• isle of dreams
    itü sözlük yazarlarına özel %20 indirimli biletler için son tarih 19 temmuzkayıt ol
  • videolar

  1. türkçenin ses yapısını etkileyen inceleyegeldiğimiz ses olaylarına her dilde rastlanır. bu ses olaylarının temel amacı, konuşma sırasında sözcüğün kolayca söylenmesini sağlamaktır. söyleyişi kolaylaştırmaya yönelik bu ses değişmelerini belirleyen kurala en az çaba denir.
    bu kurala uyan ses olaylarından en yaygını benzeşme (alm. angleichung; fr. assimilation; ing. assimilation) adı verilen bir sözcükte bir sesin başka bir sesi kendine benzetmesi olayıdır. benzeşme iki biçimde olabilir:

    1. tüm benzeşme: bir sesin her bakımdan değişerek bir başka ses dönüşmesi olayına tüm benzeşme (alm. totale angleischung; fr. assimilation totale; ing. total assimilation) denir. tüm benzeşme hem ünlülerde hem de ünsüzlerde görülür. tüm ünsüz benzeşmesi yalnızca konuşma dilinde kendini göstermektedir:
    anlatmak : annatmak
    bunlar : bunnar
    onlar : onnar
    yalnız : yannız

    2. yarı benzeşme: bir sesin yalnızca bazı nitelikleri açısından başka bir sese benzer duruma gelmesine yarı benzeşme adı verilir.
    örneğin; aşağıdaki sözcüklerde görülen yarı benzeşme, b-p, d-t, m-n, c-j seslerindeki ortak niteliğe dayanmaktadır. bunlardan b-p çift dudak ve kapanma; d-t dişeti ve yine kapanma; m-n burun; c-j ise, dişeti-damak ünsüzleri olarak ancak nitelikleri bakımından birbirine benzemektedir:
    abdest : aptes
    çenber : çember
    anbar : ambar
    cübbe : cüppe
    tesbih : tespih
    yarı benzeşme konuşma dilinde de rastlanır:
    binbeşyüz : bimbeşyüz
    binbir : bimbir
    onbir : ombir

    şimdiye değin verilen örneklerden de anlaşılacağı gibi, benzeşme iki yönlü oluşmaktadır:

    • ilerleyici benzeşme, etkileyen sesin sözcük içinde etkilenen sesten önce gelmesiyle oluşan benzeşmedir:
    bunlar : bunnar
    motör : motor
    müfti : müftü
    şemsiye : şemşiye

    • gerileyici benzeşme: sözcük içinde çıkış yeri sonra olan bir sesin, çıkış yeri önce olan sesi etkilemesiyle oluşan benzeşmeye de gerileyici benzeşme denir. örneğin, o bir sözcükleri çıkarılırken önce / i / nin etkisiyle / o / sesi / ö / olmuş; sonra da, öbür sözcüğü oluşmuştur. / i / sesi, kendinden önceki / o / sesine kendine benzettiği yani ön ünlüye çevirdiği için bu bir gerileyici benzeşmedir.
    aşağıdaki sözcükler de birer gerileyici benzeşme görülür:
    bu ile : böyle
    şu ile : şöyle
    pantalon : pantolon
    asker : esker
    yatsı : yassı
  2. çok karıştırılır. hele ki özel isimlere gelen çekim ekleri farklı algılanırlar. şöyle ki özel isimlere gelen çekim ekleri ayraçla ayrıldığı gibi yazılırken benzeşmeye uğramazlar.

    örnek:

    ahmet'te (yanlış)
    ahmet'de (doğru)

    itü sözlük'te (yanlış)
    itü sözlük'de (doğru)