|
|
- samed behrengi (d. tebriz, haziran 1939 / ö. tebriz, ağustos 1968)
iranlı öğretmen, çocuk hikayeleri ve halk masalları yazarı, derleyicisi, araştırmacı ve mütercim.
haziran 1939'da tebriz'in çerendâb mahallesinde dünyaya geldi. babasının adı izzet, annesinin adı sârâ idi. samed'in iki erkek ve üç kızkardeşi daha vardır. ilk okulu bitirdikten sonra tebriz'deki "debîristân-i terbiyet" ve "dânişserâ-yi âlî" adlı öğretmen okullarında okudu. öğrenimini tamamladıktan sonra mamkan, gogan, ahircan gibi köy okullarında öğretmenliğine başladı ve kısa ömrünün sonuna kadar bu görevde kaldı. öğretmenlik yaparken bir taraftan da tebriz edebiyat fakültesi ingiliz dili ve edebiyatı bölümünde gece derslerine devam etti. azerbaycanlı köylü çocuklarına rehberlik hizmetleri sunarken onlar için masallar yazdı. azerbaycan halk edebiyatını inceledi. ağızdan ağıza dolaşan halk masallarını toplayarak bu malzemeyi azerî türkçesi ve farsça olarak yeniden kaleme aldı. edebî faaliyetlerinin belki de en önemlisi olan bu çalışmasının yanı sıra azerbaycan folkloru ve iran eğitim sistemi üzerine eğildi; eğitim sisteminin aksayan yanlarını tespit ettikten sonra çözüm yolları üretti. o dönemin önemli gazetelerinde ve dergilerinde çıkan yazılarında s. garanguş, çingiz, merâtî, bâbek, behreng, adıbatmış, daryûş, nevvâb merâgî, s. adam, solma gibi takma adlar kullandı. âdîne adlı haftalık bir gazete çıkardıysa da, o dönemin baskıcı yönetimi altında bu gazete varlığını sürdüremedi. 1968 yılı ağustos ayında aras ırmağında boğularak can verdi.
behrengî'nin belli başlı eserleri:. inceleme, gözlem ve makale dalındaki yapıtları:
kondukâv der mesâil-i terbiyetî-yi iran (iran eğitim sorunlarına ilişkin bir inceleme); folklor u zebân-i âzerbaycan (azerbaycan dili ve folkloru); mecmû'a-yi makâlehâ (makaleler mecmuası); bihrûz-i dihkânî ile birlikte hazırladığı ve bu kitapta çevirisi sunulan efsânehâ-yi âzerbaycan (azerbaycan masalları) (iki cilt bir arada; birinci baskı tahran 1354 şemsî/1975; dördüncü baskı tahran 1357/1978), tapmacalar ve koşmacalar (tebriz 1345/1966).
ii. masal ve hikaye dalındaki yapıtları:
ulduz u kelâğhâ (yıldız ile kargalar), behrengî'nin ilk çocuk kitabıdır ve dostlarından birinin üvey çocuğunun yaşamından esinlenerek kaleme almış ve bu kitabın gördüğü ilgi behrengî'yi başka kitaplar yazmaya teşvik etmiştir. bu kitap 1345/1966 yılında tebriz'de basılmıştır.
italya ve çekoslovakya'da ödül aldığı mâhi-yi siyâh-i kuçulu (küçük kara balık). türk ressamı ve karikatürcüsü mehmet sönmez tarafından resimlenen bu yapıt uluslararası fuarlarda iki onur madalyası aldı. iran'da da 1968 yılında şûrâ-yi kitâb-i kûdek (çocuk kitapları şurası) tarafından yılın kitabı seçildi.
sergozeşt-i dâne-yi berf (kar tanesinin serüveni)
peserek-i lebûfurûş (pancarcı çocuk)
keçel-i kefterbâz (kel güvercinci).
behrengî'nin çocuk edebiyatı hakkındaki bir makalesi 12 hikayesi ile birlikte "kıssehâ-yi behreng" (behreng masalları) (3. baskı, tahran 2536/1977) ve beş masal ile beş derleme halk masalı "telhûn" adıyla yayımlanmış (tahran 1349/1970), bu hikayelerden bazıları "bu gelen köroğludur", "püsküllü deve", "bir şeftali bin şeftali", "küçük kara balık", "sevgi masalı" ve "inatçı kediler" adlarıyla türkçe'ye çevirilmiştir (arkadaş yayınları, istanbul, 1975-1979)
- sadece kendi görüşlerini savunduğu için 29 yaşında katledilmiştir.. kitaplarının arkasında "bir kaşık suda boğuldu." ibaresi vardır..
(bkz: kargalar)
(bkz: bir şeftali bin şeftali)
(bkz: küçük kara balık)
(bkz: püsküllü deve)
- kemalettin tuğcu, ömer seyfettin ile büyümüşler için pek bir anlam ifade etmese de, benim için, çocuksu edebiyatı yetişkinlik düzeyine de zerketmeyi başarmış ender insanlardan biridir behrengi.
tüm umutsuzluklara "atıl kurt!" diyebileceği bir hissiyat ile yaklaşabilmesi için tanrı'nın kendisine ne kadar da yardımda bulunduğuna şüphe yok. cansız bedeninin kuru bir derede, o hep kendini benzettiği "eğri büğrü susam bitkisi" gibi bulunması ise yine tanrı'nın oyunu, şüphesiz.
gerek iran edebiyatı, gerekse dünya edebiyatının onu hatırlaması için ardında "kavun acısı bir yalnızlık" ile soslanmış yazık bir öykü bırakmış samed. yaa samed, adını almasaydın keşke tanrı'nın.
- (bkz: taht bir yana şah bir yana)
- çocuk kitaplarıyla ünlü iranlı yazardır. kısa hayatı boyunca köy öğretmenliği yapmış, kitaplarıyla ve öğretileriyle çocuklara gerçekleri, hayatı anlatmaya çalışmıştır. kitapları yıllarca yasaklanmış, görmezden gelinmiş, hasır altı edilmiştir. behrengi 29 yaşında aras nehrinde ölü bulunmuştur. boğularak öldüğü söylense de buna kimse inanmamıştır. behrengi kitaplarıyla büyümüş çocukların, hep iyi, güzel insanlar oldukları, ama maalesef bu düzende kolay kolay mutlu olamadıkları aşikardır...
(bkz: küçük kara balık)
(bkz: bir şeftali bin şeftali)
- çocukken okunduğunda insana bambaşka kapılar açan, ruh dünyasını bezeyip süsleyen kitaplaro vardır. yıllar sonra ismi akla geldiğinde eski bir arkadaşmışçasına tebessüm bırakır yüzde. behrengi okumuş çocuk yıllar sonra behrengi okumamış çocukla aynı dili konuşamaz. behrengi okumayan çocuk onun içindeki bahçeleri farkedemez, o bahçelerde gezemez.
(dide, 20.03.2008 01:41 ~ 01:52)
|