-başlık açmadan önce kesinlike arama yapılmalıdır, bakalım benden önce bu başlığı başka biri değişik bir formatta açmış mı diye bakılmalıdır.kısaca sözlüğün olmassa olmazı: aramaya inanmak
-film ,şiir, şarkı, kitap gibi eserlerde orijinal isim kullanılmalıdır. ingilizceyse ingilizce, fransızcaysa fransızcadır. her bulduğumuzu türkçeye çevirmek anlamsızdır. orjinal isim tercihimizdir.
-imla hatası yapılmamalıdır. gerekiyorsa öss hazırlık dilbilgisi hazırlık testleri çözülmeli full çıkartıldıktan sonra sözlüğe girilip başlık açılmalıdır.
× sözlük forum değildir, başlıklar forum topici değildir. sadece belli bir süre için anlamlı olan daha sonrasında belirsizlik taşıyacak ifadelerden kaçınılmalı, mümkün mertebe tarih belirtilmeli, ifadeler genelleştirilmelidir.
· bugünkü fizik 101 vizesi
· yarın oynanacak uefa finali
· kampüste dün yaşanan olay
· hala notların açıklanmaması
· haftasonu yağış beklenmesi
· geçen sene galatarasayın elde ettiği başarılar
· bu sene beşiktaşın şampiyon olma olasılığı
· biraz önce gerçekleşen manisa depremi
× spor gazetesi manşeti, tv haberi tarzında ifadeler sözlük başlığı olamaz.
· nba'de türk gecesi -> hangi gece? spor servisinde mi çalışıyorsun?
· ronaldinho büyükşehir belediye sporda
· prekazi gs ye çalım attı bjk ile imzaladı -> flaş flaş flaş şeklinde bir de yanıp sönen yazı olsa...
× özel durumlar haricinde, kısaltmalarda nokta yerine boşluk konmamalı, bitişik yazılmalıdır. (ör: t c d d yerine tcdd)
× sitelerle ilgili başlık açılıyorsa, sitenin adresi değil adı yazılmalıdır. (www yahoo com yerine yahoo gibi)
eğer site başlığında kendini ".com/.net/.org" gibi uzantılarla tanımlamışsa sözlük başlığı da bu şekilde olmalıdır. (ör: nba.com)
eğer sitenin belli bir adı yoksa adresi yazılabilir.
× kişi ismi yazılacaksa tam ismiyle açılmalıdır başlık*. fakat kimsenin duymadığı, sadece 3-5 kaynakta geçen göbek adı gibi şeylere kasmaya gerek yok. portekizli, brezilyalı, vb. 9-10 isimli kişiler için bütün isimlerini başlıkta yazmaya kalkışmayın. ünvan ve/veya lâkaplar yazılmamalıdır (özel durumlar haricinde).
* sanatçı isimlerinde kendi kullandıkları şekliyle olmalıdır (tarkan, mirkelam, cher, vs.)
× hakaret veya başka bir nedenle sözlüğü zor durumda bırakacak sakıncalı başlıklar aynı girilerde olduğu gibi silinme sebebidir. başlığı açan yazar aktarmasız uçuş bileti kazanabilir.
× olabildiğince soru formatındaki başlıklardan sakının ki altına sözlük formatına uygun şekilde olsa bile cevaplar dizilmesin.
- del bosque neden kovuldu
1. aklımı kurcalayan soru
2. yönetimin densizliği yüzünden -> illegal
3. taraftarın yoğun isteğinden dolayı şeklinde cevap verilebilecek soru. -> höh! formata uygun hâle getirildi güya ama hiç yazılmasa daha iyi.
× her şeyin sonuna "sorunsalı", "modeli", diyalogların başına da "alternatif" kelimelerinin yerleştirilmesinden gına geldi. tasvip etmiyoruz. iki defa düşünün bunları yazarken.
× önerme şeklinde başlık açılıp altında forumsu ortam oluşturulması sinire dokunmaktadır. önermeyin, biz kendi aklımızla buluruz doğru yolu.
× bir x olarak y türevi ifadelerden mümkün olduğunca kaçının. böyle bir başlık açmaya çalıştığınızda karşınıza çıkan uyarıda şöyle diyor: "'x olarak y' şeklinde bir başlık açmaktansa örneğin 'y' başlığına 'çok iyi x' yazsan daha hoş olmaz mı?"
× her aklınıza gelen şeye başlık açmadan önce mevcut başlıkların size derman olup olmadığına bakın. kıla tüye uyduruk, yamuk başlıklar açmayın, saç baş yoldurmayın.
× kibarlık(!) yapıp kelimeleri deforme ederek yazmayı (s kmek, zikmek, sitmek, vs.) gereksiz buluyoruz. aşikâr olanı sansürlemenin manası yok.
- matematiksel ifadeler haricinde sayılar rakamla değil yazıyla yazılmalıdır.
örn. "10 kadından birinin kadın olması" yanlış bir başlıktır. bunun yerine mümkünse "on kadından birinin kadın olması" şeklinde açılmalıdır bu başlık.
- 50 karakterden uzun bir başlık açmak istiyorsanız bunu başaramayacaksınız. başlığı aynı anlamı verecek şekilde kısaltmaya çalışın, hiç olmazsa da yarım yamalak açmayın. lütfen!
- başlıklardaki kimi hatalar görünce ortaya çıkan artificial intelligence hadisesi oraya geyik olsun diye konmuş bir orospu çocuğu değil, moderatörlerin zırt pırt düzelttiği hatalar karşısında yazarı uyaran bir alettir. mümkün mertebe kendisini umursayın, dediklerini uygulayın.
- sıralama sıfatları yazıyla yazılmalıdır. başlık açarken "2. inönü meydan muharebesi" demek istemeniz sözlükte nokta karakteriyle başlık açılmadığı için "2 inönü meydan muharebesi" şeklinde algılanıyor. (bkz: usta bana 2 muharebe 1 ayran) bu sebeple bu tür şeyleri yazıyla yazın. yani "ikinci inönü meydan muharebesi" şeklinde.
- burası itukampus olmadığı için kavramlar özel durum olmadıkça tekil halleriyle incelenir. "eşekler" yerine "eşek", "jamaikalılar" yerine "jamaikalı", "armutlar" yerine "armut" şeklinde inceleyin kavramlarınızı.
başlıkları açarken (filmler, diziler hatta ünlü kişilerin alıntıları) orijinal halleriyle açıyorsunuz iyi güzel ancak dünyada yüzlerce dil ve bunların ürettiği milyonlarca kavram vardır. bu kavramların ingilizceleri orijinal halleri olmak zorunda değildir.
tutup sartre'nin sözünün ingilizcesini yazıp "oo orijinali hem de" diye başlık açıyorsunuz da sartre ömründe ingilizce konuşmamış?
· doğan slx'in yeni kasası
· iett kartlarının yeni rengi
gibi başlıklar açılmasının üzerinden zaman geçtiğinde yeniliğini ve tazeliğini yitirecek, üstüne üstlük doğan slx'in bir üst versiyon kasası çıktığında ortada büyük bir "yeni-eski" çelişkisi doğacağı için pek hoş durumlar ortaya çıkmayacaktır.
sözlüğün sol frame'den ibaret olmadığı ve geçmişten gelip geleceğe ilerleyen birikimiyle anlam ihtiva ettiği düşünülünce bu basit kuralı siz de anlayabileceksiniz.
saat farklarından doğan tarih karmaşasının önüne geçmek ve standarda oturtmak için maç, konser, etkinlik ve her türlü olayla ilgili başlıklarda gerçekleştiği yerdeki tarih ve zaman esas alınır. örneğin, türkiye'de 18 nisan'da sabaha karşı 03:30'da yayımlanan bir nba maçı, amerika'da 17 nisan 2007'de akşam 8:30'da (et) oynanmaktadır ve başlığı 17 nisan 2007 tarihiyle açılmalıdır. mesela, 5 mayıs 2007'de gece 11'de 'flaş' haber olarak giren bir japonya depremi aslında japonya'da 6 mayıs'ın sabah saatlerinde vuku bulmuştur ve 6 mayıs 2007 tarihiyle açılmalıdır.
eğer açılacak başlık bir ukte ise çok dikkatli olmak gerekir. zira, ukteyi veren türkçe karakterler kullanmadı ise, bu durum gözden kaçabiliyor, ve bu gözden kaçma size kötü sonuçlar ile dönebilir. diyelim ki sözlükle ilgili yanılgılar yerine "sözlükle ilgili yanilgilar" başlığını ukte olarak doldurmak isterseniz, türkçe karakter sorununu farkedemeyebilirsiniz.
(bkz: kendimden biliyorum)
11'i yazıyla mı yazacaksınız? "onbir" değil "on bir" şeklinde yazmalısınız!
12'yi yazıyla mı yazacaksınız? "oniki" değil "on iki" şeklinde yazmalısınız!
....
1157'yi yazıyla mı yazacaksınız? "binyüzelliyedi" değil "bin yüz elli yedi" şeklinde yazmalısınız misal...**
neden?! çünkü bu konuda moderasyona "'x x' şeklinde açılması gereken başlık 'xx' şeklinde açılmış" formatında mesaj göndermekten imanım gevredi efem!
***
-ek-
bakınız tdk ne diyor!
*birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır: iki yüz, üç yüz altmış beş.
*notayı niteleyen sayılar ayrı yazılır: on altılık.
*para ile ilgili işlem ve senet, çek vb. ticarîbelgelerde geçen sayılar bitişik yazılır: 650,35 (altıyüzelliytl,otuzbeşykr).
*oyun adlarını niteleyen sayılar bitişik yazılır: altmışaltı.
bonus:
*üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir: 2'şer değil ikişer, 9'ar değil dokuzar, 100’er değil yüzer.
@973697 numaralı kurala ek olarak, sırpça, yugoslavca, boşnakça gibi günümüzde latin alfabesiyle yazılan dillerde şapkalı ve aksanlı harfler, türkçe'deki şapkasız ve aksansız muadillerine dönüştürülür. türkçede okunduğu gibi (genelde ç ile) yazılmaz.
almanca ve bu harfleri içeren birkaç dil daha için özel olmak üzere:
ß -> ss
ä -> ae
gibi uygun dönüşümler yapılır. (sözlük yazılımı bunları otomatik olarak dönüştürüyor zaten.)
markanın önüne geçen ürünlerde marka adını kullanmaya gerek yoktur lâkin bu durum bazen yanlış anlaşılabilmektedir.
bir ürünün modeli hakkında başlık açılırken başa marka ismi de konulmalıdır, çünkü söz konusu model başka ifadeleri de çağrıştırabilmektedir. mesela; bora: güzel bir araba modeli.===> yanlış bir başlık, giri örneği çünkü konu başka başlıkta inceleniyor. (bkz: volkswagen bora)
bilindiği gibi eserler kendi orijinal isimlerinde incelenmelidir. gerçek isimde kasıtlı olarak typo vs yapılmış da olabilir. çeşitli örnekler mevcut: mustafa hakkında herşey*, herşey sensin, flight of the bumblebee* vs. bunların esas hali böyle olduğu için, başlıkları da imla hatalı olsa da, öyle kalıyor.
doğru ismi bulma konusunda en iyi kaynaklar; bir kitap için kitabın kendisi (ve kapak içinde yazan orjinal ismi) veya müzik albümü için kapağındaki yazı, film için afişindeki metinler ile intro/outrosunda geçen adı, bilgisayar oyunu için kutusundaki ismidir. örneği verilen bu kaynaklara sahipseniz süper ama eğer elinizde bu şekilde gerçek kaynaktan kontrol imkanı yoksa, başlığını açmak istediğiniz şeyin gerçek ismini öğrenebileceğiniz ikincil kaynaklar da "official" sıfatına sahip internet siteleridir. yayıncının (yayın evi, prodüksiyon stüdyosu, televizyon kanalı her neyse) sitesi veya eser sahibinin kendi kişisel sitesi bunlar için uygun arama noktalarıdır. ama bu internet üzerindeki official kaynağa da erişilemiyorsa, en az bunlar kadar güvenilir bir referans site üzerinden açılacak başlık kontrol edilmelidir.
- film, dizi vb. görsel yayınların başlığını açarken imdb
- anime, manga yayınlar için ann* veya anidb.net
- albüm, kitap isimleri için ise amazon veya duruma göre amg doğru kaynaklar olarak kabul edilebilir.
wikipedia ise (en.wikipedia.org olanı) çok kullanıcıya sahip, iyi bir başvuru noktası olsa da, resmi kaynak değildir. orada da hatalı açılmış konular olabilir.
bir diğer dikkat edilecek nokta da, bütünlük açısından alias tabir edilen alternatif isimlerini veya diğer dillerdeki olası isimlerini (özellikle türkçesini) de orjinal eser başlığına yönlendirme yapmaktır. misal, "suikastçi" başlığına bir adet normal bakınız ile "war" yazmak hatalı yere film eleştirisi yapmak isteyen yazarları doğru yönlendirecektir.
kesme işareti kullanılması gereken yerler açılacak başlıklarda boşluk karakteri ile ifade edilmeli. "istanbulda bahar" şeklinde yazmak yerine, "-da" eki normalde ayrılması gerektiğinden, ayırın başlığı açarken.
giride de "(bkz: istanbul'da bahar)" şeklinde bir bkz verildiğinde, zaten bu konu "istanbul da bahar" başlığında görüntüleniyor, öyle yani. ayrıca nerede kesme işareti var, nerede yok merak ediyorsanız http://tdk.gov.tr/ sitesini karıştırabilirsiniz.
bu arada başlık standardizasyonu ile ilgili bir de güncelleme var onu da iliştireyim:
tdk sitesinde, yazım kuralları bölümü var ve orada noktalama işaretleri bölümünde şöyle bir uyarı geçmekte;
<alıntı>
uyarı: kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: türkiye büyük millet meclisine, türk dil kurumundan, türkiye petrolleri anonim ortaklığına, dil ve tarih-coğrafya fakültesi dekanlığına, hacettepe üniversitesi rektörlüğüne, türk dili ve edebiyatı bölümü başkanlığının; bakanlar kurulunun, danışma kurulundan, yürütme kuruluna; mavi köşe bakkaliyesinden, gimanın.
</alıntı>
(bkz: http://tdk.gov.tr/...)
bununla birlikte devlet isimlerinin yazımına dair kuralı belirten kısımda,
<alıntı>
c. devlet adları: türkiye cumhuriyeti’ni, osmanlı devleti’ndeki, amerika birleşik devletleri’ne, azerbaycan cumhuriyeti’nden.
</alıntı>
bu şekilde belirtilmiş.
avrupa birliği devlet gibi mi düşünülmeli yoksa ilk uyarı metninde geçen "kurum, kuruluş" kapsamında mı değerlendirilmeli bilemiyorduk. son sözü bize tdk söyledi. (posta kutumdan cevap geliyor)
<alıntı>
t.c. atatürk kültür, dil ve tarih yüksek kurumu türk dil kurumu başkanlığı
sayı : b.02.1.kdt.5.02.10.00-1816
konu : sayın çağrı çelebi
ilgi : 01/12/2007 tarihli yazı.
"avrupa birliği" sözüne getirilecek olan ekler kesme işareti ile ayrılmalıdır.
bilgilerinizi rica ederim.
prof. dr. şükrü halûk akalın
türk dil kurumu başkanı
kaynak:
yazım kılavuzu, türk dil kurumu yayını, ankara, 2005
</alıntı>
bundan sonra açılacak başlıkların da bu kurala uyarak açılması gerekmekte.
elzemle dikkat edilmesi gereken diğer bir husus ise kişiler ile ilgili başlık açılıyorsa, kişinin gerçek adını kullanmaktır.
ör: 83 yaşında tutuklanan gazeteci yazar
bu başlık yanlış olmakla beraber, doğrusunun ilhan selçuk olması gerekirdi. aynı anlamı taşıyan başlıkların yazıları bir arada olursa sözlük kullanıcısı [ ister okur olsun ister yazar farketmez ] aradığı bilgilere daha çabuk ulaşacaktır.
başlık açarken gazete ve dergisi gibi kelimeler başlığa eklendiğinde totolojive anlam karışmasına yol açtığı için, sadece yayın kuruluşunun ismi kullanılmalıdır. mesela:
internet siteleri adına başlıklar açılırken yazarların, domain adı ile açmaları, kesinlikle linkte bulunan " http" , " www "gibi kısaltmaları kullanmamaları gerekir. eğer internet sitesi bir kurumu veya oluşumu nitelendiriyorsa " com " , " net " gibi kısaltmaları da başlığa eklememek lazım.
ekleme : ancak bazı durumlarda " http.xxx.com " ile "www.xxx.com " adresleri aynı site olmadıkları için ayrım konusunda farkını belirtmek için " www " olan site olduğu gibi yazılır. subdomain mevzusuymuş.
ekleme kısmındaki katkıları için azureel'e teşekkürler.
