bazı kimseler, cuma günü zuhri ahir namazı kılmak bid’at (dine sonradan eklenen)diyorlar. asırlardır islam âlimlerinin kıldığı bu namaz bid’at midir? din kitaplarında bu namazın yeri yok mudur?
cuma namazının eda şartlarından birisi bulanmayan yerlerde bu namazı kılmak farz olur. çünkü cuma kılmak farz olmayınca, öğle namazını kılmak farz olur. şafii (tenvir-ül kulub) kitabında diyor ki:
(muhakkikler güneşi remli hazretlerinden, “şafiiler, allah ve resulüne muhalefet edip, beş vakit namaza altıncı bir farz ilave ettiler diye iftira edene, ne ceza gerekir, diye soruldu. o da, bunu söyleyenin, en az benzerleri gibi, tazir cezasıyla cezalandırılması gerektiğine fetva verdi. farz olan beş vakti, altıya çıkarmak, dinden çıkmayı gerektirir. dine ilave yapılamaz. şafiiler dine ilave yapmıyor.
cuma namazının birden fazla camide kılındığı yerlerde, o günkü öğleyi de kılıyorlar.
müdiriyye kadısı, şafiilerin, cuma namazından sonra öğle namazı kılmalarını yasaklamıştı. fakat adı geçen fetva, kadıya okununca, kadı, insaf ehli olduğu için, “ey şafiiler, ben hatalıyım. yine cumadan sonra öğle namazını mescitte kılmaya devam edin” demiştir. bu konu hakkında şafii âlimlerinden yusuf nebhani hazretleri de bir eser yazmıştır. bu eserde, birden fazla yerde cuma kılınan şehirlerde, cuma namazından sonra, öğle namazını kılmanın sadece şafiilere mahsus olmadığını, dört mezhep âlimlerinin de aynı hükmü bildirdiklerini söylemiştir.
muhammed şirvani de bu hususta bir eser yazmıştır. cuma namazından sonra öğle namazının kılınması gerektiğini bildirmiştir. aynı zat, hanefi âlimlerinin cumanın birden fazla yerde kılınması veya namaz kılınan yerin şehir sayılıp sayılmayacağı hususunda şüphe edilmesi halinde öğle namazının kılınması gerektiğini bildiren cevaplarını (davuş-şema fi salât-iz zuhri badel cumua) eserine almıştır.
bu değerli âlim, bu hususta ele alınan bütün itirazları teker teker çürütmüştür.
resulullah efendimizin zamanında cuma tek mescitte kılınıyordu. cumaya geç kalanların ikinci, üçüncü cemaat yapmalarına izin verilmiyordu. hulefa-i raşidin de bu yolu tuttu. hz. ömer döneminde fetihler yapılıp şehirler çoğalmasına rağmen, birden fazla camide cuma kılınmasına müsaade edilmedi. valilere yazılan mektuplarda, cumanın tek mescitte kılınması emredildi.
emeviler döneminde ve abbasilerin ilk yıllarında bu durum aynen devam etti. cumanın birden fazla camide kılınmasının, imam-ı şafii hazretlerinin vefatından 76 yıl sonra olduğunu hatib bağdadi ve ibni hacer hazretleri bildirmektedir.
fakihlerin cumhuruna göre, cumanın tek camide kılınması vaciptir. birden fazla camide namaz kılmak sünnetten ayrılmaktır. imam-ı şafii hazretleri, ihtiyaç olsun olmasın bir şehirde birden fazla camide cuma kılınmasının caiz olmadığını bildirmiştir. zamanının ikinci şafiisi olarak kabul edilen ibni sübki hazretleri de aynen imam-ı şafii hazretleri gibi fetva vermiştir. sözü hüccet mezhep âlimleri, birkaç camide cuma kılındığı takdirde, öğle namazının da kılınması gerektiğini bildirmişlerdi. çünkü ihtiyatlı davranmak gerekir. hadis-i şerifte, “şüphelerden sakınan dinini korumuştur” buyuruldu.)
birden fazla yerde cuma namazı kılınan mescitlerde şafiiler öğle namazını kılmaları gerekir. hanefilerin ise, cuma namazından sonra, vaktine yetişip kılmadığım son öğle namazına diye niyet ederek zuhr-i ahir adıyla bir namaz kılmalarının gerektiğini ibni hümam ve ibni âbidin hazretleri gibi hanefi âlimleri bildirmektedir. bu şekilde kılınınca, cuma kabul olmuş ise, bu namaz, kaza namazı yerine geçer. cuma namazı kabul olmamışsa öğlenin farzı yerine geçer. (redd-ül muhtar)
(bkz:
islamiyet nereden öğrenilir)
