|
|
- türkçe bir sözcüğün ilk hecesi kalın ünlüyle* başlıyorsa sözcüğün diğer heceleri de kalın ünlüyle devam eder, eğer ilk hece ince ünlüyle* başlıyorsa sözcüğün diğer heceleri de ince ünlüyle devam eder. buna büyük ünlü uyumu denir.
birleşik sözcüklerde, tek heceli sözcüklerde ve yabancı sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.
(bkz: ünlü harfler)
(bkz: küçük ünlü uyumu)(selenge, 08.12.2004 22:19 ~ 07.02.2005 20:56)
- mehmet aslantuğ - arzum onan arasında olan, benden tiksinmenize sebep olcak uyum..
(bınar, 19.12.2004 22:18)
- küçük ünlü uyumunun iricesi
- "madem büyük ünlü uyumu diye bir şey var ozaman neden türkçede bu kurala uymayan binlerce kelime var?" diye düşünmeme sebep olan ve senelerce bize öğretilen kural.
- türkçe bir kelimenin ilk hecesinde kalın bir ünlü varsa onu takip eden hecelerde de kalın ünlüler bulunur. türkçe bir kelimenin ilk hecesinde ince bir ünlü varsa onu takip eden hecelerde de ince ünlüler bulunur:
bu kurala uymayan kelimelerimizi yedi kümede toplayabiliriz:
1. yabancı kökenli sözcükler:
kitap dünya
sandalye kafi
ahmet mecburiyet
beraber cumhuriyet
not: bu sözcüklere getirilen ekler, sözcüklerin son hecelerindeki ünlüye uyarlar:
kitaplar sandalyeler televizyonu
2. çok az sayıda türkçe sözcük:
anne (ana)
elma (alma)
kardeş (kardaş)
hani (kanı)
hangi (kangı)
3. birleşik sözcükler:
çiçektozu
çokbilmiş
doğumevi
sabretmek
güneybatı
babayiğit
not: birleşik kelimeler ek alacak olurlarsa, son hecelerine uyarlar:
beyoğlu'na, güneybatıya, babayiğitler....
4. sözcükler, hiç değişmeyen -ken, -ki, -yor, -leyin, -(ı)mtrak eklerini aldıkları zaman da büyük ünlü uyumuna uymazlar:
okurken
uyurken
çeviriyor
seviniyor
masadaki
okuldaki
sabahleyin
ekşimtrak
-daş eki de genellikle büyük ünlü uyumuna uymaz:
ülküdaş, gönüldaş, meslektaş, denktaş, emektaş...
5. ki bağlacı, bazı sözcüklerde kalıplaşmış olarak kullanılır. bu durumda , dünkü, bugünkü, gibi sözcüklerin dışında, ünlü uyumu kuralına uymaz; daima ki biçiminde kullanılır:
halbuki, mademki, oysaki, sanki, sonraki..
6. " l " ile biten yabancı kökenli sözcükler ek aldıkları zaman büyük ünlü uyumuna uymaz:
hal-i-ni
helal-i
ihtimal-e
intikal-i
amiral-e
petrol-den...
7. son hecelerinde ince " a " bulunan bazı yabancı kökenli sözcükler de ünlü uyumuna uygun ek almaz:
kanaat-i
harf-i
harp harb-i
liyakat-i, liyakat-li, liyakat-siz
dikkat-i, dikkat-e
şefkat-i, şefkat-li
- kız arkadaş seçerken dikkat ettiğim yegane kriterdir. isminde büyük ünlü uyumu olmayan hiçbir kızla çıkmam. çünkü etnik köken olarak türk olan kızları tercih ederim ve isminde büyük ünlü uyumu olmayan kızların etnik köken olarak türk olduğu pek görülmemiştir. türk kızları dünyanın en orjinal kızlarıdır.
- türkçe dersinin sınavlarında öğrencilere kolay olsun diye sorulan konuların basit sorularının başrol oyuncusudur aslında. bir çok öğrencinin hemencecik öğrendiği şeydir, basittir.
|
