büyük taarruz (26 -
30 ağustos 1922)
sakarya savaşı'ndan sonra, kamuoyunda ve
tbmm'nde taarruz için sabırsızlık baş göstermişti. gazi
mustafa kemal paşa, 4 mart 1922'de büyük millet meclisi'nin gizli bir toplantısında endişe ve huzursuzluk duyanlara açıklamalar yapmıştı.
"ordumuzun kararı, taarruzdur. fakat bu taarruzu tehir ediyoruz. sebebi, hazırlığımızı tamamen bitirmeye biraz daha zaman lazımdır. yarım hazırlıkla, yarım tedbirlerle yapılacak taarruz, hiç taarruz etmemekten çok daha kötüdür" diyerek bir taraftan zihinlerdeki şüpheyi bertaraf etmeye çalışırken, diğer taraftan da orduyu son zaferi sağlayacak bir taarruz için hazırlıyordu. haziran 1922 ortalarında, başkomutan gazi mustafa kemal paşa, taarruza geçmek kararını almıştı. asıl amaç, yok edici bir meydan savaşı yapmak, düşmanı çabuk ve kesin bir sonuç alacak şekilde vurmaktı.
mustafa kemal paşa, ordu birlikleri arasında bir futbol maçı organize edilmesi bahanesiyle ordu komutanlarını
akşehir'e davet etti. böylece
yunanlıların ve işgal devletlerinin dikkatleri çekilmeyecekti. 28 temmuz gecesini, komutanlarla genel taarruz hakkında konuşarak geçirdi ve gereken direktifleri verdi. mustafa kemal paşa, daha sonra 20 ağustos 1922'de ankara'dan akşehir'e giderek, 26 ağustos 1922 cumartesi sabahı düşmana taarruz emrini verdi. çok gizli bir şekilde yürütülen bu olayları kamuoyundan saklamak maksadıyla, 21 ağustos'ta
çankaya köşkünde bir çay daveti verileceği gazete ve ajanslara bildirilmişti.
26 ağustos sabahı başkomutan mustafa kemal paşa, yanında genelkurmay başkanı fevzi paşa (bkz.
fevzi çakmak), batı cephesi komutanı ismet paşa (bkz.
ismet inönü) ile birlikte muharebeyi idare etmek üzere
kocatepe'deki yerini aldı. büyük taarruz burada başladı. topçuların sabah saat 4:30'da taciz ateşi ile başlayan harekat, saat 5:00'de önemli noktalara yoğun topçu ateşi ile devam etti.
piyadelerimiz, sabah 6:00'da
tınaztepe'ye hücum mesafesine yaklaşarak, tel örgüleri aşıp, yunan askerini süngü hücumu ile temizledikten sonra, tınaztepe'yi ele geçirdiler. bundan sonra, saat 9:00'da belentepe, daha sonra kalecik-sivrisi düşmandan temizlendi. taarruzun birinci günü, sıklet merkezindeki 1. ordu birlikleri, büyük kaleciktepe'den çiğiltepe'ye kadar onbeş kilometrelik bir bölgede düşmanın birinci hat mevzilerini ele geçird. 5. süvari kolordusu düşman gerilerindeki ulaştırma kollarına başarılı taarruzlarda bulundu. 2. ordu da cephede tespit görevini aksatmadan sürdürdü.
26 ağustos günü türk ordusunun büyük taarruz'u, genelkurmay başkanlığı'nca tbmm'ne bildirildi. bu haber meclis'i coşturdu ve heyecanlı gösterilere vesile oldu.
27 ağustos pazar sabahı gün ağarırken, türk ordusu bütün cephelerde yeniden taarruza geçti. bu taarruzlar çoğunlukla
süngü hücumlarıyla ve insan üstü çabalarla gerçekleştirildi. 27 ağustos saat 18:00'de, afyon 8. tümen tarafından kurtarıldı.
afyon kurtuluşun şanlı ve şerefli müjdesi olmuştu. başkomutanlık karargahı ile batı cephesi komutanlığı karargahı afyon'a taşındı.
28 ağustos pazartesi ve 29 ağustos salı günleri, başarılı geçen taarruz harekatı ile düşmanın 5. tümeninin çevrilmesi ile sonuçlandı. 29 ağustos gecesi durum değerlendirmesi yapan komutanlar, hemen harekete geçerek muharebenin süratle sonuçlandırılmasını gerekli buldular. düşmanın çekilme yollarının kesilmesi ve düşmanı çarpışmaya zorlayarak, tamamen teslim olmalarını sağlama yolunda karar aldılar. karar süratli ve düzenli bir şekilde gerçekleştirildi. 30 ağustos 1922 çarşamba günü taarruz harekatı
türk ordusunun kesin zaferi ile sonuçlandı. büyük taarruz'un son safhası askeri tarihimize başkomutan meydan muharebesi olarak geçmiştir.
30 ağustos 1922 başkomutan meydan muharebesi sonunda, düşman ordusunun büyük kısmı dört taraftan sarılarak,
dumlupınar'da gazi mustafa kemal paşa'nın ateş hatları arasında bizzat idare ettiği savaşta tamamen yok edilmiş veya esir edilmişti. böylece tasarlanan kesin sonuç beş gün içinde elde edilmiş ve hazırlanan plan tam başarı ile uygulanmıştı.
30 ağustos 1922'nin gurur verici zaferi ile mustafa kemal, kaçabilen düşmanın takip edilmesini ve üç koldan
ege'ye doğru ilerlemesini uygun buldu. "ordular ilk hedefiniz akdeniz'dir. ileri" diyerek, tarihi emrini 1 eylül 1922'de verdi. yunanlılar, izmir'e doğru kaçmaktaydı. başta yunan ordusu başkomutanı
trikopis olmak üzere çok sayıda esir ele geçirilmişti.
ordumuz bu muharebede, on beş günde 400 kilometre katederek, 9 eylül 1922 sabahı izmir'e girdi. sabuncu bel'den geçen 2. süvari tümeni,
mersinli yolu ile izmir'e doğru akarken, bunun solunda 1. tümen de
kadife kale'ye doğru yürüyordu. bu tümenin 2. alayı tuzluoğlu fabrikası'ndan geçerek
kordonboyu'na ulaştı. yüzbaşı şeref bey hükümet konağına, 5. süvari tümenimizin öncüsü yüzbaşı zeki bey kumandanlık dairesine, 4. alay komutanı reşat bey de kadife kale'ye bayrağımızı çektiler.
izmir'de askerlerimiz coşku içinde karşılandılar ve çiçek yağmuruna tutuldular. süvarilerimizin kordon boyundan geçişi çok görkemli idi. kurtuluş zaferinin başkomutanı gazi mustafa kemal paşa, izmir'in kurtuluşunu
belkahve'den seyretti. türk ordusunun, 400 kilometrelik bir mesafeyi savaşarak katedip izmir'e ulaşması içerde ve dışarda hayret ve takdir uyandırdı.
büyük türk zaferi karşısında endişeye düşen ve o anda da istanbul
* ve çanakkale
* boğazlarını işgal altında bulunduran
itilaf devletleri, savaşı durdurmayı ve türklerin haklı isteklerini yerine getirmeyi kendi çıkarlarına uygun buldular. lord kinross'a göre,"
ingiltere, ciddi bir krizle karşı karşıya bulunduğunu anlamaya başlıyor. halk, türklerle yeni bir savaştan korkuyordu."
11 ekim 1922'de imzalanan
mudanya ateşkes antlaşması'yla, silahlı çatışma durdurulduğu gibi,
edirne dahil
trakya'nın da türkiye'ye bırakılacağı ve bir ay içerisinde yunanlılar tarafından boşaltılacağı kabul edildi.
anadolu'da yunan politikasını yürüten ingiltere başbakanı
lloyd george, bu gelişmeler üzerine istifa etti.
kaynak : "http://www.turk-yunan.gen.tr/turkce/savas_barislari/milli_buyuk_taarruz.html" .
