radikal gazetesinden
ismet berkan'ın bu haftasonu köşesindeki yazısında beynimizle ilgili yapılan testler ve sonuçları ile ilgili bilgiler vardı. onların bir kısmını aktarıyorum.
"bu hafta, çok uzun zamandan beri felsefecileri meşgul eden bir konuya ilişkin bir testle devam etmek istiyorum.
teste katılan deneklere önce şu soru soruluyor: tren yolunun üzerinde beş kişi duruyor ve tren onlara doğru büyük bir hızla geliyor. elinizin altındaki bir düğmeye basarsınız tren makas değiştirecek ve o zaman da yolun üzerindeki bir kişi ölecek, düğmeye basar mısınız?deneye katılanların ezici çoğunluğu düğmeye basıyor.
teste katılanlara sonra sorulan soru da şu: bu kez bir yaya köprüsünde olduğunuzu varsayın. yine tren geliyor ve beş kişi ölecek. yanınızda duran obez kişiyi aşağı atarsınız tren duracak, atar mısınız? bu soruya muhattap olan deneklerin ezici bir çoğunluğu 'hayır' diyor.
ilk soru sorulduğunda beynimizin sorun çözme ve özkontrolla ilgili bölümü olan
dorsolateral prefrontal cortex'te ciddi bir hareketlenme gözlemişler.
bunu tam tersi olarak, ikinci soru, yani bir kişiye ellerinizle zarar vermek söz konusu olduğunda ise bu kez deneklerin beyninin duygularla ilgili bölümü hareketlenmiş.
bu sonuçlar yeterince defa tekrarlanınca doktorlarımız şuna karar vermişler: ahlaki seçimlerimiz veya
yargılarımız tek bir karardan oluşmuyor, çoğunlukla duruma bağlı olarak duygularımızın veya mantıklı seçimlerimizin süzgecinden geçiyor."
buradan özetle şu yargıya varıyoruz: seçimlerimizi belirleyen, kararlarımızı yönlendiren merkezlerden birinin zayıf veya baskın olması.
mantık veya
duygu.
yazar yazısına 1970 ve 80'lerde sıkça yapılan bir deneyden bahsederek devam ediyor.
"deneklerden, canları istediği zaman parmaklarını oynatmaları istenmiş. doktorlar, parmak kımıldamazdan 400
milisaniye önce beynin ilgili bölgesinde aktivite saptamışlar. doktorlara göre bu sonuç, insanlara beynin bilinçsizce aldığı parmak kımıldatma kararını bilinçle veto etmeleri için yaklaşık 100 milisaniye verdiğini hesaplamış."
özetle; trafikte, yemek yerken v.s bilinçsizce yapılan şeyleri üzerinde düşünüldüğü zaman bilinçli bir hale çevrilebilinir. yazar buna örnek olarak da kavga sırasında saldırıdan korunmak için sallanan yumruğu örnek vermiş.
"kavga sırasında saldırıdan korunmak için bir yumruk sallamak bilinçsizce, düşünmeden yapılmış olabilir. düşündüğümüzde belki de bunu yapmayız."