bir sakız markasıdır, içinden kalın kartlara basılmış hayvan resimleri çıkardı,kartların arka yüzlerinde hayvanlar alemine dair her eve lazım bilgiler vardı. turbo sakızlarından çıkan araba resimleri gibi biriktirilirdi bu kartlar,oyunlar oynanırdı. o zamanlar sakızın ferahlatıcı olması,diş sağlığını düşünmesinden önce içinden çıkan bilumum futbolcu,araba,hayvan,uzay resimlerinin bulunduğu kartlara önem verilirdi.
konu üzerine araştırma yapan roger kempf çoğu kez "züppe" ya da "snob" ile karıştırılan "dandy"nin aslında, güzelliğin durmadan elimizden kaçan tarafının üzerine giden bir anarşist olduğunu vurguluyor.
barbey d'aurelly dandy'in süslenmeyi "dinsel bir ritüel" olarak gerçekleştirdiğini belirtiyor.
enis batur ise, "dandy'nin gerçek ilahı sürekli değişimdir - bunun için de, önünde sonunda yorulan burjuvazinin karşısında bir günah keçisi olarak yaşamayı yeğler" diyor.*
türkiye’de “dandy” dediğimizde insanların aklına hemen, vakti zamanında piyasaya sürülmüş bir sakız markası geliyor. bundan birkaç on yıl evvel piyasaya çıkmış, içinden “sticker”lar çıkan bir çiklet! takside bir arkadaşımla “dandy’lik” mevzusunu konuşurken taksici, lokantada yemek yerken garson karışıyor hemen söze, “senin o dediğin sakız değil miydi? adı da “dandi”. dandik bir sakızdı gerçi ama…” sakızdan, daha doğrusu belirtildiği üzere sakızın “dandik” oluşundan yola çıkarak, argodaki bu kelimenin de üzerine gitmek gerek diye düşünüyorum.
osman cemal kaygılı, 1932 yılında hazırladığı argo lügati’nde “dandik” kelimesi için “ince, nazik” karşılıklarını veriyor. kelimenin etimolojisine baktığımızda gerek sevan nişanyan sözlüğünde, gerek diğer kaynaklarda bu kelimenin “uyduruk” olduğunu görüyoruz. tdk’de ise birçok anlam karşılıyor bizi. güncel sözlükte “düşük nitelikli, düzmece” gibi hemen herkesin bildiği bir anlamı var. “türkiye türkçesi ağızları sözlüğü”nde ise birçok değişik anlamla karşılaşıyoruz. “zevzek”ten “buzağı”ya, “dar ve kısa elbise”den “kibirli”ye, “ciddi olmayan adam”dan “huysuz”a uzanan uzun bir liste. sonuç olarak tüm bu anlamları bir arada düşününce ve “dandik” kelimesinin etimolojik bir açıklamasını da bulamayınca insan düşünüyor tabii: avrupalının “dandy”si, biz de olmuş mu acaba “dandik”? nihayetinde “dandy” insanlar kibirli ve biraz zevzek olmuyorlar mı? aynı zamanda ciddiyetten de uzak ve huysuzlar. dar ve ilginç elbiseler giyip patavatsızca yaşamıyorlar mı? ve kendilerine has bir “nazik” tavırları, incelikleri de yok değil.
türkçede bu kelime mevcutsa, gerçek bir “dandy” de mevcut mudur? yaptığım pek fazla da yeterli sayılmayabilecek araştırma sonucu doğru-düzgün bir kaynağa maalesef ulaşamadım. türkiye’de “dandy” konusu pek fazla konuşulmamış, tartışılmamış galiba. ulaşabildiğim en eski kaynak, “yazko edebiyat” dergisinin 1981 yılında yayımlanmış sayısında yer alan ismet özel’in “züppelik ve kültür” başlıklı yazısı. özel, “snob” ve “dandy” tanımlamalarının üzerinde durduktan sonra, türk edebiyatında ve türkçede bu iki kelimenin “züppe” ile karşılanması sonucu ortaya çıkan yanlışlıkları tartışıyor. “dandy” ve “dandysme” kavramlarının bu anlamdan ziyade ve üstün olduğunun üzerinden duruyor. ama ne bir kişi adı veriyor, ne de “şu kişide de dandylik var vesselam!” diye birilerini işaret ediyor. zikrettiği tek isim, ömer seyfettin’in roman karakteri “efruz bey”.
diğer yazı ve makalelerde de tanım üzerinden gidilen değerlendirmeler mevcut, yine tek bir isim yok. yoksa en başta düşündüğümün aksine, türkiye’de dandy hiç olmadı mı? ve hâlihazırda da yok mu? yoksa blixa bargeld’in dediği gibi, “der tod ist ein dandy.” midir sadece?
kendi araştırmalarım sonucu maalesef ulaşamadım “türk” bir “dandy”ye. ne tarihte, ne de şimdiki zamanda. nejat işler’in üzerine gittim biraz, ondan da bir şey çıkmadı. sadece hayat felsefesini özetleyen bir sözünü çıkartabildim, radikal’e verdiği bir mülakattan: “kendi başının çaresine bak, ama bunu yaparken de kimseyi rahatsız etme.” böyle bir “dandy” olabilir mi sizce?
peki, neden yok türkiye’de dandy? bana kalırsa pek de toplumsal baskı, ne bileyim “mahalle baskısı” falan görme korkusuyla kimse buna cesaret edemiyor denemez. ne dine aykırı aşırı bir yönü var, ne resmi ideolojiye. türkiye’nin henüz bir dandy çıkaramaması, yararına mıdır zararına mıdır o da ayrı bir konu; ama belki de şartlar henüz o kadar olgunlaşmadı. şimdilik tek dandy’miz, meyve aromalı şekerli sakızımız!
