mahmut esat bozkurtun "bozkurt" soyadının kaynağı da olan (davadaki başarısından dolayı atatürk tarafından bu soyadı verilmiş kendisine), gemi, uçak gibi araçlarında ülke toprağı olarak kabul görmesine neden olan tarihin önemli davalarından birisidir. davaya neden olan olayların gelişimi ise şöyle;
2 ağustos 1926 gecesi,
midilli adası nın on kilometre kadar kuzeyinde bir deniz kazası yaşandı.
lotus adındaki bir fransız yolcu gemisi, kömür taşıyan türk şilebi
bozkurt a çarparak batırdı ve kazada sekiz türk denizci hayatını kaybetti.
bozkurt un sağ kalan mürettebatını denizden toplayan
lotus, ertesi gün
istanbul limanı na geldi ve polis kazayı soruşturmaya başladı. lotus un kaptanı
demons ile bozkurt un süvarisi
hasan bey kazada ölenlerin aileleri tarafından yapılan şikayet üzerine tutuklandılar ve haklarında istanbul
ağır ceza mahkemesinde dava açıldı. mahkeme kararını 13 eylül de verdi; fransız kaptan demons, 80 gün hapse mahkum edilmişti.
olay, mahkeme devam ettiği sırada uluslararası bir mesele halini almıştı. fransa, kapitülasyon döneminden kalma bir alışkanlıkla, türkiye nin bir fransız kaptanı yargılayamayacağını ileri sürüp tutuklamayı ve mahkumiyeti protesto etti. taraflar, gerginliğin artması üzerine 12 ekim günü davanın
laheydeki
adalet divanı na götürülmesi konusunda anlaştılar. davada türkiye yi, zamanın adliye vekili olan mahmut esat bey temsil edecekti.
tarafların divan a başvurularını yapıp gerekli belgeleri vermelerinden sonra, ilk celse 2 ağustos 1927 de yapıldı ve duruşmalar 7 eylül e kadar devam etti. fransız temsilci profesör
basdevant, türkiye nin bu konuda dava yetkisinin olmadığını iddia edip kaptan demons a altı bin lira tazminat ödenmesini istiyor, mahmut esat bey ise kazadan iki sene önce imzalanmış olan lozan antlaşması uyarınca türkiye nin dava yetkisi olduğunu söylüyor ve tazminat talebinin reddini talep ediyordu. türkiye nin divan a sunduğu bütün savunmaları, bizzat mahmut esat bey kaleme almıştı.
adalet divanı nın 7 eylül 1927 sabahı açıkladığı karar, genç cumhuriyet in uluslararası arenada lozan dan sonraki ikinci hukuk zaferiydi; kararda, lotus gemisinin kaptanı
demons u tutuklayarak mahkum eden türkiye nin lozan antlaşması hükümlerine ve hükümranlık haklarına uygun hareket ettiği kararı onaylanarak, fransa nın tazminat talebi reddedildi.
