dede efendi  

1777-1845
en büyük bestekarlarımızdandır.mevlevi tarikatına girerek çilesini tamamladığı için "dede" ünvanını almıştır.hacı olmak amacıyla hicaza gittiği sırada ölmüştür.

"hahamizade ismail dede efendi" diye de geçer."yine bir gülnihal" in bestekarı...

yine bir gülnihal isimli eseri padişahın batı musıkisini övmesi üzerine üzülerek o gece bestelemiştir, bu beste gerçekten bir yeniliktir. dini musıkileri, mevlevi ayinleri dışında bir çok şarkısı da vardır. mesela ey but-i nev eda isimli bir (hicazdı galiba) şarkısı vardır ki sadri alışık aah güzel istanbul'da söyler, çevrilir çevrilir dinlenir, film izlenemez o yüzden.
haşiye: hazretin eserleri içinde yine bir gülnihal çok küçük bir şarkıdır, sair eserleri dinlenince bu eserin ismi bile geçmez, dede efendiyi yine ir gülnihalle tanıtmaya çalışmak camiyi şadırvanıyla tanıtmak gibi birşeydir, cahilliğimizden yazmışız öyle.

babası geçimini hamam işletmeciliğiğiyle sağladığı için hammamizade adıyla tanınmıştır.dede efendi gelenek içinde bireysel bi sese ulaşabilmiş bestecilerin başında yer alır.bu yüzden üslubu 'dede efendi tavrı' olarak nitelendirilir.klasik üsluba bağlı kendisinden sonra gelen bütün bestecileri etkilemiştir.bir hanende olarak türk müziğinin kendisine ulaşan bütün ürünlerini öğrenmiştir.ayrıca sultanıyegah,neveser,sababuselik,hicazbuselik,arabankürdi makamlarını da hammamizade ismail dede efendi düzenlemiştir.özetle,günümüzde türk müziğinin yerini düşündükçe insanın hasret çektiği adamlardandır.

bi-vefa bir çeşm-i bi-dad
ne yaman- ağlattı beni
ben sinemi nişan diktim
gamzesiyle vurdu beni

ben o yare ne söyledim
aşkın deryasını boyladım
çhar attım,şeş oynadım
yine felek yaktı beni

ağlattım aşkın gülüne
dolaştı zülfü teline
düşürdü dellal eline
hem aldı hem sattı beni

yaşadığı dönemde batıda vals almış yürümüştür ve bazı batı hayranı çevrelerce bizden böyle dans etmeye meyilli besteler çıkmaması vahim bir durum olarak nitelendirilmektedir. büyük üstad, yine bir gülnihal adlı rast makamındaki eseri bir gecede besteler ve bu eser otoriteler tarafından en iyi valslerden biri olarak gösterilir.

türk musikisinin tartışmasız en büyük bestekarı. musikinin bütün formlarında eser verebilmiş dahi bestekar. babası hamamcı olduğu için "hammamizade ismail dede efendi" olarak bilinir. yenikapı mevlevihanesi'nde "çile" doldururken bestelediği ve ilk eseri olan "zülfendendir benim baht-ı siyahım" şarkısı saray'a kadar ulaşmış ve eser üçüncü selim tarafından da çok beğenilmiştir. bunun üzerine "çile"sini doldurmadan "dede" unvanını alan ve üçüncü selim'in himayesine giren dede efendi, ikinci mahmud zamanında da iltifat gören bir bestekar olmuştur. birçok makam bulmuştur. bunlardan ikisi ferahfeza ve sultanıyegah makamlarıdır. mevlevi ayini formundaki eserleri şaheser mertebesinde olup ( özellikle ferahfeza mevlevi ayini ) ve dahi ağır ve yürük semaileri, besteleri, şarkıları, köçekçeleri bir ömre bedeldir. sağlığında saray'dan büyük iltifat gören dede'nin son yıllarında, batı müziğine olan alakada bir artış görülmeye başlanmış, hatta bu müzik gıpta ile anılır olmuştur. bunun üzerine dünya valsinin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilen "yine bir gülnihal"i besteleyen dede, "artık bu oyunun tadı kalmadı" diyerek batı müziğine olan ilgiden ve türk müziğinin ihmal edilişinden yakınmış, hacca giderek orada vefat etmiştir. kabrinin hz. hatice'nin ayakucunda olduğu yazılıp çizilen rivayetler arasındadır.

(bkz: ey gül i bağ ı eda)

sözlerin yetersiz kaldığı manalar alemine açan bir bestecidir dede efendi. matematiğin o yeksenak monotonluğu içinde kalan iffetli, güzel, doğal, sitemkar, efendi, ali cenap, hesapsız kitapsız, biraz hüzünlü ama gururlu alemin kapısını açan bir çilingirdir.

osmanlıca bilmeseniz bile, işte kelime meallerini ve cambazlıklarını bilmezseniz ve anlmasanız bile çatır çatır hissiyatı anlayaçağınız bestelere imza atmıştır.

ilerleme adına birşeyleri feda ettik biz. o feda edilenlerin yerine ise birşey koyamadık. anca işte dolgu malzemeleri ile idare ettik. lahmacun kokulu, ben mutsuzum triplerindeki alaturka arabesk ile dışardan ikame edilen ve bokunu bayıla bayıla çıkardığımız yavan besteler yahut ruhsuz tıngırtalara teslim etmekteyiz.

belki kadir kıymet bilen toplum olsak herşeyin hakkını verirdik. - belki bu yüzden dandikliğe gömüldük- herneyse biraz örnek ile kulaklarımızın pasını silelim.

http://www.youtube.com/...

17.yy klasik dönem bestekarlarındandır.tam adı hammamizade ismail dede efendidir.

2. mahmud'un hocalarından. "dede ismail efendi" diye de zikredilir.