bilgisayar bilimi  

bilgi, hesap ve hesap işini bilgisayarlar üzerinde gerçeklemek ile ilgili her şeyi kendine konu edinmiş bir bilim dalı. özellikle ayrık matematikten, kümeler kuramından, sayılar kuramından ve bilgi kuramından beslenir. hesap kuramıyla doğrudan içli dışlıdır.

türkiye'de her şeyi tamam olan bu dalın tek eksiği, konu hakkında konuşmanızı sağlayacak adam gibi türkçe terimlerin olmamasıdır.

(bkz: computer science)

bilgisayar bilimi hakkında konuşurken yaşadığım en büyük güçlüklerden birisi türkçe dil bilgisi kurallarına uygun olarak önerilmiş terimlerin eksikliğidir. türkçe konusundaki hassasiyetini bildiğimiz itü sözlük'te dahi bu konunun "computer science" gibi bir başlık altında tartışılmasını umursamazlığa değil, bilgisayar bilimlerinde çalışırken türkçe terim kullanmamaya alışmış olmamıza bağlıyorum.

bu konudaki eksikliğin giderilmesi için dil bilimcilerin ve bilgisayar bilimcilerin ortak çalışması şart. tdk'nın internetten de erişime açtığı bilgisayar terimleri karşılıklar kılavuzu bu konuda sık sık yararlandığım güzel bir kaynak (bkz: http://tdkterim.gov.tr/...). ancak hem yetersiz hem de ara sıra yanlışlıklarını bulduğum, geliştirilmeye ve düzeltilmeye açık bir çalışma (örnek olarak bkz. özyineli).

işin dil bilimi kısmında bir uzmanlığımız olmasa da ali kamber ile beraber amatör olarak terim üretme ve var olan çeşitli terimler içinden aklımıza yatanı seçme çalışmalarımız oluyor. yarım doktor candan yarım imam dinden eder, lafına sonuna kadar katılsam da bu noktada sessiz kalmak yerine başkalarının eleştirine açık ve nihaî olma amacı taşımayan ancak bizim günlük olarak karşılaştığımız yabancı terim karşılıklarına bulduğumuz çözümleri burada paylaşmaya karar verdik.

bu kadar şaşaalı bir girişten sonra aşağıdaki 5-6 bakınızlık listeyi görenler eminim hayal kırıklığına uğrayacaktır ancak sözlüğün imece usulü çalışıyor olmasına güveniyoruz. bilgisayar bilimlerinde terim sorunundan ağzı yanan herkes ortaya bir kaç taş atsa eminim türkçe açısından birilerinin işine yarayacak bir liste oluşturmayı başarabiliriz.

birkaç bilgisayar terimi ve bunların ingilizce karşılıkları aşağıdaki gibidir (bir kısmı kabul görmüş, bir kısmını kendi uydurduğum, bir kısmını ali kamber'in uydurduğu, bir kısmını da orada burada duyup beğendiğim karşılıklardır bunlar.):

açgözlü algoritma: greedy algorithm.
arama uzayı (cevap uzayı, durum uzayı): search space.
bilgi vermeyen ispat: zero-knowledge proof.
çok etmenli sistem: multi-agent system.
derlem (korpus, külliyat, koleksiyon): corpus.
eğitim kümesi (eğitim verisi, eğitim veri kümesi): training data, training dataset.
en iyi (global en iyi, genel en iyi, küresel en iyi): global optimum.
en iyileme (optimizasyon): optimization.
en iyilemek: to optimize.
etmen: agent.
gelişigüzel arama (rastgele arama): random search.
genetik algoritma: genetic algoritm.
geri izleme: backtracking, backtrack.
geri yayılım: backpropagation.
gözetimli öğrenme: supervised learning.
gözetimsiz öğrenme: unsupervised learning.
hesap: computation.
hesaplama: computing.
hesaplamalı: computational.
hesaplanabilir: computable.
hesap kuramı: theory of computation.
kaba kuvvet yöntemi (kaba kuvvet ile arama, kaba kuvvet arama): brute force method, exhaustive search.
'karşılıklı enformasyon' (müşterek enformasyon): mutual information.
kıtlık: starvation.
kuantum anahtar dağıtımı: quantum key distribution, quantum key exchange.
mekanik öğrenme: machine learning.
'noktasal karşılıklı enformasyon': pointwise mutual information.
özyineleme: recursion.
özyinelemeli (özyineli?): recursive.
sonlu durum makinesi (sonlu durumlu makine, sonlu durum otomatı): finite state machine.
sürü zekası: swarm intelligence.
tavlama yöntemi (benzetimli tavlama yöntemi, benzetilmiş tavlama yöntemi): simulated annealing method.
tepe tırmanma yöntemi: hill climbing method.
tek kullanımlık anahtar: vernam cipher, one time pad.
turing makinesi (turing'in makinesi?): turing machine.
yapay sinir ağları (sinir ağları): artificial neural networks, neural networks.
yerel arama: local search.
yerel en iyi: local optimum.
yığın makinesi (yığın yapılı otomat, yığınlı makine): stack machine, push-down automaton.

kuantum teorisinde meydana gelen gelişmelerin bilgisayarlara uygulanması ile geleceginin quantum computingde olacagı bilim.

kuantum bilgisayarları konusunun "kapalı" olduğu söylenen bilim. mesela, kuantum bilgisayarı konusunun üslerinden biri olan georgia techte konusu kuantum bilgisayarları olan bir prof ile konuşmuştum, hocam konumu değiştirmek istiyorum, kuantum bilgisayarları üzerinde çalışmak istiyorum dediğim zaman, adam resmen uzaklara daldı gitti, hüzünlendi resmen, sonra da gül gibi konun var, bizim konuyu seçip ne yapacaksın, fund bile bulamıyorlar gibisinden birşey demişti.