beton bilinen tanımı ile
agrega,
su ve
çimentonun karışımından oluşan bir yapı malzemesidir. bunların yanında kimi katkı maddeleri ile bazı ek özellikler sağlanabilir.
şimdi betonun hazırlanması ile ilgili kimi detayları yazalım:
betonda aranan 3 özellik şunlardır:
1. dayanıklılık (mukavemet)
2. işlenebilirlik (dökme işlemi esnasında sağlıklı bir biçimde yerleştirilme)
3. durabilite (zamana ve çevre koşullarına karşı dayanım)
betonda her bileşenin ayrı bir görevi vardır. örneğin agrega, belli bir dayanıma kadar betonun iskeletini oluştururken, çimento hamuru (yani su ile ıslanıp zamanla sertleşmiş çimento) ise bu agrega taneciklerini sarıp bağlanmalarını, yani yaklaşık olarak homojen bir yapı oluşturmalarını sağlarlar.
beton hazırlanırken, tüm bileşenlerin ağırlığı oranınca (dikkat çekerim, hacmi değil, ağırlığı oranınca) bir karışım yapılır. örneğin 450 kilogram 2 numara agrega, 380 kilogram kaba kum, 300 kilogram çimento, 175 kilogram su gibi... agreganın tane boyutunun düzgün dağıtılması, betonda minimum boşluk sağlamak için önemlidir.
betonda en önemli hadiselerden biri de su/çimento oranının ve agrega nemliliğinin iyi ayarlanmasıdır. agreganın suya doygun ve yüzeyinin kuru olması makbuldür; lakin bunu her zaman sağlamak olanaksızdır. eğer bu sağlanırsa, ortalama dayanım sınıfında bir betonda hidratasyon reaksiyonunun başlangıcını vermek için %25, %30 gibi bir su/çimento oranı yeterlidir. yani 1 m³ betona 300 kg çimento koyarsanız, ilk karışımda 75 kg su kullanmanız teoride yeterlidir; ancak pratikte hiçbir zaman bu olamaz. çünkü bu oranda tüm çimento tanelerinin ıslanmaması gibi bir risk vardır ve beton bu haliyle işlenemez. o yüzden genel olarak su/çimento oranı %55'lerde seyreder; bunun da uzun vadede betonda boşluk oluşması riski olduğu içini işlenebilirlik için katkı maddelerine başvurulur.
beton ilk imal edildiği andan itibaren, eğer içinde katkı maddesi yok ise, normal koşullarda yaklaşık 1 saat içinde
priz almaya başlar; tam sertleşmesi ise yaklaşık 10 saati bulur. katkı maddeleri ile bu süreler uzatılıp kısaltılabilir.
beton dayanım sınıfları da c20, c30 gibi ifadelerle belirtilir. buradaki rakamlar, betonların 28 günlük karakteristik dayanımını verir. yani c20 betonun 28 günlük karakteristik dayanımı;
fck= 20 newton/mm²'dir.
dizayn dayanımı dediğimiz bir büyüklük de vardır ki bu da betonun, özellikleri çok da iyi ayarlanamayan bir yapı malzemesi olması ve lokal kusurlar bulundurabileceği gerçeği de göz önüne alınarak karakteristik dayanımının bir katsayı ile bölünüp, statik ve betonarme hesaplarda kuulanılan büyüklüğüdür. fcd ile gösterilir.
yerinde dökme beton için c20'nin hesap dayanımı; fcd=20/1,5=~13newton/mm²'dir.
beton hazırlanırken çimento ile suyun buluştuğu andan itibaren betonun dayanım kazanma serüveni başlar. ilk 28 günlük dayanımı karakteristik dayanımına eşit olmalıdır.
beton ilk zamanlarda çok hızlı dayanım kazanır. ilk 3 günde nihai dayanımının %50'sini, ilk 7 günde %70'ini tamamlayabilir; katkı maddelerine göre bu rakamın üstüne de geçebilir. betonun bu dayanım kazanma hadisesine devam etmesi için
hidratasyon reaksiyonunun devam etmesi gerekir ki; bunun içinde su gerekir. beton işte bu yüzden sulanır.
eskiden betonun belirli bir yerden sonra basınca dayanamadığı (ya ne olacağıdı), bu yüzden de gökdelenlerin çelikten imal edildiği söylenirdi; ki bu doğruydu. lâkin artık cılkı çıkarılan beton üretim teknikleri sayesinde petronas kuleleri gibi dünyanın en yüksek yapıları betonarmedir; ayrıca sağladıkları ağırlıktan dolayı dinamik yükler altında kimi olumlu sonuçları da vardır.
ayrıca;
(bkz:
betonarme)
(bkz:
beton katkı maddeleri)
(bkz:
beton kıvam sınıfları)
(bkz:
brüt beton)
ehe, bir de;
(bkz:
suyun beton etkisi)
(bkz:
elhamdülillah beton kafalıyım)
(bkz:
beton gibisin yarim)
