkünün sultanıdır.
sevgilinin ziyetten vazgeçmesi beklenemez.yoksa aşığa sırt çevirmiş olur.nazlıdır, naziktir.en ufak bir şeyden incinir.aşığa kolay kolay kendini göstermez.aşık, onun hayaliyle yetinirr.veya ancak rüyasında görebilir.
sevgilinin yaşı daima gençtir.can bağışlayıcıdır.hayat verir, eğlence meclislerinin vazgeçilmez kişisidir.onun olmadığı yer, cennet bile olsa değersizdir.onun varlığı bütün acıları unutturur.
tasavvufi aşk söz konusu olduğunda sevgili tanrıdır.bazen güzelliği dolayısıyla hz.yusuf'a, can bağışlayıcı olması dolayısıyla da hz.isa'ya benzetilir.kimi zaman da peri, melek, huri ve gılmana benzetilir.
aşık:aşkında samimidir ve maddiyat ile ilişkisi yoktur.sevgiliden daima lütuf bekler ama onunla asla bir araya gelemez.üzüntü içindedir.bir yandan sevgilinin kendisine yaptığı eziyetlerle diğer yandan rakiplerle uğraşmak zorundadır.
sevgiliye ait bir özellik, bir bakış, bir söz, aşık için sarhoşluk nedenidir.bunları düşündükçe kendinden geçer.canını sevgilisine verecek kadar cömerttir.sözünde durur.sevgili herkese iyi davrandığı halde aşığı daima ihmal eder.yalnız bu iki taraflı bir tutkudur, sevgili yüz vermedikçe aşığın aşkı artar.bundan kurtuluş ise sabırla tahammül etmektir.aşık ayrılıklarla geçen ömründe içli ahlar çeker, yalvarıp yakarmaktan bıkmaz.takdir, sevgilinindir.aşığa düşen ise canla başla ona boyun eğmektir.
aşkında ısrar eder.aşık, sevgilinin yanı sıra talih, felek, ağyar ve zaman ile mücadele eder.ve onlardan zulüm görür.bu zulüm karşısında sabahlara kadar ağlar.gözüne uyku girmez.yakasını yırtar, kan yutar, içine kan oturur.deniz gibi coşar, yaralanır, hastalanır ve aklını yitirir.bazen bülbül olur başına gelenleri anlatır.dü-ta, kararsız, sabırsız, çaresiz, mest, gam yiyen, hayran, kendinden geçmiş, başı dönmüş, sadık, gönlü kırık, inleyen, güçsüz ve zayıftır.mecnundur, ferhattır.
dertli, müptela, hasta ve divane sıfatları da aşık için kullanılır.
rakip:divan şiirinin üçüncü önemli kahramanıdır.rakip olaraka bilindiği için aşığın şikayetlerine maruz kalır.
kötü, çirkin, zararlı ve zalimdir.aşığın bakış açısıyla sevgili ile yakın ilişki içerisinde olması üzüntü vericidir.aşığa yanlış haber verdiği için eğrilikle suçlanır ve bu yüzden kaşa benzetilir.sevgiliye yakın olması, sevgilinin de ona ilgi göstermemesine paraleldir.onun yanından asla uzaklaşmadığı için aşığı da sevgilinin yanına yaklaştırmaz.yani rakiple aşık arasında daima bir mücadele vardır.
sevgilinin sayısız aşığının olması rakipleri, aşığın gözünde bekçi veya köpek durumuna düşürür.tıpkı sevgilinin bulunduğu evi ya da mahalleyi koruyan bekçiler, köpekler gibi.onlar aşığı, asla içeri sokmazlaryine aşığın bakış açısıyla bazen domuz, bazen tilki, akrep, karga diye nitelendirilirken bazen de dev, kafir, iftiracı, yavuz olarak ifade edilir.sevgili gül olduğunda rakip de dikendir.
- saki vardır bir de. aşıklara harabatta mey sunan kişidir:
bir şeker handeyle bezm-şevke cam ettin beni
nim sun peymaneyi saki tamam ettin beni.
- zaman zaman değişik adlara bürünse de temelde üç kişden oluşan bir kadrodur. gül, bülbül, rakip üçgeni vardır ve klişedir, değişmez. değişen sadece adlar ya da vasıflar olur duruma göre. yani, gül; bazen sevgili bazen cana, bazen sultan bazen serv- i hıraman bazen saki olur. eğer şiir tasavvufi bir özellik gösteriyorsa o zaman da sevgili allah'tır. aşık da kimi zaman bülbül, bende, divane, berduş ya da "kemali meyhanede buluyorsa" harabi olur; rakip ise bazen ağyar bazen it bazen felek bazen mesafe bazen de nefistir...
(aytok, 27.01.2008 21:25)
- sevgilidir, gerisi hikayedir.
bu sevgilinin rengi de siyahtır; yazarın kalbi gibi..
nedim de ise değişiklik göstermiş, sarıya dönmüştür rengi ilk kez ve yeryüzünde görüldüğü rivayet edilir*(abcde, 29.10.2009 02:42 ~ 02:45)
|
