merhaba! itü sözlük, içeriği dünyanın değişik noktalarında bulunan yazarlarca oluşturulan bir interaktif sözlüktür. daha fazla bilgi alabilir, üye olarak içeriğin genişlemesine katkıda bulunabilirsiniz.
  • atlas

    bu başlık için bir lokasyon bilgisi verilmemiş

bilge kağan yazıtı *

  1. bu başlıkta
  2. bakın dur
  3. sırala
  1. tanrı gibi tanrı yaratmış türk bilge kağanı, sözüm: babam türk bilge kağanı ... sir, dokuz oğuz, iki ediz çadırlı beyleri, milleti ... türk tanrısı... üzerinde kagan oturdum. oturduğumda ölecek gibi düşünen türk beyleri, milleti memnun olup sevinip, yere dikilmiş gözü yukarı baktı. bu zamanda kendim oturup bunca ağır töreyi dört taraftaki ... dim. üstte mavi gök, altta yağız yer kılındıkta, ikisi arasında insan oğlu kılınmış. insan oğlunun üzerine ecdadım bumin kağan, istemi kağanoturmuş. oturarak türk milletinin ilini, töresini tutu vermiş, düzene soku vermiş. dört taraf hep düşman imiş. ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almış, hep tâbi kılmış. başlıya baş eğdirmiş, dizliye diz çöktürmüş. doğuda kadırkan ormanına kadar, batıda. demir kapıya kadar kondurmuş. ikisi arasında pek teşkilâtsız gök türkü düzene sokarak öylece oturuyormuş. bilgili kağan imiş, cesur kağan imiş. buyruku bilgili imiş tabiî, cesur imiş tabiî. beyleri de milleti de doğru imiş. onun için ili öylece tutmuş tabiî. ili tutup töreyi düzenlemiş. kendisi öylece vefât etmiş. yasçı, ağlayıcı, doğuda gün doğusundan bökli çöllü halk, çin, tibet, avar, bizans, kırgız, üç kurıkan, otuz tatar, kıtay, tatabı, bunca millet gelip ağlamış, yas tutmuş. öyle ünlü kağan imiş. ondan sonra küçük kardeşi kağan olmuş tabiî, oğulları kağan olmuş tabiî. ondan sonra küçük kardeşi büyük kardeşi gibi kılınmamış olacak, oğlu babası gibi kılınmamış olacak. bilgisiz kağan oturmuştur, kötü kağan oturmuştur. buyruku da bilgisizmiş tabiî, kötü imiş tabiî. beyleri, milleti ahenksiz olduğu için, aldatıcı olduğu için, çin milleti hilekâr ve sahtekâr olduğu için, küçük kardeş ve büyük kardeşi birbirine düşürdüğü için, bey ve milleti karşılıklı çekiştirttiği için, türk milleti il yaptığı ilini elden çıkarmış, kağan yaptığı kağanını kaybedi vermiş. çin milletine beylik erkek evlâdını kul kıldı, hanımlık kız evlâdını cariye kıldı. türk beyler türk adını bıraktı. çinli beyler çin adını tutarak, çin kağanına itaat etmiş. elli yıl işi gücü vermiş. doğuda gün doğusunda bökli kağana kadar ordu sevk edi vermiş. batıda demir kapıya ordu sevk edi vermiş. çin kağanına ilini, töresini alı vermiş.türk halk kitlesi şöyle demiş: illi millet idim, ilim şimdi hani, kime ili kazanıyorum der imiş. kağanlı millet idim, kağanım hani, ne kağana işi, gücü veriyorum der imiş. öyle diyip çin kağanına düşman olmuş. düşman olup, kendisini tanzim ve tertip edemediğinden, yine tâbi olmuş. bunca işi, gücü vermediğini düşünmeden, türk milletini öldüreyim, kökünü kurutayım der imiş. yok olmaya gidiyormuş. yukarıda türk tanrısı, mukaddes yeri, suyu öyle tanzim etmiştir. türk milleti yok olmasın diye, millet olsun diye, babam iltiriş kağanı, annem ilbilge hatunu göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmıştır. babam kağan on yedi erle dışarı çıkmış. dışarı yürüyor diye ses işitip şehirdeki dağa çıkmış, dağdaki inmiş. toplanıp yetmiş er olmuş. tanrı kuvvet verdiği için, babam kağanın askeri kurt gibi imiş, düşmanı koyun gibi imiş. doğuya batıya asker sevk edip toplamış, yığmış. hepsi yedi yüz er olmuş. yedi yüz er olup ilsizleşmiş, kağansızlaşmış milleti, cariye olmuş, kul olmuş milleti, türk töresini bırakmış milleti, ecdadımın töresince yaratmış, yetiştirmiş. tölis, tarduş milletini orda tanzim etmiş. yabguyu, şadı orda vermiş. güneyde çin milleti düşman imiş. kuzeyde baz kağan, dokuz oğuz kavmi düşman imiş. kırgız, kurıkan, otuz tatar, kıtay, tatabı hep düşman imiş. babam kağan bunca.... kırk yedi defa ordu sevk etmiş, yirmi savaş yapmış. tanrı lûtfettiği için illiyi ilsizletmiş, kağanlıyı kağansızlatmış, dizliye diz çöktürmüş, başlıya baş eğdirmiş. babam kağan öylece ili, töreyi kazanıp, uçup gitmiş. babam kağan için ilkin baz kağanı balbal olarak dikmiş. babam kağan uçtuğunda kendim sekiz yaşında kaldım. o töre üzerine amcam kağan oturdu. oturarak türk milletini tekrar tanzim etti, tekrar besledi. fakiri zengin kıldı, azı çok kıldı. amcam kağan oturduğunda kendim prens ... tanrı buyurduğu için on dört yaşımda tarduş milletiüzerine şad oturdum.
  2. ersine kadar ordu sevk ettim, tibete ulaşmama az kaldı. batıda inci nehrini geçerek demir kapıya kadar ordu sevk ettim. kuzeyde yir bayırku yerine kadar ordu sevk ettim. bunca yere kadar yürüttüm. ötüken ormanından iyisi hiç yokmuş. il tutacak yer ötüken ormanı imiş. bu yerde oturup çin milleti ile anlaştım. altını, gümüşü, ipeği, ipekliyi sıkıntısız öylece veriyor. çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. tatlı sözle, yumuşak ipek kumaşla aldatıp uzak milleti öylece yaklaştırırmış. yaklaştırıp, konduktan sonra, kötü şeyleri o zaman düşünürmüş. iyi bilgili insanı, iyi cesur insanı yürütmezmiş. bir insan yanılsa kabilesine, milletine, akrabasına kadar barındırmaz imiş. tatlı sözüne, yumuşak ipek kumaşına aldanıp çok çok, türk milleti, öldün; türk milleti, öleceksin! güneyde çogay ormanına, tögültün ovasına konayım dersen, türk milleti, öleceksin! orda kötü kişi şöyle öğretiyormuş: uzak ise kötü mal verir, yakın ise iyi mal verir diyip öyle öğretiyormuş. bilgi bilmez kişi o sözü alıp, yakına varıp, çok insan öldün! o yere doğru gidersen türk milleti, öleceksin! ötüken yerinde oturup kervan, kafile gönderirsen hiç bir sıkıntın yoktur. ötüken ormanında oturursan ebediyen il tutarak oturacaksın. türk milleti, tokluğun kıymetini bilmezsin. acıksan tokluk düşünmezsin. bir doysan açlığı düşünmezsin. öyle olduğun için beslemiş olan kağanının sözünü almadan her yere gittin. hep orda mahvoldun, yok edildin. orda, geri kalanınla, her yere zayıflayarak ölerek yürüyordun.
    bilge kağan kitâbesini yollug tigin, yazdım. bunca türbeyi, resimi, sanatı ... kağanın yeğeni yollug tigin ben bir ay dört gün oturup yazdım, resimledim.
  3. göktürk hakanı bilge kağan'ın ölümünden sonra oğlu tenri kağan tarafından diktirilmiştir. yazıt, bilge kağan'ın yeğeni yollug tigin tarafından yazılmıştır.
  4. 22 haziran 735'te dikilmiş. ve yerine konduktan bin yıl sonra farkedilmiş diğerleri tarafından. bu bile orta asya'nın ne kadar izole bir coğrafya olduğunun ispatı. el alemin mayalarını yüzlerce yıl evvel farkeden eski dünya, burnunun dibindeki anıtları görmek için 17. yüzyılı beklemiştir.

    "kutsal ötüken dağlarını bırakıp gitmenizle kanınız ırmak gibi aktı, kemikleriniz dağ gibi yığıldı. bu tutumunuz yüzünden amcam (kapgan) kağan vefat etti."

    diyerek kapanın ölümünden,halkın sorumlu tutulması da pek bir değişiktir bu yazıtlarda.
  5. türk dilinin en eski yazıtlarındandır. orhun yazıtları olarak bilinen yazıtlardan biridir. bilge kağan'ın ölümünden sonra oğlu tarafından dikilmiştir.
    moğolistan'da orhon ırmağı yakınlarında bulunmaktadır. bilge kağan yazıtı ile kül tigin yazıtı arasındaki uzaklık bir kilometredir. iskandinav runik harflere benzeyen göktürk yazısı ile yazılmıştır. bazı bölümleri kül tigin yazıtı'ndan aktarılmıştır. ondan farklı olarak kül tigin'in ölümünden sonraki olayları da anlatmıştır. kültigin kitabelerinin çevresinde bilge kağan'ın mezarının etrafında da balballar vardır. bunları yollug tigin yazmıştır. bilge kağan yazıtı'nın yüksekliği 3.80 metredir. doğu yüzünde 41 satır, güney ve kuzey yüzlerinde 15'er satır yer almaktadır. böylece türkçe yazılmış olan toplam satır sayısı 71'i bulmaktadır. batı yüzünde ise çince bir yazı yer almaktadır. kuzey yüzünün ilk 8 satırı kül tigin yazıtı’nın güney yüzünde yer alan ilk 11 satır ile aynıdır. ayrıca doğu yüzündeki ilk 24 satır ile kül tigin yazıtının doğu yüzünde yer alan ilk 30 satır aynıdır. bu yazıt ilk yazıt olarak tarihe geçmiştir. bu yazıt, kül tigin yazıtına oranla daha çok tahribat görmüştür. bu nedenle metinler kesik ya da okunamaz durumdadır. bu yazıtta konuşan bilge kağan'dır. yazıt,734 yılında ölen bilge kağan anısına, 735 yılında oğlu tenri kağan tarafından dikilmiştir. yazıt, bilge kağan'ın yeğeni yollug tigin tarafından yazılmıştır. çince kitabenin altından türkçe kitabe devam etmektedir. ancak çince kitabe tamamen silinmiştir. bilge kağan'ın ölümünden 1 yıl sonra oğlu tarafından yaptırılmıştır. kitabede bilge kağan ve yeğeni yollug tigin'in sözleri yer almaktadır. bilge kağan kitabesi hem devrilmiş, hem de parçalanmıştır. o yüzden tahribat ve silinti bilge kağan kitabesinde çok fazladır. bu abidenin etrafında yine türbe enkazı, heykeller ve balballar bulunmaktadır.
    http://tr.wikipedia.org/...