öncelikle, mutlaka;
(bkz:
takti)
aruz vezninde, mısra ortadan ikiye ayrıldığında kendini tekrar eden kalıplara verilen isim.
mesela şu vezin, rahatça görüleceği gibi aynalı bir vezindir:
mef'ûlü fâîlâtün mefûlü fâilâtün
bu kalıplarda yazacak bir şairin dikkat etmesi gereken en hayati nokta, tam ortadaki
takti yerinde mutlaka kelimenin bitmesidir; aksi takdirde bu durum şairin zayıflığına işaret eder. ayrıca, ahengi ve musikiyi de mahveden çok yakışıksız bir durumdur. mesela şimdi okuyacağınız
gazel, aynalı bir vezne (mef'ûlü fâilâtün mefûlü fâilâtün) sahiptir ve her mısra tam ayna yerinden bölünmüştür:
geçmişte kaldı artık; sensizliğin de, sen de.
geçmiştir ey güzellik, "geçmez zaman" desen de...
yaz geldi, soldu çehrem; kış zâten öyle mâtem
bir sır bezendi âlem, binbir çeşit desende.
kalbin ki her ne söyler, her neyse kendi dinler!
beyhûde geçti günler, bir hiç olup kesende...
dünyâya geldiğin gün gerçek nedir görürsün;
mahkûm olur hakîkat, şüphende, vesvesende...
dünyâ yalandır elbet, ammâ yalansız olmaz;
sevmek budur edîbî, sevsen de sevmesen de... (
edîbî)
yani bu gazeli,
mef'ûlü fâîlâtün mefûlü fâilâtün vezniyle
gazel formatında değil de; her mısraı ortadan ikiye bölerek, sadece
mef'ûlü fâîlâtün vezniyle
murabba (
halk edebiyatı:
koşma) formatında da okusak, şiirin ahenginden hiç bir şey kaybolmayacaktır. deneyelim:
geçmişte kaldı artık;
sensizliğin de, sen de.
geçmiştir ey güzellik,
"geçmez zaman" desen de... (bu böylece sonuna kadar devam eder)
belli başlı aynalı vezinler şunlardır (aklıma geldiği kadarıyla):
1) ..-- / ..-- / ..-- / ..-- (
feilâtün feilâtün feilâtün feilâtün)
2) .--- / .--- / .--- / .--- (
mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün)
3) -.-- / -.-- / -.-- / -.-- (
fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilâtün)
4) --.- / --.- / --.- / --.- (müstef'ilün müstef'ilün müstef'ilün müstef'ilün)
5) .-.- / .-.- / .-.- / .-.- (
mefâilün mefâilün mefâilün mefâilün)
6) -..- / -..- / -..- / -..- (
müfteilün müfteilün müfteilün müfteilün)
7) .-- / .-- / .-- / .-- (
feûlün feûlün feûlün feûlün)
8) --. / -.-- / --. / -.-- (
mef'ûlü fâîlâtün mefûlü fâilâtün)
9) ..-.- / .-- / ..-.- / .-- (
mütefâilün feûlün mütefâilün feûlün)
10) -..- / -.- / -..- / -.- (
müfteilün fâilün müfteilün fâilün)
