büyük hadron çarpıştırıcısı  

bu güne kadar yapılmış en büyük fizik deneyinin gerçekleşeceği alet. (large hadron collider, lhg). bu deneyde, atomlar birbirlerine ışık hızına yakın bir hızla çarpışıtırılacak. ortaya evrenin varolmasına neden olan büyük patlama nın ilk saniyesinin hesaplanamayan kısmı hesaplanmış olacak.
bu yaz yapılacak deney çok şeye gebe;

-zamanın durması
-allahın 'ol' dediği an
-karadeliklerin oluşmasıyla beraber kıyamet

hiç bir şey olmasa bile bundan sonraki 20 yıllık süreçte teknolojinin ne boyutlara gelecegini hic kimse tahmin edemez. cunku bu deney aynı zamanda teknolojik bir devrim yaratacak.

* cern enstitüsü’nde yapılacak olan deneyde 2 tonluk dev bir mıknatıs fransa-isviçre sınırının 100 metre altındaki 27 km’lik tünele yerleştirilecek.

* 16 metre yüksekliğinde, 17 metre genişliğinde ve 13 metre boyundaki mıknatıs yer altındaki 15 parça ile birleştirilecek.

* 13 yıldan beri hazırlıkları devam eden deneyin maliyeti 9 milyar dolar.

* 36 ülke ve 2 binden fazla fizikçinin yer aldığı projeye türkiye’den boğaziçi, çukurova ve odtü fizik bölümlerinden öğretim görevlileri katılıyor.

half-life'ın ilk oyununda da denilene benzer bi deney gerçekleştiriyorlardı..deneye hazırlanış kısmı olsun, deney anı olsun hep sansasyonel bir tema hakimdi..gerçek hayatta cern'de yapılan deney kadar devasa bi laboratuarda yapılmıyordu ama benim kafa yine oraya gitti..orada da bu lhg denilen alet gibi birimler mevcuttu..neyse, zaten kaç dakikadır bir bilgisayar oyunu ile gerçek hayatta gerçekleşirse maddi ve manevi kaotik sonuçlara sebebiyet verecek bir deneyi aynı kefeye koyuyorum..oyun nere, tanrının ol dediği an nere?!..baya büyük (!) bi hadron çarpıştırıcı olsa gerek, hey maşallah!

(bkz: the show must go on)

(bkz: lhc projesi)

büyük hadron çarpıştırıcısı, cern de yapılan parçacık fiziğidir. bu deneyin amacı 3 soruya yanıt arayacak:
birincisi, maddeye kütle kazandıran parçacık olan "higgs parçacığı"nı bulmak, "büyük patlama" teorisini ispatlamak.
ikincisi "karanlık madde"nin ne olduğunu anlayabilmek. evrenin yaklaşık yüzde 30'unun "karanlık madde"den oluştuğunu biliyoruz. fakat ne olduğunu, içeriğini bilmiyoruz. buradaki amaç yüksek enerjiye ulaşıp "karanlık madde"yi deneylerde ortaya çıkarıp özelliklerini ölçmek.
üçüncü olarak da, fizik kanunlarına göre evrenin yarısının anti maddeden oluşması gerekiyor. ama evrende anti madde yok denecek kadar az. çünkü her parçacığın bir anti maddesi var. evren bu kanunun üzerine kurulmuş. "büyük patlama"dan sonra bu anti maddeye ne oldu? bu sorunun yanıtı aranacak. maddenin ve evrenin nasıl oluştuğu anlaşılacak.
parçacıkların neden kütlesi olduğu, bu kütlenin varlığının sağladığı düşünülen "higgs parçacığı"nın keşfedilmesi ve evrenin yüzde 96'lık bilinmeyen kısmının ne olduğu gibi sorular cevabını bulacak.

fizik kanunları değişebilir, gelişebilir veya yeni kanunlar ortaya çıkabilir. hatta birçok yeni parçacıkların da ortaya çıkması bekleniyor. önce en küçük parça olarak atomları biliyorduk. sonra çekirdeği bulundu. sonra çekirdeğin içinde nötron, protonların var olduğunu öğrendik.
bilimsel merak bu kez de proton ve nötronların içinde kuarklar ve gluonların var olduğunu buldu. şimdi onların içinde de neler olduğu ortaya çıkabilir. bilgisayar, elektronik, nanoteknoloji, süperiletkenler, yeni malzemelerin geliştirilmesi, enerji teknolojisi, savunma ve uzay sanayiinde çok büyük teknolojik gelişmelere yol açacak. bilindiği gibi internetin de çıkış yeri cern'dir. hatta şimdiden bilgisayar teknolojisinde çok yeni gelişmeler oldu bile.
maliyetinin 10 milyar doları bulması bekleniyor.
deney şöyle olacak; protonlar saat ibresi yönünde döndürülerek hızlandırılmaya başlanacak. 1 veya 2 ay sonra eğer şartlar uygunsa bu sefer, başka bir proton paketi bu kez saat ibresinin tam tersi yönde lhc'ye verilecek ve hızlandırma işlemi devam edecek. teknik olarak şartlar uygunsa çarpışma işlemi gerçekleştirilecek. yani çarpışma olayı tahminlere göre önümüzdeki ekim veya kasım ayında gerçekleşecek. hem saat yönünde, hem aksi yöndeki protonlar, lhc'nin hızı 7 trilyon elektron volta ulaştığı zaman çarpışma gerçekleştirilecek. bu çarpışma sonucunda açığa çıkacak enerji yoğunluğuyla, "büyük patlama"dan sonraki enerji yoğunluğu yaratılmış olacak.
bulgulara ulaşmak ne kadar sürer?
maddeye kütle kazandıran "higgs parçacığı"nın bulunmasının 2 yıllık bir süre alacağı tahmin ediliyor. toplam deneylerin süresi ise 10 yıl olarak planlanıyor. lhc'nin üzerinde farklı yerlerde 4 adet dedektör bulunuyor. atlas ve cms dedektörleri, "higgs parçacığı"nı bulmaya çalışacak. lhcb dedektörü, "büyük patlama" anında madde ile eşit miktarda olduğu düşünülen anti maddeyi bulmaya çalışacak. alıce dedektörü ise, "büyük patlama"dan hemen sonra evrenin ilk mikro saniyelerinde daha protonlar oluşmadan ortaya çıkan kuark ve gluonları dedekte edecek. çarpışmalar bu dedektörlerin içinde olacak.

dünyanın en karmaşık ve büyük makinesi olarak nitelendirilen cihaza, bir kuşun düşürdüğü ekmek parçası yüzünden sıkıntılı süreçler yaşanmasına sebep olmuştur..

(bkz: üstüne gazete sermek lazım)