arthur c clarke  

asıl adı arthur charles clarke olan ünlü bilimkurgu yazarı. 2001 space odyssey ve rama * serisi ile hafızalara kazınan,çoğu kitabı ithaki yayınevin den basılan yazar.

yapay uydu fikrinin babası olan kişi.

(bkz: clarke uyduları)

(bkz: rama)

ingiliz yazar ve mucit. 1945'te uydular hakkındaki ünlü makalesini yayınlamış ve düşündüğü tipte ilk uydu 1963'te yörüngeye konulmuştur.

kendisinin sir unvanı vardır, şu an sri lanka'da kocaman lab.larının olduğu büyük bir çiftlik gibi bir yerde yaşamaktadır. son zamanlarda gündeme çocuk tacizi ile gündeme gelse de,bu olay kanıtlanmış değildir. supernovanın ışığının hz. isa doğduğunda söndüğünü iddia ettiği savunulur bazı çevrelerce, zira kendisi sık sık "bir şey var biliyorum ama söylemiyorum." demektedir.

kısa öyküleri epey yoğun anlatımlı olmakla birlikte, çevirisi adama yaka silkitirir türdendir.

(bkz: 2001 a space odyssey)

fizik, biyoloji ve astronomi konularındaki hayli engin bilgi birikimini aşmış kitap 2001:a space odyssey'e gayet güzel aktaran ve kurgulamadaki başarısıyla da ortaya en güzel bilim kurgu kitaplarından birini çıkaran aşmış insan.

(bkz: the ultimate melody)

bu usta yazar ve bilim insanı "hard sci-fi" diye de nitelendirilen sağlam ve gerçekçi bilimsel temeller üzerinde yükselen eserler yazarken aynı zamanda yarattığı karakterleri de uç noktalarına kadar inceleyen ve okuyucuya veren bir tarza sahiptir. yıldızlararası yolculuklar, dünya'yı ve "insan"ı her daim gözetleyen, güneş sistemi dışından bilinçli varlıklar... yazarın bu tarzı sayesinde okuyucuya garip ve uzak bir düşünce gibi gelmez.
nasıl bir insan, nasıl bir bilim adamı, nasıl bir yazar olduğunu anlayabilmek için sadece birkaç eserini bile okumak yeterlidir;

a space odyssey serisi,
rama serisi,
a time odyssey serisi
...

doksan yaşında sri lanka'da hayatını kaybetmiş bilimkurgu yazarı. daha ben space odyssey serisini bitiremeden öldü gitti adam...

meşhur üç yasası vardır:

1. seçkin ve yaşlı bir bilim adamı bir şeyin mümkün olduğunu söylerse muhtemelen haklıdır. yok, bir şeyin imkansız olduğunu söylerse muhtemelen yanılıyordur.

2. mümkün olanın sınırlarını öğrenmenin tek yolu birazcık mümkün olmayana doğru ilerlemeye cüret etmekten geçer.

3. yeterince ilerlemiş hiçbir teknoloji sihirden ayırt edilemez.

daha da meşhur bir sözünü kitaplarındaki gelecek kurguları üzerine söylemiştir:

"gerçek, her zamanki gibi çok daha garip olacaktır."

pek meşhur olmayan diğer bazı sözleri şöyledir:

"bazen evrende yalnız olduğumuzu düşünüyorum, bazen yalnız olmadığımızı. her iki fikir de çok sarsıcı geliyor."

"bu gezegene yer (earth) dememiz ne kadar yanlış. oysa bu gezegen açıkça deniz'dir."

(ufo'lar üzerine) "evrenin başka yerlerindeki zekayla ilgili hiçbir şey söylemiyorlar, sadece dünyada zekanın ne kadar seyrek olduğunu ispatlıyorlar."

"içimde bir yerler tuhaflık algılayıcısı gibi çalışıyor. bir sonraki tepenin ardında ne olduğunu öğrenmek istiyorum. bilirsiniz; insanlar yemeksiz, bilgisiz yaşayabildiklerinden daha uzun yaşarlar. bilgi olmazsa, delirirsiniz."

"insanoğlunun tarihindeki en büyük trajedi, ahlâkın din tarafından ele geçirilmesi olabilir."

bugün solunum yetmezliğinden 90 yaşında hayatını kaybettiği açıklanan belkide bilim kurgu yazarlığında isaac asimov'dan sonra geldiği söylenebilecek en başarılı yazarlardan biriydi. en büyük eseri tabiiki en tanınan 2001 a space odyssey filmi olup gerilimli bilgisayar- insan diyaloglarıyla hafızalarda yer etmiştir.

kitaplarında mühendisler için hep ayrı bir yer olması çok hoşuma giderdi. beni geleceğe taşıyıp içinde yaşadığımız dünyayı tarihî bir çerçevede sunmasını da severdim. kendisini hayatım boyunca hatırlayacağım. allah rahmet eylesin.

(bkz: if we are unable to download remember us)

bilim kurguyu yaşadığımız çağın tatsız bir alegorisini çıkarmak için araç olarak kullanmaz, kullanılmış bir mendil gibi buruşturup atmazdı. bilim kurgu bir parodi malzemesi değil, ilk tanımlandığı anlamıyla, bir gelecek vizyonuydu onun için. kitaplarına bu vizyonu akıtırken yaşamını da buna göre şekillendiriyordu. o yüzden sözleri de, yaşadıkları da eserleri kadar önemlidir.

iyi yolculuklar usta.

(bkz: allah rahmet eylesin)

neredeyse bir asır süren ve geçtiğimiz günlerde son bulan yaşamı boyunca üretkenlikte sınır tanımayan eşsiz yazar ve değerli bilim adamı. 1945 yılında yayınladığı bir makaleyle iletişim uydularını bilim dünyasına sunmuş, adını dünya tarihine altın harflerle kazımıştır. hatta kendisinin onuruna, iletişim uyduların yerleştirildiği yörüngeye clarke yörüngesi adı verilmiştir.

--çalıştığım yerden devam edelim giriye--

bu değerli insanın yazdığı sayısız bilmsel makaleyi ve bilimkurgu öyküsünü bir kenara bırakıp sadece romanlarına bir bakalım. (bunları şimdilik bir kenara bıraktık; hala yaşıyor olursam clarke'ın ölüm yıldönümünde tüm eserlerinin olmasa da okuma şansına eriştiğim eserlerinin daha detaylı bir incelemesini yapabilirim.)

_______________


- prelude to space (1951)

- the sands of mars (1951)

- islands in the sky (1952)

- against the fall of night (1953) (the city and the stars'ın orijinal hali oluyor kendisi.)

- childhood's end (1953) (naçizane fikrimce sadece bilimkurgu eserleri arasında değil, okuduğum tüm romanların listesinde ilk ona rahatlıkla girer.)

- earthlight (1955)

- the city and the stars (1956)

- the deep range (1957)

- a fall of moondust (1961)

- dolphin island (1963)

- glide path (1963)

- 2001: a space odyssey (1968) (a space odyssey serisinin ilk kitabı. clarke bu romanı ve serinin devamı, romanla aynı ismi taşıyan stanley kubrick filmi için hazırladığı senaryodan ortaya çıkarmıştır )

- rendezvous with rama (1972) (rama serisinin ilk kitabı. bilimkurgu seven her insanın mutlaka okuması gerektiğini düşünüyorum. aslında burada çok pis spoiler verilirdi ama tadınızı kaçırmayayım hiç.)

- a meeting with medusa (1972)

- imperial earth (1975)

- the fountains of paradise (1979)

- 2010: odyssey two (1982) (a space odyssey serisinin ikinci kitabı.)

- the songs of distant earth (1986) (yazarın karakter yaratmada ne denli başarılı olduğunun bir göstergesi daha.)

- 2061: odyssey three (1988) (a space odyssey serisinin üçüncü kitabı.)

- cradle (1988) (gentry lee isimli başka bir mühendis/yazar ile ortak bir çalışma.)

- rama ii (1989) (yine gentry lee var işin içinde. hatta "rama serisinin ilk kitabının sonrasında clarke sadece fikir üretmiştir; bunları yazıya döken ve karakterleri yaratan ise lee olmuştur" deniliyor.)

- beyond the fall of night (1990) (gregory benford isimli bir bilimadamı/yazar ile ortak bir çalışma.)

- the ghost from the grand banks (1990)

- the garden of rama (1991) (yine gentry lee ile birlikte yazılmış.)

- rama revealed (1993) (yine gentry lee ile birlikte yazılmış. rama serisinin son kitabı oluyor kendisi. birçok soru işaretini okurun kafasına kazısa da okuduğum en sürükleyici kitaplardan birisiydi.)

- the hammer of god (1993)

- richter 10 (1996) (mike mcquay isimli bir bilimkurgu yazarıyla beraber yazılmış.)

- 3001: the final odyssey (1997) (a space odyssey serisinin son kitabı.)

- the trigger (1999) (michael paul kube-mcdowell isimli bir bilimkurgu yazarıyla beraber yazılmış.)

- the light of other days (2000) (stephen baxter isimli bir bilimkurgu yazarıyla beraber yazılmış.)

- time's eye (2003) (stephen baxter ile ortak bir çalışma. a time odyssey serisinin ilk kitabı. en az a space odyssey serisi kadar sürükleyici ve "dolu" bir eser. özellikle tarihi karakterlere göndermeler yapması daha da etkileyici kılıyor bu eseri. tamam, spoiler vermeden susuyorum.)

- sunstorm (2005) (stephen baxter ile birlikte yazılmış; a time odyssey'in 2. kitabı.)

- firstborn (2007) (stephen baxter ile birlikte yazılmış; a time odyssey'in 3. kitabı.)

- the last theorem (frederik pohl ile birlikte yazılmış; bu yıl* yayınlanması bekleniyor.)

_______________

clarke, romanlarında sık sık şu temaları irdelemiştir:

-dünya dışında varlığını sürdüren zeki varlık(lar)
-dünya dışında varlığını sürdüren daha zeki varlık(lar)
-dünya dışında varlığını sürdüren aşmış varlık(lar)

-yıldızlar arası yolculuk

-farklı fiziksel/kimyasal/biyolojik ortamlarda ortaya çıkan farklı yaşam formları

-insanlığın yaratılışında ve evriminde dünya dışı varlıkların (olumlu ya da olumsuz) rolü.

-insanlığın bitmek tükenmek bilmeyen savaşma hırsı

-bilginin sınırları

-yapay zeka

-zaman

-insanın çevresine (olumlu ya da olumsuz) etkileri

_______________

herhangi bir dini inanca sahip olmayan clarke, evrenin "astronomları şaşkınlıktan şaşkınlığa sürükleyecek bir yapıda 'dizayn edildiğini'" öne sürmüştür. bu eşsiz tasarıdan sorumlu olan varlığı ya da varlıkları ise "bilginin sınırlarını aşıp ölümsüzlüğe kavuşmuş varlıklar" olarak göstermiştir. eserlerinin çoğunda bu konuda göndermeler olsa da, clarke çok az eserinde bu tür "yaratıcı" ve "kontrol eden" varlıklara doğrudan değinmiştir. öte yandan clarke eserleriyle okuyucusunu insanlığı, varoluşu, uzayı; ötekiyi, imkansızı sorgulamaya teşvik etmiştir. peki arthur amcanın, gavurun "hard sci-fi" dediği, bilimsel gerçeklere ya da doğrulanması mümkün olan teorilere dayandırdığı kitapları neden sıkıcı değildir? çünkü bu kitaplarda bilim gerçek anlamda kurguyla iç içedir. seri halinde olan eserler dışındaki neredeyse her romanda başka bir dünya, başka bir çevre, başka bir tarih, başka bir olay örgüsü, bambaşka karakterler ve olaylar yer almaktadır. bu da kendisinin romanlarını ziyadesiyle sürükleyici kılar.* bu da yetmezmiş gibi, bu romanlar tek bir karakterin bakış açısından ilerlemez--farklı zamanlardan, farklı mekanlardan ve farklı karakterlerin bakış açısından ilerleyen romanlar daha da ilgi çekici bir hale bürünürler.

* hatta günümüzün en "sağlam" televizyon dizilerinden birisi olan lost kuru üzerinden bir arthur c. clarke romanını değerlendirirsek şöyle bir tablo çıkar karşımıza; 1 clarke romanı 100 lost sezonuna eşittir. (saçma bir karşılaştırma olmuş olabilir, fazla takılmayın. )

bu kadar kuru bilginin üzerine şunları da söyleyebilirim; clarke eserleriyle yüzbinlerce, belki milyonlarca insanı doğrudan ya da dolaylı yollarla etkilemiştir. hal 9000, david bowman, nicole des jardins gibi karakterleri birçok "gerçek" insandan daha çok sevdirebiliyorsa bir insan bize, daha ne isteyebiliriz ki? böyle yoğun duygular uyandırabilen bir insanın toprak altında huzur bulabileceğini sanmıyorum. eminim ki clarke şimdi kurgularında sık sık değindiği overmind'ın bir parçası olmak üzere farklı boyutlara, farklı dünyalara yelken açtı. ve yine eminim ki; clarke, sevenleri tarafından unutulmayacağını biliyordur.

yıldız çocuk, güle güle...

_______________


sonradan gelen ek:

houston we have a problem!

arka sıralardan bazı sesler duyuyorum. "giride bol miktarda kopyala/yapıştır aksiyonu kullanmışsın. kınıyoruz seni." diyenler var. şaka şaka, henüz yok aslında, ama olabilr her an. olmayabilir de aslında. neyse, işin aslı şu: bazı romanların orijinal isimleri ve ilk yayınlandıkları tarihler dışındaki tüm giri kendi parmaklarım tarafından klavyeye döküldü. amma velakin, bu kadar romanın bırakın yayınlanma tarihlerini, isimlerini bile biliyor olmam imkansıza yakın olurdu, o yüzden affımı talep ediyorum. ya da etmiyorum şimdilik, ama gerekirse ederim. zaten baktım da, clarke ile ilgili yazmak istediklerimin çeyreğini bile yazamamışım. eksiklerimi sonra telafi edeceğim artık.

houston we have a problem!

nice kişilere bilim kurguyu sevdirip, ufuklarını genişletmiş adam. hani vardır ya, "o kadar çok sevmek ki, hakkında hiçbir şey yazamamak"..

kaç zamandır uğrayıp duruyorum şu başlığa.. hala bir şey yazamadım.. hiçbir şey söyleyemedim.. tek bir kelime edesim de gelmiyor.. öldüğünü kabullenemedim belki de..

toprağın bol olsun değil, yakışmaz böylesi sana, yıldızların bol olsun..

işte vedalaştık sonunda adam.. kusura bakma, eksik kaldı her şey.. ama vedalaştık işte şimdi. hoşçakal.

tam da rama ii'yi okumaya başladığım sabah ölüm haberini aldığım üstadımdır. asimov da öldü o da öldü. sanırım insanların birbirlerinin boğazını sıkmak yerine yıldızlara ulaşmaya çalışmasını isteyen tek ben kaldım bu dünyada.

edit: o değil de o gün telefona sarılıp "abi arthur c clarke ölmüş" diyebileceğim bir arkadaşım da yokmuş. gözlerim yaşardı, boğazımda bir yumruk tıkandı kaldı. allah kimseye yalnız başına ölüm acısı çektirmesin. amin.

edit 2: inanması zor ama uçaklarda radarla kör iniş denemelerinde çalışmış ve iletişim uydularını icat etmiştir.