cemaatleşme eğilimi  

sayısal olarak nasıl ölçülebilir bu eğilim, ilgi alanım dahilinde. sözlükteki cemaatleşme eğilimini ve yazarların belirli konularda kamplar hâlinde hareket ediyor olmasını öznel yargılara gerek kalmadan, insan denetimi gerektirmeyen bir yöntemle nicel bir çalışmayla ölçmek istiyorum. bu hem sözlükte takılan bir adam olarak beni eğlendirir hem de geliştireceğimiz yöntemler sözlük benzeri sosyal ortamları incelemek için bize yeni yollar sunar.

sözlükte öznel yargılara gerek kalmadan işleyebileceğimiz en kolay bilgilerden birisi nik altı giriler. her ne kadar eleştiri amaçlı nik altı giriler yazılıyor da olsa iki yazarın karşılıklı nik altı giri yazmasını genelde aralarında "olumlu" bir ilişki olduğu yönünde yorumlayabiliriz. hem bu varsayımın doğruluğu da yine sözlükten (biraz öznel yargılarla) sınanabilecek bir nokta. nik altı girilerin yanı sıra, iki yazarın aynı başlık altında kısa zaman aralıklarıyla giri yazmasını da bu yazarların aynı kamptan olduğu yönünde yorumlayabiliriz gibi geliyor. tabi araya karşılıksız aşka benzeyen sataşmalar, bir türlü medenî bir tartışmayı yürütmeyi başaramayan ikililer ve hemen her konuda birbirine zıt görüşler ortaya koyan yazar çiftleri de karışabilir. bunların aslında aynı kamptan değil de bilakis tam zıt kutuplardan olduğunu nasıl belirleyebilirim hâlen düşünme safhasındayım. fikri olanların fikrini bu meydanda benimle paylaşmasını, hayır dualarımdan nasiplenmelerini teklif ediyorum.

@1916711 gibi altına imza atacağım bir cevapla devamı gelmiş mevzu.

benim ise "cevap vermeye değer bulmadım." diyerek bile cevap vermiş olacağım mevzu.

(aradaki parazit sözlük yayınından kaynaklanmaktadır. antenlerinizle oynamayın, beni takip edin.)

itü sözlük gibi yerlerin bu tür cemaatleşme eğilimini çalışmak için uygun yerler olmasının bir sebebi de tüm hareketlerin zaman boyutunun da mevcut olması. sözlüğün ilk girisinin yazıldığı 1 mart 2004 tarihinden beri yazılan tüm giriler (silinenler hariç) zaman etiketleri ile beraber elimizde mevcut. dolayısıyla yazılan nik altı giriler veya tartışmalara dahil olma ile inceleyeceğimiz cemaat oluşumları zaman içinde nasıl değişip/gelişmekte belirli bir hassasiyete kadar görmek olası. yeni bir sözlük yazarı ortama girdiğinde kimlerle nasıl arkadaşlıklar kuruyor, zaman içinde ilgii alanları ve beraber takıldığı insanlar nasıl değişiyor hepsini incelemek mümkün. en azından veri ortada duruyor. mesele bu veriyi düzgün bir şekilde analiz etmenin yollarını bulmakta.

bu konuda fikri olan arılarla istişarede bulunma isteğimi tekrarlarım.

ilgi alanı aynı olan yazarları belirlemek de nispeten kolay. aynı başlıklar altına giri yazan ve bunu anlamlı bir yoğunlukta yapan yazarların benzer ilgi alanları olduğunu düşünebiliriz. yine de bu cemaatleşme eğilimini ortaya çıkarmak için yeterli olmuyor.

türban başlığı altına yazan biri türban yasağını savunan diğeri karşı çıkan iki yazarın aynı konuya ilgi duyduğunu bulmak kolay ama bu yazarların gerçekte iki zıt görüşü savunduğunu anlamak zor bir iş. merve'yi tavla örneğinde gördüğünüz üzere bilgisayarlar insan dilini işleyip anlama konusunda oldukça yetersizler. x başlığı altındaki bir giri x ifadesini savunmakta mı yoksa ona karşı mı çıkmakta sorusu benim nasıl cevaplayabileceğimi bilmediğim bir soru. işin kötüsü bir yazar tamamen ironik bir şekilde eleştirdiği kampın söylemini kullanarak da yazabilir. bu seviyede bilgisayarlı bir analizi yüksek başarıyla yapmak ne yazık ki mümkün değil.

belki öznel yargıyı belirli sınırlar içinde kullanmanın bir yolunu bulabiliriz. sözlükte popüler 1000 tane başlık seçsek, insan hakemler de tek tek girileri "1: başlıktaki ifadeye tamamen karşı çıkıyor, 7: başlıktaki ifadeyi tamamen destekliyor ." gibi bir yelpaze kullanarak puanlandırsa elimize bir şeyler geçebilir. öznel yargıları kontrol etmek için aynı girinin birden fazla insan tarafından notlandırılmasını sağlar ve onların verdikleri notların ne kadar yakın olduğunu kontrol edebiliriz. eğer başlıkların hepsi bir önerme şeklinde olsaydı bu uygulanabilir bir yol olurdu.

(parmak hesabı yapan sarhoş ejderha'ya selam, yola devam)

eğer karşılıklı nik altı girileri yazarlar arasına konmuş linkler (ör. köprüler, bağlar) olarak düşünürsek karmaşık ağlarda kullanılan bazı topluluk tespiti (community detection ama ben cemaat tespiti diye devam edeceğim) algoritmaları işimize yarar hâle gelebilir. herhangi bir yazarla aramda bir link olması illa onuna aynı cemaatte olduğumuz anlamına gelmez. ama ortak arkadaşlarımız çoksa bu olasılık artar. bir cemaate üye insanın sahip olduğu linklerin çoğunlukla cemaat dışı insanlar yerine cemaat içi insanlarla olmasını bekleriz.

bir defa problemi bir ağ üzerindeki düğümleri kendi içlerinde yaptıkları bağların yoğun ve dışarıyla yaptıkları bağların "az" olduğu gruplara bölme olarak tanımlarsak elimizde bir optimizasyon problemi kalır. herhangi bir aday cemaat bölünmesini değerlendirmek için amacımıza uygun güzel fonksiyon tanımlarız ve bu fonksiyonu en iyileyen bölümlemeyi yani cemaatleri bulmak için uğraşırız. bu işi de yapmanın şimdiye kadar denenmiş pek çok yolu var. benim sevdiğim bir tanesi için http://aps.arxiv.org/... adresinde bulacağınız makaleye ve diğer bir kısım örnek için de bu makalenin verdiği referanslara başvurabilirsiniz.

"e madem elinde cemaat tespiti için bilinen çözümler var niye kastırıyorsun?" derseniz, yukarıda bahsettiğim tarzda bir çözümün ancak alakalı olduğunu düşündüğümüz yazarların arasına link koyarsak kullanılabilir hâle geleceğini hatırlatırım. halbuki en başta belirttiğim gibi benim derdim zaten yazar çitlerini bağlayacak, onların ne kadar alakalı ne kadar aynı cenahta olduklarını anlayacak bir yöntem bulmak. nik altı giriler aklıma ilk gelen yol. başka yollar var mı daha düşünmek lazım. ben de sesli düşünüyorum.

insanların birbirini koruması ve arka çıkması hakkında konuşmak gerekirse her zaman olmasa da zaman zaman, cemaatleşme eğilimine girmek son derece bireysel bir karar olur. hangi arkadaşıma laf edildiğinde ona arka çıkarım, hangi arkadaşıma haksız olduğu bir tartışmaya girse dahi yardımcı olurum tamamen benim tasarrufumda olan kararlardır.

kuzenim bir kavgaya karışırsa yumruğumu sallamadan önce kim haklı kim haksız tartışması yapmam. önce kavgaya girişirim, o ilk tehdit geçtikten sonra kuzenimi sorgularım. aynı davranışı arkadaşlarım için de değişen ölçülerde gösteririm. bunlar benim tercihlerimdir. bana bulantı vermezler.