|
|
- kofi annan ın kıbrıs sorununu çözmek için hazırladığı 9000 sayfalık dev eser
- (bkz. zaman kaybı)
zat-ı muhteşem kemal alemdaroğlu'nun dediği gibi dalacaksın kıbrıs'a da yunanistan'a da, kökten çözeceksin. ne o öyle kitap yazmalar filan.
(bkz. biz türk'üz kitabımızı kendimiz yazarız)(balta, 30.03.2004 01:49)
- medyanın büyük destek verdiği, sırayı ege adaları sorunsalına, daha sonra da güneydoğu anadolu sorunsalına getirecek olan plan. muhtemelen avrupa birligi'ne giriş amacıyla sırayla hepsini vereceğiz.
(neverland, 30.03.2004 16:45 ~ 10.10.2006 23:28)
- birincisi ortaya çıktığında yalakalığın sınırlarını zorlayan ver-kurtulcu medyanın ve politikacı kılıklı yobazların "bi ikincisi olmayacak, güney rum kesimi ab üyesi olmadan kıbrıs sorunun çözmemiz için son şans, şimdi çözemezsek bi daha hiç çözemeyiz, ab'ye bile almazlar şerefsizim" diye nidalarla ortalarda dolaştığı, şu anda tartışılan versiyonun ikinci değil, üçüncü değil, dördüncü değil beşinci olduğu, biraz bastırsak altıncısını, yedincisini; sayıları boşverin, kıbrıs sorununun hem türkiye hem de kktc için adil bir çözüme dönüşeceği versiyonlarını çıkarttırabileceğimiz taslak.
- kofi annanın kıbrısa sözde barış getirecek olan, çoğu yerinin rumlar tarafından yazılmış olduğu belgelenmiş 9000 bin sayfalık bilmemne...
- her kurcalandığında altından bir parça daha türkler aleyhine yaptırımlar içeren ziyan ötesi plan.
not: akdenizde, savaş gemilerinin hareketlerine kısıtlama getiren bir madde açığa çıkmış; bu madde iskenderun limanının önünü de kesmeye yönelik değil de nedir?
- kıbrıs'ta barışa adım attırabilecek en tarafsız plan. ne yazık ki ülkemizdeki aşırı milliyetçi bazı çevreler statüko'yu savunmaktadırlar. oysa ki türkiye cumhuriyeti londra ve zürich antlaşmalarına imza atarak kıbrıs cumhuriyeti'nin anayasal düzenini savunacağını temin etmiştir. yine aynı statükocu çevre bu antlaşmaları yok sayarak veya annan planı'nı okumamış olan insanları yanıltarak çözümsüzlüğü ne yazık ki çözüm bellemektedirler. aslında işin özü şudur: herkes vatanını sever; fakat mantık ve yasal çerçevenin dışına taşan sevgi yarardan çok zarar getirir.
- (bkz: annan pilavı)
- kibris sorununun
kapsamli çözümü
bizler, kıbrıslı rumların ve kıbrıslı türklerin demokratik olarak seçilmiş liderleri, birleşmiş milletler genel sekreteri’nin himayelerinde yürütülen ve her bir tarafın bir diğerinin siyasi eşiti olarak sadece kendisini temsil ettiği ve başkasını temsil etmediği müzakereler yoluyla kıbrıs meselesini tüm yönleriyle aşağıda kapsamlı şekilde belirtildiği gibi özgürce çözmeye karar verdik:
madde 1 kuruluş anlaşması
1. ekte sunulan kuruluş anlaşması’nın1 ana maddeleri ve ilaveleri’nde özellikle işaretlenmiş bölümleri ve <parça devletler> arasındaki sınırları belirleyen harita üzerinde anlaşmaya varılır. taslak ilaveler bir bütün halinde 28 şubat 2003 tarihinden geç olmamak kaydıyla tamamlanacak olan anlaşmanın temeli olarak kabul edilir.
2. tüm taslak ilaveler ekte sunulan tedbirler eşliği ve yardımıyla sonuçlandırılır.2
3. genel sekreter anlaşmanın tamamlanma sürecinin sonuçlarını tasdik etmeye ve anlaşmanın sonuçlandırılması için, zaruri olması halinde önerilerini dahil etmeye davet edilir.
4. sonuçlandırılmış kuruluş anlaşması, avrupa birliği’ne katılım konusu da dahil, kurulacak yeni düzenin hayata geçirilmesiyle ilgili diğer belirtilen hususlarla birlikte her iki tarafça 30 mart 2003 tarihinde referanduma sunulur.
5. kuruluş anlaşması ayrı ayrı ve eşzamanlı yapılacak referandumlarda onaylanmadığı taktirde hükümsüz ve geçersiz olur ve işbu kapsamlı çözümde öngörülen taahhütlerin başka hiçbir yasal etkisi kalmaz.
madde 2 kıbrıs’ta kurulacak yeni düzenle ilgili hususlara ilişkin antlaşma
kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesini müteakip, genel sekreter’in daveti üzerine ve kendisinin (veya temsilcisinin) de hazır bulunmasıyla kıbrıs’ın iki eş başkanı ekte sunulan antlaşma’yı3 yunanistan, türkiye ve birleşik krallık ile birlikte imzalar, ve sözkonusu antlaşma birleşmiş milletler sözleşmesi’nin 102. maddesi uyarınca uluslararası bir antlaşma olarak kayda geçirilir.
madde 3 birleşmiş milletler güvenlik konseyi'ne karar için sunulacak hususlar
birleşmiş milletler genel sekreteri güvenlik konseyi’nden ekte belirtilen kararların alınmasını istemeye davet edilir.4
madde 4 avrupa birliği’ne katılım şartları
avrupa birliği’nin 24 ve 25 ekim 2002 tarihlerinde brüksel’deki avrupa konseyi kararlarında belirtildiği üzere kapsamlı bir çözümün hükümlerini kabul etme ve uygulanışına yardımcı olma istekliliğini müteakip, ekteki protokol’un kıbrıs'ın avrupa birliği’ne katılım şartlarını belirleyen antlaşma’ya eklenmesi ve sözkonusu protokol’un kopenhag’daki avrupa konseyi kararlarına ilave edilmesinin avrupa birliği’nden talep edilmesi kabul edilir.5
glafkos klerides rauf denktaş
kıbrıs rum tarafı adına kıbrıs türk tarafı adına
***
elen cumhuriyeti, türkiye cumhuriyeti ve büyük britanya ve kuzey irlanda birleşik krallığı, kıbrıs sorununun sözkonusu kapsamlı çözümünü kabul eder ve kıbrıs’ta kurulacak yeni düzenle ilgili hususlara ilişkin ve birleşmiş milletler sözleşmesi’nin 102. maddesi uyarınca uluslararası bir antlaşma olarak kayda geçirilecek ekli antlaşma’yı6, kıbrıs’la birlikte imzalama yükümlülüğü altına girer.
imza imza imza
elen cumhuriyeti büyük britanya ve türkiye cumhuriyeti
kuzey irlanda birleşik krallığı
***
şahit
kofi a. annan
birleşmiş milletler genel sekreteri
kıbrıs sorununun kapsamlı çözümünün ekleri:
ek a: kuruluş anlaşması
ek b: sonuçlandırılma sürecine eşlik edecek ve yardımcı olacak
düzenlemeler
ek c: kıbrıs, yunanistan, türkiye ve birleşik krallık arasında kıbrıs’ta
kurulacak yeni düzen ile ilgili antlaşma
ek d: karar için birleşmiş milletler güvenlik konseyi’ne sunulacak hususlar
ek e: kıbrıs’ın avrupa birliği’ne katılımı konusunda avrupa birliği’nden
talepler
eklerin içeriği
ek a: kuruluş anlaşmasi
taslak ilave i: kıbrıs anayasası
ilişik 1: kıbrıs’ın ve <parça devletler>inin haritası
ilişik 2: kıbrıs’ın bayrağı
ilişik 3: kıbrıs’ın milli marşı
ilişik 4: <ortak devlet>e ait mülkiyet
taslak ilave ii: anayasal nitelikli yasalar
ilişik 1: anayasal nitelikli yasaların geliştirilmesi ve uyarlanmasına ilişkin anayasal hukuk
ilişik 2: polis ve ortak araştırma birimine ilişkin anayasal hukuk
ilişik 3: <parça devlet>in iç vatandaşlık statüsüne ilişkin anayasal hukuk
taslak ilave iii: kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesini müteakip geçerli olacak
<ortak devlet> mevzuatı
ilişik 1: kıbrıs’ın milli marşı, bayrağı, nişanları ve madalyalarına (ve bunların kullanımlarına)
ilişkin yasa
ilişik 2: dış ilişkilerin yürütülmesine ilişkin yasa
ilişik 3: avrupa birliği ilişkilerinin yürütülmesine ilişkin yasa
ilişik 4: kıbrıs vatandaşlığı yasası
ilişik 5: yabancılar, muhaceret ve iltica yasası
ilişik 6: merkez bankası yasası
ilişik 7: <ortak devlet>in vergi ve mali yasası
ilişik 8: <ortak devlet>in bütçe yasası
ilişik 9: uluslararası ticaret, gümrük ve rüsumat yasası
ilişik 10: havacılık ve hava sahası idaresi yasası
ilişik 11: uluslararası denizcilik, kara suları ve kıta sahanlığı yasası
ilişik 12: posta hizmetleri yasası
ilişik 13: iletişim yasası
ilişik 14: meteoroloji yasası
ilişik 15: ağırlıklar ve ölçü birimleri yasası
ilişik 16: telif hakları yasası
ilişik 17: eski eserler yasası
ilişik 18: <ortak devlet> makamlarının seçimlerine ilişkin yasa ,
ilişik 19: <ortak devlet> idaresi yasası
ilişik 20: <ortak devlet> polis yasası
ilişik 21: yasama usulü ve anayasa tadilatlarında takip edilecek usule ilişkin yasa
ilişik 22: adli hukuk
ilişik 23: <ortak devlet>e karşı işlenen suçlara ilişkin yasa
taslak ilave iv: < kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesini müteakip ortak devlet>
ile <parça devletler> arasındaki işbirliği anlaşmaları
ilişik 1: dış ilişkilere ilişkin işbirliği anlaşması
ilişik 2: avrupa birliği ilişkilerine ilişkin işbirliği anlaşması
ilişik 3: polise ilişkin işbirliği anlaşması
taslak ilave v: kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesini müteakip kıbrıs için
bağlayıcı olacak uluslararası antlaşmaların listesi
taslak ilave vi: toprak düzenlemeleri
ilişik 1: toprak ayarlamalarını içeren harita
taslak ilave vii: 1963 olaylarından etkilenen mülkiyetin ele alınması
ilişik 1: tanımlar
ilişik 2: kıbrıs mülkiyet kurulu ve tazminat düzenlemeleri
ilişik 3: mevcut kullanıcılar lehine tedbirler
ilişik 4: toprak ayarlamasına tabi bölgelerdeki mülkiyet
taslak ilave viii: uzlaştırma komisyonu
taslak ilave ix: kurulacak yeni düzenin yürürlüğe girmesi
taslak ilave x: uygulama takvimi
ek b: sonuçlandirma sürecine eşlik ve yardim edecek tedbirler
ek c: kibris’ta kurulacak yeni düzenle ilgili hususlara ilişkin kibris, yunanistan, türkiye ve birleşik krallik arasindaki antlaşma
taslak ilave i: kuruluş anlaşması
taslak ilave ii: garanti antlaşması’na ek protokol
taslak ilave iii: ittifak antlaşması’na ek protokol
ilişik 1: yunan ve türk birliklerinin oluşumu, teçhizatı, konumu ve faaliyetleri
taslak ilave iv: geçici güvenlik düzenlemeleri
ek d: birleşmiş milletler güvenlik konseyi’nin kararina sunulacak hususlar
ek e: kibris’in avrupa birliği’ne katilimiyla ilgili talepler
kıbrıs’ın avrupa birliği’ne katılım şartlarını belirleyen anlaşmaya eklenmesi istenen
protokol
kopenhag avrupa konseyi’nin kararlarına dahil edilmesi talep edilen paragraf
ek a
kuruluş anlaşmasi
i. kıbrıs’ın ortak vatanımız olduğunu teyit ederek ve 1960 yılında kurulan cumhuriyet’in ortak kurucuları olduğumuzu hatırlayan
ii. geçmişte yaşanan trajik olayların hiçbir zaman tekrarlanmaması azmiyle tehdit ve güç kullanımından veya herhangi bir tarafın diğer bir tarafa hükmetmekten feragat eden
iii. tarafların kendine özgü kimliğini ve bütünlüğünü, ilişkimizin bir çoğunluk ve azınlık ilişkisi değil siyasi eşitliğe dayalı bir ilişki olduğunu kabul eden
iv. ortaklığımızı bu zeminde yenilemeye karar vererek ve bu yeni ortaklığın birleşik ve bağımsız bir kıbrıs’ta dostluk, barış, güvenlik ve refahı güvence altına alacak ortak bir gelecek konusunda kararlılık gösteren
v. uluslararası hukuk ve birleşmiş milletler’in ilke ve amaçlarına bağlılığımızın altını çizen
vi. demokratik ilkeler, bireysel insan hakları ve temel özgürlüklerle birlikte bir tarafın diğer bir tarafın kültürel, dini, siyasi ve sosyal kimliğine ve diline saygı göstermeye adayan
vii. doğu akdeniz’de barışçıl bir ortamda yunanistan ve türkiye ile özel dostluk bağlarımızı devam ettirmeye ve yunanistan ve türkiye arasındaki dengeye saygı göstermeye kararlı olan
viii. avrupa birliği’ne katılmayı ve türkiye’nin de katılacağı güne ümitle bakan
ix. demokratik bir şekilde seçilen liderlerimizin, kıbrıs sorununun tüm öğeleri üzerinde özgürce anlaşmaya vardıkları kapsamlı çözümü ve bunun yunanistan ve türkiye ile birleşik krallık tarafından onaylanmasını memnuniyetle karşılayan
bizler, kıbrıslı rumlar ve kıbrıslı türkler, asli kurucu yetkimizi kullanarak özgür, demokratik ve ayrı ayrı ifade edilen ortak irademizle işbu kuruluş anlaşması’nı kabul ederiz.
madde 1 kurulacak yeni düzen
1. işbu anlaşma kıbrıs’ta yeni bir düzen meydana getirir.
2. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesiyle birlikte anlaşma’da listelenen antlaşmalar kıbrıs üzerinde bağlayıcı olur ve ilişikte sunulan <ortak devlet>in işleyişi için vazgeçilmez olan <ortak devlet> mevzuatı yürürlüğe girer.
3. kuruluş antlaşması, garanti antlaşması ve ittifak antlaşması yürürlükte kalır ve mutandis mutandis yeni düzene uygulanır. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesiyle birlikte kıbrıs, yunanistan, türkiye ve birleşik krallık ile garanti ve ittifak antlaşmaları’na ek protokollerin yanısıra kıbrıs’taki yeni düzenle ilgili hususlara ilişkin bir antlaşma imzalar.
4. kıbrıs, avrupa birliği katılım antlaşması’nı imzalar ve onaylar.
5. kıbrıs, yunanistan ve türkiye ile olan özel dostluk bağlarını sürdürür, garanti ve ittifak antlaşmaları ile işbu anlaşma’nın oluşturduğu dengeye saygı göstererek bir avrupa birliği üyesi ülke olarak türkiye'nin de avrupa birliği'ne katılımını destekler.
6. işbu anlaşma ile kurulan düzene yapılacak tek taraflı herhangi bir değişiklik, kıbrıs’ın özellikle bir bütün veya kısmi olarak başka diğer bir ülke ile birleşmesi veya herhangi bir şekilde taksimi veya ayrılması, yasaklanır. işbu anlaşma’daki hiçbir husus, bu yasakla çelişir biçimde yorumlanamaz.
madde 2 kıbrıs devleti, <ortak devlet> hükümeti ve <parça devletleri>
1. kıbrıs devleti’ni oluşturan <ortak devlet> hükümeti ve <parça devletlerin> statüsü ve birbirleriyle olan ilişkisi, isviçre’nin federal hükümeti ve kantonları ile olan ilişkisi ve bunların statüsü esas alınarak oluşturulur. buna uygun olarak:
a. kıbrıs, bir <ortak devlet> hükümeti ve biri kıbrıslı rum, diğeri ise kıbrıslı türk olan iki eşit <parça devlet>ten oluşan, fesh edilemez bir ortaklık yapısı olan, bağımsız bir devlettir. kıbrıs’ın tek bir uluslararası kimliği ve egemenliği vardır ve birleşmiş milletler üyesidir. kıbrıs, anayasa’sı uyarınca hukukun üstünlüğü, demokrasi, temsili cumhuriyet hükümeti, siyasi eşitlik, iki bölgelilik ve <parça devletler>in eşit statüsü temel ilkeleri çerçevesinde yapılandırılır.
b. <ortak devlet> hükümeti, kıbrıs’ın uluslararası alanda ve avrupa birliği’nde tek sesle konuşmasını ve hareket etmesini, bir avrupa birliği üye ülkesi olarak yükümlülüklerini yerine getirmesini ve bütünlüğünü, sınırlarını ve tarihi mirasını korumasını sağlayan anayasa’da belirtilen yetkilerini egemence kullanır.
c. <parça devletler> eşit statüdedirler. anayasa’nın koyduğu sınırlar çerçevesinde ve anayasa’nın <ortak devlet> hükümetine verdiği tüm yetkilerden arta kalan yetkileri egemence kullanarak kendi anayasaları altında kendilerini özgürce yapılandırırlar.
2. <parça devletler>, işbirliği anlaşmaları’nın yanısıra hem <ortak devlet> hem de <parça devlet> yasama organlarınca kabul edilen anayasal nitelikli yasalar aracılığıyla gerek kendi aralarında gerekse <ortak devlet> ile işbirliği ve koordinasyon sağlar. özellikle <parça devletler>, kendi yetki alanlarına giren hususlara ilişkin dış ilişkiler ve avrupa birliği ile ilişkilerle ilgili siyaset oluşturulması ve uygulanması sürecinde belçika örneğindeki işbirliği anlaşmaları uyarınca yer alır. <parça devletler> anayasa’ya uyumlu olarak dış dünya ile ticari ve kültürel ilişkiler kurabilirler.
3. <ortak devlet> ve <parça devletler>, birbirlerinin yetki ve işlevlerine tam saygı gösterir ve birbirlerinin yetki ve işlevlerini ihlal etmez. <ortak devlet>in ve <parça devletler>in yasaları arasında herhangi bir hiyerarşi yoktur. anayasa’ya aykırı herhangi bir işlem hükümsüz ve geçersizdir.
4. kıbrıs anayasası, her <parça devlet>in seçmenlerinin ayrı çoğunluğu ile tadil edilebilir.
madde 3 vatandaşlık
1. tek bir kıbrıs vatandaşlığı vardır. kıbrıs vatandaşlığına uygunluğu özel çoğunlukla kabul edilen <ortak devlet> yasası düzenler.
2. tüm kıbrıs vatandaşları aynı zamanda <parça devlet> iç vatandaşlığından yararlanır. bu statü, avrupa birliği vatandaşlığında olduğu gibi kıbrıs vatandaşlığını tamamlayıcı özelliktedir ve onun yerine geçmez. bir <parça devlet>, işbu anlaşma çerçevesinde yetkisi düzeyindeki siyasal hakların kullanımını, kendi bölgesinde iç vatandaş olunması koşuluna bağlayabilir ve bu statüye sahip olmayan kişilerin “yerleşme” haklarına da sınırlama getirebilir. bu tür sınırlamalar, öteki <parça devlet>ten gelip yerleşenlerin sayısının ilk yıl içinde nüfusun yüzde 1'ine; 20. yılın sonunda ise yüzde 20'sine ulaşması halinde, yani belirlenen süre zarfında her üç yılda yüzde 3 artması durumunda, geçerli olur. bu tarihten sonra ise, bu tür sınırlamalar sadece öteki <parça devlet>ten gelenlerin sayısının nüfusun 3'te 1'ine ulaşması halinde geçerli olacaktır.
madde 4 temel hak ve özgürlükler
1. insan hakları ve temel özgürlükler anayasa’da güvence altına alınır. hiçbir şahsa cinsiyeti, etnik kökeni, dini kimliği, veya <parça devlet> vatandaşlığı statüsü nedeniyle ayrımcılık yapılamaz. dolaşım ve yerleşim özgürlüğü sadece işbu anlaşma’da belirtildiği şekilde kısıtlanabilir.
2. diğer <parça devlet> sınırları içerisinde kalan belirlenmiş köylerde yaşayan kıbrıslı rum ve kıbrıslı türkler kendi kültürel ve eğitim haklarına sahip olur ve ilgili <parça devlet>in yasama organında temsil edilir.
3. maronit, latin ve ermeniler dahil dini ve diğer azınlıkların hakları uluslararası standartlara uygun olarak korunur ve <ortak devlet> ve <parça devlet> yasama organlarında, kültürel ve eğitim hakları ve temsiliyetleri olur.
madde 5 <ortak devlet> hükümeti
1. yasama yetkisini, senato ve temsilciler meclisi olmak üzere iki meclisten oluşan <ortak devlet> parlamentosu yürütür:
a. her meclisin 48 üyesi bulunur. senato, her iki <parça devlet>ten eşit sayıda senatörden oluşur. temsilciler meclisi nüfus oranına göre, herhangi bir parça devlete düşen sandalye sayısı toplam sandalye sayısının dörtte birinden az olmamak kaydıyla oluşturulur.
b. parlamento kararları, her iki meclisin basit çoğunluk onayına bağlı olup, her <parça devlet>ten senatör sayısının dörtte birinin oyunu kullanması da gerekir. belirlenen hususlarda ise, oylamaya her <parça devlet>ten katılan senatörlerin beşte iki özel çoğunluğu aranacaktır.
2. devlet başkanlığı makamına sahip olan başkanlık konseyi yürütme erkini kullanır.
a. başkanlık konseyi, tek liste içinden senatoda özel çoğunlukla seçilen ve temsilciler meclisinde çoğunlukla onaylanan, altı üyeden oluşur. başkanlık konseyinin oluşumu, iki <parça devlet>in nüfuslarına orantılıdır, ancak herhangi bir <parça devlet>in üye sayısı toplamın en az üçte biri oranında olur.
b. başkanlık konseyi, kararların konsensüs ile alınması yönünde gayret sarf eder. ancak konsey, bunun başarılamadığı durumlarda, aksi belirtilmedikçe her <parça devlet>ten asgari birer temsilcinin katılması koşuluyla kararını basit çoğunluğa dayandırabilir.
c. konseyin üyeleri, eşittir ve her üye bir departmanın başkanlığını yapar. dışişleri ve avrupa birliği ilişkileri ile ilgili departmanların başkanları, aynı parça devletten olamaz.
d. başkanlık ve başkan yardımcılığı makamları konsey üyeleri arasında, her on ayda bir dönüşüme tabidir. aynı <parça devlet>ten iki müteakip dönemden daha fazla başkan seçilemez. başkan, ve onun yokluğunda veya geçici olarak görev yapamadığı durumlarda başkan yardımcısı, konseyi, devlet başkanı ve hükümet başkanı olarak temsil edecektir. başkan ve başkan yardımcısının konseyde belirleyici oy hakkına veya başka şekilde artırılan yetkilere sahip olamaz.
e. bu anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonraki ilk on yıl içinde, <parça devletler>in [yürütme organlarının başkanları]7, konsey’in toplantılarına – oy hakkı olmadan katılmaya davet edilir; on yıl sonunda ise bu katılım belirli periyotlar esasına dayandırılır.
3. kıbrıs merkez bankası, başsavcılık ve sayıştay başkanlığı makamları özerktir.
madde 6 yüksek mahkeme
1. yüksek mahkeme, anayasa’nın uygulanmasını ve anayasa’ya tam saygıyı sağlar.
2. her <parça devlet>ten üçer üye ve üç de kıbrıslı olmayan, toplam dokuz yargıçtan oluşur.
3. yüksek mahkeme, diğer görevlerinin yanı sıra, <parça devletler> arasındaki veya <parça devletler>den biri veya her ikisi ile <ortak devlet> arasındaki anlaşmazlıkları çözümler ve <ortak devlet>in kurumları arasındaki çıkmazları, bu çıkmazların çözümü <ortak devlet>in makul işleyişi için vazgeçilmez olduğu durumlarda, geçici olarak çözüme kavuşturur.
madde 7 geçici <ortak devlet> kurumları
1. <ortak devlet> kurumları, geçiş dönemi boyunca, ve bu süre sonunda, yukarıda belirtilen işlevlerine kavuşurlar.
2. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesiyle, her iki tarafın liderleri, 3 yıl boyunca kıbrıs’ın eş başkanları olurlar. bu eş başkanlar, ilk yıl boyunca, kendi atayacakları bakanlar kurulunun yardımı ile yürütme yetkisini kullanırlar. müteakip iki yıl boyunca, yürütme yetkisi, parlamento tarafından seçilen bir bakanlar kurulunca kullanılacak ve eş başkanlar, birlikte devlet başkanı makamını yürütürler.
3. bu anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle, kırk gün içerisinde seçilecek <parça devlet> yasama organlarının her biri (kendi yasama organlarının siyasi oluşumunu yansıtacak şekilde), bir yıl süreyle görev yapacak geçici <ortak devlet> parlamentosuna 24 temsilci atar.
4. geçici yüksek mahkeme, eş başkanlar tarafından bir yıllık süre için atanır.
madde 8 askersizleştirme
1. aşağıdakileri dikkate alarak:
a. garanti antlaşması, işbu anlaşma’nın ve kıbrıs anayasası’nın oluşturduğu yeni mutatis mutandis, kıbrıs'ın bağımsızlığı, toprak bütünlüğü, güvenliği ve anayasal düzeni yanında, <parça devletlerin> de toprak bütünlüğü, güvenliği ve anayasal düzeni kapsar;
b. ittifak antlaşması, tüm rütbeler dahil olmak üzere, her biri [4 rakamlı bir sayı koyunuz] aşmayan, yunan ve türk birliklerinin, sırasıyla, kıbrıs rum <parça devlet>inde ve kıbrıs türk <parça devlet>inde konuşlandırılmasına müsaade eder;
c. türk ve yunan kuvvetleri ile silâh ve teçhizatları önceden belirlenecek yerlerde yeniden konuşlandırılır ve üzerinde anlaşılan seviyeye getirilir. bu seviyenin üstündeki kuvvetler, silah ve teçhizat geri çekilir;
d. bu anlaşmanın uygulanmasını izlemek için bir birleşmiş milletler barış-gücü
oluşturulur ve bu güç anlaşma hükümlerine uyumu sağlamak için tüm gayretini sarf ederek, güvenli bir ortamın idamesine katkıda bulunur ve bu güç, her iki <parça devlet>in onayı alınarak <ortak devlet> hükümeti tarafından aksine bir karar alınıncaya kadar burada kalır;
e. kıbrıs’a silah tedariki hem ithalatçıları hem de ihracatçıları hukuki olarak bağlayacak şekilde yasaklanır; ve
f. birleşmiş milletler'in başkanlığında, garantör güçler, <ortak devlet> ve <parça
devletlerden> oluşturulacak bir izleme komitesi anlaşma’nın uygulanmasını izler;
kıbrıs askersizleştirilerek, kıbrıslı rum ve kıbrıslı türk kuvvetler, seferi birlikler de dahil olmak üzere dağıtılır, silahları, türk ve yunan kuvvetlerinin yeniden konuşlandırılıp, ayarlamalarının yapılmasıyla senkronize aşamalarla adadan uzaklaştırılır.
2. paramiliter veya seferi birlikler veya, vatandaşların, askeri veya paramiliter eğitimi olmaz. lisanslı, spor amaçlı tüfeklerden başka tüm silahlar yasaklanır.
3. hiçbir <parça devlet>, <ortak devlet>e veya <parça devletler>e veya garantör güçlere karşı şiddete veya şiddet kışkırtıcılığına müsamaha göstermez.
4. kıbrıs, yunanistan ve türkiye’nin rızası olmaksızın, toprağını uluslararası askeri operasyonlara tahsis etmez.
madde 9 <parça devlet> sınırları ve toprak ayarlaması
1. <parça devletler>in sınırları işbu anlaşma’nın bir bölümünü oluşturan haritada tasvir edildiği gibidir.
2. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesini müteakip, toprak ayarlaması sonucu yasal olarak kıbrıs rum <parça devlet>ine ait olan bölgelerin idaresi üç yılı geçmeyecek geçici bir süre için kıbrıs türk <parça devleti>nde olur. rum <parça devleti>ne devredilecek bölgelerin idaresi işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesini müteakip kabul edilen fasıllar halinde 90 gün içerisinde sözkonusu <parça devlet>e bitişik olan ve büyük ölçüde yerleşime açık olmayan bölgelerin idaresinin rum <parça devleti>ne birleşmiş milletler gözetiminde devredilmesiyle başlar.
3. özel düzenlemeler, toprak ayarlamalarına maruz kalan bölgelerde halen ikamet edenlerin hakları ve çıkarlarını korur ve bu kişilerin yeniden yerleştirilmeleri için geçimlerini de sağlayabilecekleri koşulların bulunduğu uygun yerlerde yeterli alternatif barınak sağlar.
madde 10 mülkiyet
1. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesinden önce gerçekleşen olaylar neticesinde mallarının tasarrufunu kaybeden mal sahiplerinin talepleri, kapsamlı bir biçimde, uluslararası hukuka uygun olarak ve mallarının tasarrufunu kaybeden mal sahipleri ile şimdiki kullanıcıların kişisel haklarına ve iki bölgelilik ilkesine saygı gösterilerek çözümlenir.
2. toprak ayarlamasına tabi bölgelerdeki taşınmaz mallar, mallarının tasarrufunu kaybeden mal sahiplerine geri iade edilir.
3. toprak ayarlamasına tabi olmayan bölgelerde, geri iade veya tazminat yoluyla mülkiyet haklarının kullanımı için yapılacak düzenlemeler, aşağıdaki temel kurallara göre olur:
a. tazminat almayı tercih eden veya malları düzenlemeler neticesinde geri iade edilmeyen mal sahipleri, mallarının tasarrufunu kaybettikleri andaki değer artı enflasyon baz alınmak suretiyle tam ve etkin tazminat alır;
b. tasarrufu kaybeden mal sahiplerinin, mallarının tasarrufunu idari bir karar neticesinde ellerinde bulunduran şimdiki kullanıcılar, diğer <parça devlet>te bulunan ve tasarrufunu kaybettikleri eşdeğerdeki mülkiyetten feragat etmek suretiyle başvuruda bulunarak şu anda kullanılan mülkiyetin tapusunu alır;
c. şimdiki kullanıcılar ayrıca büyük ölçüde inkişaf ettirdikleri mülkiyetin orijinal değerini ödemek kaydıyla sözkonusu mülkiyetin tapusunu başvuru yaparak alır;
d. tasarrufu kaybeden mal sahipleri taşınmaz mallarını şimdiki kullanıcılarına veya taşınmaz malın bulunduğu <parça devlet>teki diğer kişilere satmaları, kiralamaları veya takas etmeleri için teşvik edilir;
e. yukarıdaki kapsama girmeyen taşınmazlar işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesinden beş yıl sonra (boş mallar üç yıl sonra) herhangi bir <parça devlet>teki bölgenin ve ikamet yerlerinin %x’nden ve herhangi bir kasaba ve köyün (anlaşma’da özellikle tayin edilmiş köyler hariç) %y’nden8 fazla olmaması kaydıyla diğer <parça devlet>teki mal sahiplerine geri iade edilir;
f. taşınmaz malı, tahliyesi istenilen kıbrıs vatandaşı olan şimdiki kullanıcıların, yeterli alternatif barınak sağlanıncaya kadar sözkonusu mülkiyeti tahliyesi gerekmez.
4. taşınmaz mallara ilişkin talepler iki <parça devlet>ten ve kıbrıslı olmayan eşit sayıda üyeden oluşan bağımsız ve tarafsız mülkiyet kurulu tarafından kabul ve icra edilir. kişiler arasında doğrudan temas gerekli olmaz.
madde 11 uzlaşma komisyonu
1. bağımsız ve tarafsız bir uzlaşma komisyonu, kıbrıslı rumlar ve kıbrıslı türkler arasında anlayış, hoşgörü ve karşılıklı saygıyı teşvik eder.
2. komisyon, eşit sayıda kıbrıslı rum ve kıbrıslı türk ile birleşmiş milletler genel sekreteri’nin iki taraf ile istişare içerisinde ataması öngörülen en az bir kıbrıslı olmayan erkek ve kadın üyeden oluşur.
madde 12 geçmiş işlemler
1. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesinden önce herhangi bir makamın [...] yasama, yürütme veya yargıya ilişkin bir icraatı işbu anlaşma’nın herhangi bir maddesi ile tutarsız veya herhangi bir maddesine aykırı olmaması kaydıyla sözkonusu anlaşma’nın yürürlüğe girmesini müteakip yürürlükte olmaya devam eder. hiçbir kimse işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesinden önce olanlardan dolayı bu işlemlerin geçerliliğine itiraz edemez.
2. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesi öncesinde yapılan işlemlerin neden olduğu yükümlülük ve tazminat talepleri, işbu anlaşma’nın diğer hükümlerince düzenlenmediği durumlarda, iddia sahibinin bulunduğu <parça devlet> tarafından ele alınır.
madde 13 yürürlüğe giriş ve uygulama
1. işbu anlaşma, sözkonusu anlaşma uyarınca iki tarafın ayrı ayrı ve eşzamanlı olarak gerçekleştireceği referandumların sonuçlarının teyidini müteakip ertesi gün saat 00:00’da yürürlüğe girer.
2. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesini müteakip, ada çapında anayasa’da belirtilen bayraklar dışındaki tüm bayrakların indirilerek yerlerine anayasa’da belirtilen kıbrıs ve <parça devlet> bayraklarının göndere çekileceği ve kıbrıs ve <parça devlet> milli marşlarının çalınacağı kutlamalar yapılır.
3. işbu anlaşma’nın yürürlüğe girmesini müteakip, eş başkanlar bundan böyle kıbrıs’ın birleşmiş milletler’deki üyelik haklarının kullanılması ve yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin yeni düzen uyarınca olacağı hususunda birleşmiş milletler’i bilgilendirir. üzerinde uzlaşılan kıbrıs bayrağı birleşmiş milletler merkezi’nde göndere çekilir.
4. işbu anlaşma, anlaşma’nın çeşitli bölümlerinde belirtilen bağlayıcı zaman çerçevesi ve uygulama takvimi bağlamında uygulanır.
madde 14 ilaveler
yukarıdaki ana maddeler işbu anlaşma’nın ayrılmaz bir parçasını oluşturan detaylı hukuki bir dille yazılmış ilaveler’den oluşmaktadır.
taslak ilave i: kibris anayasasi
bölüm i: genel hükümler
bölüm ii: temel hak ve özgürlükler
bölüm iii: <ortak devlet> ve <parça devletler>
bölüm iv: <ortak devlet> kurumlari
kısım a: yasama
kısım b: yürütme
kısım c: bağımsız kamu görevlileri ve kurumlar
kısım d: yargı
bölüm v: anayasa değişiklikleri
bölüm vi: geçici hükümler
bölüm vii: ek hükümler
ilişik 1: kibris ve <parça devletler>inin haritasi
ilişik 2: kibris bayraği
ilişik 3: kibris milli marşi
ilişik 4: <ortak devlet>in mallari
bölüm i: genel hükümler
madde 1 kıbrıs devleti
1. kıbrıs, tek uluslararası tüzel kişiliğe ve <ortak devlet> hükümetine sahip bağımsız ve egemen bir devlettir ve kıbrıslı rum <parça devlet> ve kıbrıslı türk <parça devlet>ten oluşur.
2. kıbrıs’ın bağımsızlığı, toprak bütünlüğü, güvenliği ve anayasal düzeni herkes tarafından korunur ve saygı gösterilir.
3. kıbrıs’ın bir bütün veya kısmi olarak başka diğer bir ülke ile birleşmesi, herhangi bir şekilde taksimi veya ayrılması ve kuruluş anlaşması ve işbu anayasa ile kurulan düzene yapılacak tek taraflı herhangi bir değişiklik yasaklanır.
4. kıbrıs bayrağı [kabul edilmiş bayrağın tanımını yerleştiriniz], işbu anayasa’nın ilişiğindeki gibidir. kıbrıs bayrağı, <ortak devlet> hükümet binaları üzerinde yalnız veya avrupa birliği bayrağı ile göndere çekilir.
5. kıbrıs milli marşı [kabul edilmiş milli marşın adını yerleştiriniz], işbu anayasa’nın ilişiğindeki gibidir.
6. kıbrıs, anayasa’sı uyarınca hukukun üstünlüğü, demokrasi, temsili cumhuriyet hükümeti, siyasi eşitlik, iki bölgelilik ve <parça devletler>in eşit statüsü temel ilkeleri çerçevesinde yapılandırılır.
madde 2 <parça devletler>
1. <parça devletler> eşit statüye sahiptirler. her <parça devlet>, işbu anayasa’nın öngördüğü çerçeve ve ona ehli toprak sınırları içerisinde yetkisini icra eder.
2. <parça devletler>, işbu anayasa’nın öngördüğü çerçevede ve hukukun üstünlüğü, demokrasi ve temsili cumhuriyet hükümeti temel ilkeleri uyarınca kendilerini kendi anayasa’ları altında özgürce düzenler.
3. <parça devletler>in kimliği, toprak bütünlüğü, güvenliği ve anayasal düzeni herkes tarafından korunur ve saygı gösterilir.
4. <parça devletler>, kendi milli marş ve bayraklarına sahiptir. <parça devlet>in bayrağı, <parça devlet>in hükümet binaları üzerinde kıbrıs bayrağı ile birlikte ve
aynı şekilde ve <parça devlet>in yasasınca öngörüldüğü taktirde avrupa birliği bayrağıyla birlikte dalgalanır. <parça devlet>in hükümet binaları veya kamu malları üzerinde başka hiçbir bayrak gönderde bulundurulmaz.
5. her <parça devlet> kendi tatillerini <ortak devlet>inkilere ek olarak belirler ve uygular.
madde 3 anayasa’nın üstünlüğü
1. kıbrıslı rum ve kıbrıslı türklerin ayrı ayrı ifade edilmiş ortak iradeleri ile demokratik olarak uyarlanan işbu anayasa, ülkenin en üst yasasıdır ve <ortak devlet> ve <parça devletler>in makamları üzerinde bağlayıcıdır. <ortak devlet> veya <parça devlet>in işbu anayasa’ya aykırı olan herhangi bir işlem hükümsüz ve geçersizdir.
2. işbu anayasa altında <ortak devlet>, <parça devletler>in yetki ve işlevlerine tam saygı gösterir ve bunları ihlal etmez. işbu anayasa altında, herhangi bir <parça devlet> <ortak devlet> ve diğer <parça devlet>in yetki ve işlevlerine tam saygı gösterir ve bunları ihlal etmez. <ortak devlet> ve <parça devletler>in yasaları arasında hiyerarşi yoktur.9
3. yüksek mahkeme işbu anayasa’yı gözetir ve <ortak devlet> ile <parça devletler> organlarının anayasa’ya saygılı olmasını sağlar.
madde 4 hukuk devleti
1. hukuk, hükümet icraatlarının her seviyede temeli ve çerçevesidir.
2. hükümetin her seviyedeki tüm icraatları, kamu yararı, orantılılık ve iyi niyet ilkeleri ile uyumludur.
3. <ortak devlet> ve <parça devletler> işbu anayasa’nın ayrılmaz bir parçası olan kıbrıs’ı bağlayıcı tüm antlaşmalar da dahil olmak üzere uluslararası hukuka saygı gösterir.
madde 5 laik kıbrıs devleti ve <parça devletler>
1. kıbrıs devleti ve <parça devletler>i laiktir.
2. din adamları siyasi makamlara veya kamu makamlarına seçilemez veya atanamaz.
madde 6 <ortak devlet> ve <parça devletler>in askersizleştirilmesi
1. <ortak devlet> ve <parça devletler> askersizleştirilir. hiçbir paramiliter veya yedek kuvvet olmaz ve vatandaşlara askeri veya paramiliter nitelikli eğitim verilmez.
2. kıbrıs, yunanistan ve türkiye’nin rızası olmaksızın toprağını uluslararası askeri operasyonlar için kullanıma açmaz.
3. lisanslı spor amaçlı tüfeklerin dışında tüm silahlar yasaklanır.
4. hiçbir <parça devlet> kendi sınırları içerisinde hiçbir şahsın, grubun veya örgütün <ortak devlet>e, <parça devletler>e veya garantör kuvvetlere karşı şiddet içeren veya şiddeti teşvik eden davranışlarına hoşgörülü olmaz.
5. işbu madde hükümleri, kuruluş antlaşması, garanti antlaşması, ittifak antlaşması, kıbrıs’taki bm barış gücü operasyonlarının mandası ve <ortak devlet>in anayasa hükümlerine ve <parça devletler>in polisi ve ortak soruşturma örgütü’ne halel getirmeksizin yorumlanır.
madde 7 resmi diller ve resmi işlemlerin yürürlüğe konması
1. <ortak devlet>in resmi dilleri rumca ve türkçe’dir. ingilizce’nin resmi maksatlar için kullanımı yasa ile düzenlenir.
2. <ortak devlet>in yasama, yürütme, idari ve yasal işlemleri ve belgeleri tüm resmi dillerde düzenlenir ve, aksi belirtilmedikçe, kıbrıs’ın resmi gazetesi’nde tüm resmi dillerde yayınlanarak yürürlüğe konulur.
3. herkesin, <ortak devlet>in makamlarına resmi dillerden herhangi birisi ile hitap etme ve aynı dilde cevap alma hakkı vardır.
4. <ortak devlet>in resmi dilleri tüm orta öğrenim öğrencilerine zorunlu olarak öğretilir.
madde 8 <ortak devlet>in resmi tatilleri
1. kıbrıs’ın milli tatili kuruluş anlaşması’nın onaylandığı gündür.
2. pazar günlerine ilaveten aşağıdaki resmi tatiller tüm kıbrıs’ta uygulanır:
a. 1 ocak (yılbaşı);
b. 1 mayıs (işçi bayramı);
c. 25 aralık (noel);
d. paskalya arifesi;
e. paskalya (pazartesi);
f. ramazan/şeker bayramı’nın ilk günü;
g. kurban bayramı’nın ilk günü; ve
h. mevlit kandili.
3. <ortak devlet>in kamu görevlileri yukarıdakilere ilaveten <parça devletler>in resmi
tatillerini kutlar.
bölüm ii: temel hak ve özgürlükler
madde 9 temel haklar
1. işbu anayasa’nın 4(3) maddesi uyarınca, insan hakları ve temel özgürlüklerin korunmasına ilişkin avrupa sözleşmesi ve kıbrıs için yürürlükte olan ek protokolleri ve birleşmiş milletler’in medeni ve siyasi haklar konvansiyonu işbu anayasa’nın ayrılmaz bir parçasıdır.
2. hiç kimseye cinsiyeti, etnik veya dini kimliği veya <parça devlet> iç vatandaşlık statüsü nedeniyle ayırım yapılamaz.
3. işbu anayasa’da veya kuruluş anlaşması’nın herhangi bir bölümünde veya anayasal nitelikli yasa’da aksi açıkça belirtilmedikçe kıbrıs’ın tümünde dolaşım ve yerleşim özgürlüğü vardır.
4. maronitler, latin ve ermeniler dahil tüm dini ve diğer azınlıkların hakları korunur. <ortak devlet> ve <parça devletler> kendi yetkileri çerçevesinde azınlıklara ulusal azınlıkların korunmasına ilişkin avrupa çerçeve sözleşmesi’nde belirtilen statü ve hakları verir ve özellikle kendi kültürel ve eğitim faaliyetlerini idare etme ve yasama organlarında temsil edilme haklarını verir.
5. karpaz bölgesinde bulunan dipkarpaz, yeni erenköy, sipahi, adaçay köylerinde yaşayan kıbrıslı rumlar ve gürpınar, özhan, karpaşa, koruçam köylerinde yaşayan maronitler ve tillyria köyleri olan günebakan, yeşilırmak, süleymaniye, kurutepe, ve madenliköy’de yaşayan kıbrıslı türkler ve ayrıca, mesarya köyleri olan pile ve [toprak düzenlemeleri alanına giren ve 1960’ta %20’den fazla türk nüfusu bulunan
köyleri ekleyiniz] bulundukları <parça devlet>te kendi kültürel ve eğitim alanlarında idare ve <parça devlet> yasama organında temsil edilme hakkına sahiptirler.10
madde 10 vatandaşlık
1. tek bir kıbrıs vatandaşlığı vardır.
2. kıbrıs vatandaşlığına haiz herkes aynı zamanda anayasa hukukunda öngörüldüğü üzere <parça devlet> iç vatandaşlığı hakkına sahiptir. bu statü, avrupa birliği vatandaşlığı statüsü gibi kıbrıs vatandaşlığını tamamlayıcıdır ve onun yerine geçmez.
3. anayasa veya kuruluş anlaşması’nın herhangi bir maddesi bir kişinin kökeninin dayandığı <parça devlet>i (veya bir kişinin geldiği yeri) kastettiği durumlarda, ana kıstas kişinin sahip olduğu <parça devlet> iç vatandaşlık statüsüdür. her iki <parça devlet>in iç vatandaşlık statüsüne sahip kişiler o anda ikamet ettikleri veya son ikamet ettikleri <parça devlet>in iç vatandaşı olarak kabul edilir.
madde 11 siyasal hakların kullanımı
en az 18 yaşında olan kıbrıs vatandaşları, <ortak devlet> seviyesinde siyasal haklara sahiptirler ve bu hakları yasal ikametgahlarının bulunduğu yerde kullanırlar.
bölüm iii: <ortak devlet> ve <parça devletler>
madde 12 <ortak devlet>in> yetki ve işlevleri
1. işbu anayasa uyarınca, <ortak devlet> aşağıda belirtilen yasama ve yürütme erklerini egemence kullanacaktır:
a. uluslararası antlaşmaların parafe edilmesi ve savunma politikasının belirlenmesi
dahil dış ilişkiler;11
b. avrupa birliği ile ilişkiler;
c. para basımı, para politikası ve bankacılık düzenlemeleri dahil
merkez bankası işlevleri;
d. bütçe ve tüm dolaylı vergiler (gümrük ve rüsumat vergileri dahil), ve <ortak
devlet> ekonomik ve ticaret politikası dahil <ortak devlet> mali işleri;
e. meteoroloji, havacılık, uluslararası denizcilik ve kıbrıs’ın kıta sahanlığı ve kara
suları;
f. iletişim (posta, elektronik ve telekomünikasyon hizmetleri dahil);
g. kıbrıs vatandaşlığı (pasaportların verilmesi dahil) ve muhaceret (iltica, sınır dışı
etme, ve yabancı suçluların iadesi dahil olmak üzere);
h. terörizmle mücadele, uyuşturucu kaçakçılığı, kara para aklama ve organize
suçlar;
i. genel ve özel aflar;
j. fikri haklar, ağrılıklar ve ölçüler; ve
k. eski eserler.
2. yukarıda belirtilen yetkilerle anayasanın diğer hükümlerinin uygulanması amacıyla, <ortak devlet>, <ortak devlet> yönetimi (buna kamu hizmetleri, <ortak devlet> polisi ve bağımsız kurum ve kamu görevlileri de dahil) üzerinde yasama ve yürütme yetkilerini kullanır; <ortak devlet> seçimleri ve halk oylamaları; <ortak devlet> kanunlarının ihlaliyle işlenen suçlar; yargının yüksek mahkeme tarafından idamesi; <ortak devlet> mülkleri, <ortak devlet> binaları için bayındırlık işleri ve istimlak dahil; ve <ortak devlet>in belirilen yetkilerini kullanmak için açıkça gerekli olan diğer konular.
3. <ortak devlet>, gerektiğinde, bazı vergi çeşitlerinin toplanması dahil, <ortak devlet> yasalarının uygulanmasını, <parça devlet> makamlarına tevdi eder.
4. <ortak devlet>in uluslararası antlaşmalar altındaki yükümlülükleri, antlaşmanın konusuna göre yasama yetkisine haiz olan <ortak devlet> veya <parça devlet> makamı tarafından uygulanır.
5. <ortak devlet> kendi dolaylı vergi gelirinin bir kısmını, özel çoğunlukla geçen yasalarda belirtilen şekilde, <parça devletler>e verir.
madde 13 <parça devletler>in yetki ve işlevleri
1. <parça devletler>, anayasal yetkilerinin sınırları çerçevesinde, anayasanın <ortak devlet>e vermediği tüm yetki ve işlevleri toprak sınırları içerisinde egemence kullanacaktır.12
2. <parça devletler>, <ortak devlet> yasalarında öngörülen suçlar için, bu yetki <ortak devlet> yasaları ile kıbrıs yüksek mahkemesine verilmediği sürece, esas ceza yargı yetkisine sahiptir.
3. <parça devlet> polisi, sözkonusu <parça devlet> içerisinde konuşlandırılıp görev yapacak ve o <parça devlet>in yasalarını ve düzenini koruyacak, kamu düzenini sağlayacak ve <ortak devlet> polisi ve ortak soruşturma örgütü işleyişine aykırı olmamak kaydıyla, <ortak devlet>’e karşı işlenen suçların kovuşturulmasında yetkili olacaktır. bir anayasa nitelikli yasa <parça devlet> polisinin güç ve teçhizatını ve işbirliği antlaşması da <ortak devlet>le <parça devletler> arasında polisle ilgili konularda yapılacak işbirliğini düzenleyecektir.
madde 14 işbirliği ve koordinasyon
1. işbu anayasada açıkça belirtilen durumlarda, yasama ile ilgili mevzular anayasa nitelikli yasaları <ortak devlet> ve <parça devletler>i bağlayacak şekilde düzenlenecektir. işbu mevzuat, <ortak devlet> ve <parça devletlerin> yürütme organlarınca, anayasa nitelikli yasada belirlenen usule uygun olarak düzenlenecek ve diğer <ortak devlet> veya <parça devlet> kanunlarından daha üstün olacaktır.
2. <parça devletler> kendi aralarında veya <ortak devlet> ile antlaşmalar yapabilecektir. bu tür antlaşmalarla taraflar kendi yetkileri dahilinde olan hususlarda, ortak kurumlar ve kuruluşlar oluşturabilecektir.
3. <parça devletler>, uygun olduğu ölçüde antlaşmalar, ortak standartlar ve danışma yoluyla aşağıda belirlenen konularda, politika ve mevzuatlarının koordine ve uyumu için çalışacaklardır.
a. turizm;
b. çevrenin korunması, enerji ve doğal kaynakların, su dahil, tasarrufu ve kullanımı;
c. balıkçılık ve tarım;
d. sigortacılık, tüketici hakları, meslek dalları, ve meslek kuruluşlarını da içeren endüstri ve ticaret;
e. kara taşımacılığı da dahil olmak üzere şehir ve bölgesel planlama;
f. spor ve eğitim;
g. tütün, alkol ve uyuşturucu ve veterinerlik konularının düzenlenmesini de içeren sağlık;
h. sosyal güvenlik ve çalışma yaşamı;
i. aile, şirketler ve ceza hukuku; ve
j. belgelerin geçerliliğinin kabulü.
4. <parça devletler>den herhangi biri veya <ortak devlet> hükümetinin bir organı, işbirliği veya uyum sürecini başlatabilir.
5. işbu koordinasyon veya uyumu düzenleyen antlaşmalar <parça devletler>in yetkili hükümet organları tarafından, ve <ortak devlet>in katılımının gerektiği durumlarda, <ortak devlet>in yetkili organı tarafından onaylanacaktır.
6. <ortak devlet>, <parça devletler> arasındaki veya farklı <parça devletler>de bulunan belediyeler ve köyler arasındaki işbirliği çalışmalarını, gerek mali gerekse lojistik olarak destekler.
7. <ortak devlet>, ve <parça devletler>, hükümet organları, eğitim, sağlık ve diğer kamu hizmeti kurumlarının düzenlediği belgeleri geçerli kabul ederler.
madde 15 ortak soruşturma örgütü
<ortak devlet> ve <parça devlet> polis personelinden oluşan ve başsavcıya rapor verecek olan bir ortak soruşturma örgütü oluşturulacaktır. işbu örgütün oluşumu ve işlevlerinin yanı sıra <ortak devlet> ve <parça devletler>in polis gücü ve teçhizatı, anayasal nitelikli yasaya göre düzenlenecektir.
madde 16 dış ilişkiler
1. kıbrıs, yunanistan ve türkiye ile olan özel dostluk bağlarını sürdürecek, garanti, ittifak ve kurucu antlaşmaları ile oluşturulan dengeye saygılı olacaktır.
2. <ortak devlet>in dış ilişkileri <parça devlet>in yetkilerini etkilediği zaman <parça devletler>e danışılacaktır.
3. <parça devletler> ticari ve kültürel konularda kıbrıs’ın diplomatik misyonlarına akredite olacak yetkili temsilciler atayabilecektir.
4. <parça devletler>, kıbrıs’a, <ortak devlet> hükümetinin yetkisine veya diğer <parça devlet>in haklarına halel gelmeksizin ve kıbrıs’ın avrupa birliği üyeliğiyle uyumlu olmak kaydıyla, kıbrıs ile ilişkisi olan devletlerin yetkilileriyle ticari ve kültürel konularda antlaşmalar yapabilir.
5. bu maddenin 3. ve 4. paragraflarında verilen yetkiler aşağıdaki usuller gözetilerek uygulanacaktır:
a. <parça devletler>, yabancı hükümetlerle siyasi temaslarını, <ortak devlet>in dışişleri bakanlığı kanalıyla yapacaklardır; ve
b. <parça devletler>, diğer devletlerin alt birimleri veya alt düzey yetkilileri ile doğrudan temas kurabilirler. bu durumda herhangi bir anlaşma ile ilgili müzakerelerin başlamasıyla birlikte <ortak devlet> dışişleri bakanlığını bilgilendirir ve görüşmelerde kaydedilecek gelişme ve sonuçları hakkında bu bakanlıkla istişarelere devam eder.
6. bu maddenin uygulanması <ortak devlet> ve <parça devletler> arasında dış ilişkiler konusunda imzalanacak bir işbirliği antlaşması ile düzenlenir.
madde 17 avrupa birliği üyesi olarak kıbrıs
1. kıbrıs, bir avrupa birliği üyesi olacaktır.
2. kıbrıs'ın avrupa birliği üyeliği sürecindeki politikasının şekillendirilmesine <parça devlet> hükümetleri katılacaktır.
3. kıbrıs, avrupa birliğinde, yetki alanında olması veya mevzunun esas itibarı ile <ortak devlet>in yetki alanlarını ilgilendirmesi durumunda <ortak devlet> hükümeti tarafından temsil edilecektir. mevzunun, esas itibarı ile veya münhasıran <parça devletler>in yetki alanına girmesi durumunda kıbrıs, <ortak devlet> veya kıbrıs'ı bağlama yetkisine sahip olması durumunda bir <parça devlet> temsilcisi tarafından da temsil edilebilecektir.
4. kıbrıs’ın avrupa birliğine üyeliğinden doğan yükümlülükleri, yükümlülüğe ilişkin konularda yasama yetkisine haiz olan <ortak devlet> veya <parça devlet> yetkilileri tarafından yerine getirilecektir.
5. bir <parça devlet> avrupa birliği’yle ilgili olarak kendi yetki alanına giren mükellefiyetlerini yerine getirmezse ve eğer bu, kıbrıs’ın avrupa birliği’nce sorumlu tutulmasını gerektirmekte ise, <ortak devlet> 90 günden az olmamak koşulu ile bir ihbarname hazırlar ve bu süre sonunda ilgili <parça devlet>in yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda ilgili <parça devlet> yerine önlemler alır; bu önlemler <parça devlet>in yükümlülüğünü yerine getirdiği zamana kadar yürürlükte kalır.
6. bu maddenin 2.- 5. paragraftan oluşan bölümü <ortak devlet> ve <parça devletler> arasında yapılacak bir işbirliği antlaşmasının konusunu oluşturacaktır.
7. kıbrıs, avrupa birliği’nin kurucu antlaşmalarında yapılacak değişiklik veya herhangi bir aday devletin avrupa birliği’ne katılım işlemleri sözkonusu olduğunda ve tüm üye devletlerin onayının gerektiği durumlarda, <ortak devlet> ve <parça devletler>in yasama organlarından her biri karşı çıkmadığı sürece, kararı onaylar. başkanlık konseyi başkanı veya başkan yardımcısı ilgili onay belgesini imzalama yetkisini kullanarak kıbrıs’ı bu konuda yasal olarak bağlar.
8. işbu anayasanın hiçbir hükmü avrupa birliği üyeliğinin yükümlülüklerini yerine getirmede zorunlu olan <ortak devlet> veya <parça devletler>in yasa, uygulama veya önlemlerinin veya avrupa birliği yasa, uygulama veya önlemlerinin tüm kıbrıs'ta yasal sonuç doğurmasını engellemez.
bölüm iv: <ortak devlet> kurumlari
madde 18 göreve yeterlilik ve uygunsuzluk ve görevlerin yerine getirilmesi
1. işbu anayasa’da veya yasada aksi belirtilmediği sürece herhangi bir kişi kıbrıs vatandaşı olması ve 18 yaşını doldurmuş olması koşulu ile görev yapmak üzere <ortak devlet> kurumlarına seçilebilir veya atanabilir.
2. işbu anayasa’da veya yasada aksi belirtilmediği sürece herhangi bir kişi <ortak devlet> hükümeti bünyesinde birden fazla makamda veya hem <ortak devlet> hükümeti hem de <parça devlet> hükümetinde görev yapamaz.
3. <ortak devlet>in kurumlarında görev yapmak üzere seçilen veya atanan şahıslar <ortak devlet>in çıkarlarına hizmet etmekle yükümlüdür.
madde 19 <ortak devlet>’te dokunulmazlık ve muafiyetler
1. parlamento üyeleri, başkanlık konseyi, yüksek mahkeme ve kıbrıs merkez bankası yönetim kurulu ile birlikte bağımsız görevliler, <ortak devlet>in yasalarınca aksi belirtmedikçe tutuklanmaya veya adli kovuşturmaya karşı dokunulmazlığa sahiptir.
2. resmi maksatlar için kullanılan <ortak devlet> malları vergilendirme dahil <parça devlet> yasalarının uygulama alanı dışındadır. bu tür mallar doğrudan ve sadece <ortak devlet>in yetkisine tabidir. <parça devletler>, <ortak devlet> polisine kendi toprakları içerisinde bulunan sözkonusu <ortak devlet> mallarının güvenliğinin sağlanmasında yardımcı olur.
kısım a: yasama
madde 20 parlamento’nun oluşumu ve seçimi
1. <ortak devlet> parlamentosu iki meclisten oluşur: senato ve temsilciler meclisi.
2. her meclis, 48 üyeden oluşur ve beş yıllık süreyle nisbi temsiliyet temelinde seçilir. özel çoğunluk yasasında aksi belirtmedikçe seçim bölgeleri en az 10 sandalyeye sahip olacak olan <parça devletler>den oluşur.
3. senato her bir <parça devlet>ten eşit sayıda seçilen senatörlerden oluşur. her <parça devlet>in halkı nisbi temsiliyet temelinde 24 senato üyesini seçer.
4. temsilciler meclisi, her <parça devlet>in, meclis’in toplam sandalye sayısının en az dörtte birine eşit olması kaydıyla, kayıtlı mukimlerin oranına göre belirlenecek sayıda temsilcilerinden oluşur. bir temsilci aynı zamanda herhangi bir<parça devlet>in meclisinin üyesi olamaz.
5. maronit, latin ve ermeni azınlıklar en az bir temsilci tarafından temsil edilir. sözkonusu azınlıklar kıbrıs’taki ikamet yerlerine bakılmaksızın seçimlerde temsilcilerine oy verme hakkına sahiptir. sözkonusu temsilciler, bahsekonu azınlık mensuplarının yoğun olarak ikamet ettiği <parça devlet>e verilen temsilci kotasının içerisinde yer alır.
madde 21 kuruluş
1. <ortak devlet> parlamentosu’nun olağan oturumlarının zamanı ve süresi yasayla düzenlenir. başkanlık konseyi veya iki meclisten herhangi birinin oturuma katılanların en az dörtte biri herhangi bir zamanda parlamentoyu olağanüstü oturum için toplayabilir.
2. her meclis, bir başkan ve her biri değişik <parça devlet>ten olmak üzere iki başkan yardımcısını, bir yıllığına seçer. her iki meclisin başkanları da aynı <parça devlet>ten olamaz. meclis başkanı ile ayni <parça devlet>ten gelmeyecek olan meclis başkan yardımcısı, meclis başkanı birinci yardımcısı olur.
3. her meclis kendi komitelerini yasaya uygun olarak düzenler.
4. her meclis’in karar alabilmesi için üyelerinin çoğunluğunun oturumda hazır olması gerekir.
5. parlamento üyelerinin toplantılara katılım yükümlülükleri ve bu yükümlülüklerini izinsiz olarak yerine getirmemelerinin sonuçları yasa ile düzenlenir.
madde 22 yetkiler
1. parlamento yasama görevini yerine getirir ve kararlar alır.
2. parlamento yetkisini başkanlık konseyi’ne devretmediği hallerde uluslararası antlaşmaları onaylar.
3. parlamento, başkanlık konseyi’ni seçer ve işleyişini gözetir.
4. parlamento, özel çoğunlukla başkanlık konseyi üyelerini, bağımsız kurumlarının organlarının üyelerini, bağımsız yetkilileri, ciddi suçlar işlemeleri ve görevlerini ciddi şekilde ihlal veya ağır suç işlemeleri nedeniyle aleyhlerine suçlama getirebilir.
5. parlamento, <ortak devlet> bütçesini kabul eder.
madde 23 usul
1. aksi belirtilmediği takdirde, parlamento kararları, her iki meclisten katılanların basit çoğunluğunun onayına bağlı olup, her <parça devlet>ten gelen senatörlerin ayrı ayrı dörtte birinin oylamaya katılıyor ve oy kullanıyor olmasını da gerektirir.
2. her <parça devlet>ten gelen senatörlerin en az üçte ikisinden oluşacak bir özel çoğunluğa ek olarak, temsilciler meclisinde oylamaya katılan temsilcilerin basit çoğunluğu:
a. <parça devletler>in yasama yetkisine giren konulara ilişkin uluslararası anlaşmaların onayı13;
b. kıbrıs’ın hava sahası, kıta sahanlığı ve kara sularına ilişkin uluslararası anlaşmaların onayı ile yasa ve tüzüklerin kabulü;
c. vatandaşlık, muhaceret ve vergilendirmeye ilişkin yasa ve tüzüklerin kabulü;
d. <ortak devlet> bütçesinin onaylanması;
e. başkanlık konseyi’nin seçilmesi; ve
f. işbu anayasa’nın hükümleri doğrultusunda özel çoğunluk oyu gerektiren diğer hususlar.
3. parlamentoyu oluşturan iki meclis arasında bir uzlaşma mekanizması, yasa ile oluşturulur.
kısım b: yürütme
madde 24 başkanlık konseyi
1. devlet başkanlığı makamı, yürütme yetkisini kullanan altı üyeli cumhurbaşkanlığı konseyine verilir.
2. başkanlık konseyi üyeleri, parlamento tarafından özel çoğunluk sistemi ile ve tek liste içinden beş yıllığına seçilirler.
3. başkanlık konseyi üyeleri, kamuda olsun, özelde olsun, başka hiçbir mevkide görev alamazlar.
4. başkanlık konseyi üyeleri, görev süreleri dolduktan sonra yerlerine yeni konsey seçilene kadar görevlerine devam ederler.
5. konsey’de herhangi bir sandalyenin boşalması durumunda parlamento, özel çoğunluk ile görevin geriye kalan kısmı için yeni üye seçer.
6. başkanlık konseyinin oluşumu, her bir <parça devlet>ten en az iki üye bulunması kaydıyla <parça devletler>in nüfuslarıyla orantılı olur.
7. başkanlık konseyi tüm kararları oybirliği ile almaya gayret gösterir. oybirliği olmadığı durumlarda, işbu anayasa aksini belirtmediği sürece kararlar oy veren üyelerin basit çoğunluğuyla alınır. sözkonusu çoğunluk her bir <parça devlet>ten en az bir üyeden oluşur.
8. başkanlık konseyi üyeleri eşittir. her üye konsey’in gündemine istediği bir konuyu getirebilir.
9. başkanlık konseyi, uygun durumlarda, <parça devletler>in [yürütme organı başkanlarını]14 oy kullanma hakkına sahip olmaksızın konsey toplantılarına katılmaya davet eder.
madde 25 konsey başkanı ve başkan yardımcısı
1. konsey başkanı ve başkan yardımcısı aynı <parça devlet> mensubu olamaz.
2. konsey başkanı ve başkan yardımcılığı mevkileri, üyeler arasında, bu mevkilerin herhangi birinde görevde bulunulan en son zaman dikkate alınarak ve konsey başkanının arka arkaya iki kez kesintisiz olarak aynı <parça devlet>ten olmamak koşulu ile her 10 takvim ayında bir dönüşümlü olarak değişir. konsey üyeleri arasında, konsey’de eşit sürelerle görevde bulunmuş ancak başkan veya başkan yardımcılığında bulunmamış üyeler arasında -sıra düzeni üzerinde anlaşamamaları halinde- kuraya başvurulur.
3. konsey başkan yardımcısı, başkanın yokluğunda veya görevini geçici bir süreyle yerine getirememesi durumunda onun görevlerini yerine getirir.
4. konsey başkanı, başkanlık konseyi’ni toplar ve toplantılara başkanlık eder.
5. konsey başkanı ve başkan yardımcısı’nın belirleyici oy hakkı yoktur.
madde 26 bakanlıklar
1. başkanlık konseyi’nin her üyesi bir bakanlığın başında bulunur.
2. bakanlıkların dağılımı, başkanlık konseyi kararı ile belirlenir. konsey’in karara ulaşamadığı durumlarda bakanlıklar, üyelerin konsey’de görev yapma sürelerine bağlı olarak belirlenir; üyelerin görev yapma sürelerinin eşit olması durumunda kura çekilir.
3. dışişleri ve avrupa birliği işleri bakanlıkları aynı <parça devlet>ten kişilerde bulunmayacaktır.
4. bakanlar, başkanlık konseyi kararlarını hazırlar ve bunları uygular.
madde 27 başkanlık konseyi’nin temsiliyeti
1. konsey başkanı, devlet başkanı olarak başkanlık konseyi’ni temsil eder.
2. konsey başkanı, devlet başkanı olarak başkanlık konseyi’ni temsil ederken resmi etkinliklere katılır, diplomatik temsilcilerin güven mektuplarını imzalar ve kabul eder ve kıbrıs nişanlarını verir.
3. başkanlık konseyi’nin her iki <parça devlet> üyelerinin ayrı çoğunlukla aksine karar vererek başka bir üye belirlemedikleri durumlarda, kıbrıs’ı devlet başkanları toplantılarında konsey başkanı temsil eder.
4. herhangi bir yasa veya <ortak devlet> ve <parça devletler>arasında yapılan anlaşmada aksi belirtilmediği taktirde, ilgili bakanlar kıbrıs’ı bakanlar toplantısında temsil eder.
5. uluslararası bir toplantıda, <parça devlet>lerden birini yaşamsal olarak ilgilendiren bir konunun ele alınacak olması durumunda, ve eğer o toplantıya katılacak olan konsey temsilcisi öteki <parça devlet>ten gelen bir üye ise, konsey, ilgili <parça devlet>ten gelen üyelerin çoğunluğunun istemesi üzerine, ve, ilgili toplantıya birden fazla delegenin katılabilmesinin mümkün olması durumunda, o <parça devlet>ten bir üyeyi konsey temsilcisine eşlik etmek üzere atar.
6. kıbrıs’ı uluslararası toplantılarda temsil eden kişileri, başkanlık konseyi kararları ile bağlıdır. konsey’in kendi üyesi, bu maddenin 5’nci paragrafı altında ona eşlik etmek üzere atadığı üye ile uyum içinde takdir yetkisini kullanır.
madde 28 <ortak devlet> yönetimi
1. her <parça devlet>ten eşit sayıda erkek ve kadından oluşacak kamu hizmeti komisyonu, <ortak devlet> kamu görevlilerini atama ve terfi ettirme yetkisine haizdir. sözkonusu komisyon kararlarını ilgili yasa çerçevesinde alır.
2. işbu anayasa’da veya özel çoğunluk yasası’nda aksi belirtilmediği taktirde, kamu görevlilerinin sayısı, yönetimin her seviyesindeki kamu görevlilerinin en az üçte
birinin her bir <parça devlet>ten olması kaydıyla, <parça devletler>in nüfuslarına orantılı olur.
3. .<ortak devlet>in kamu görevlileri aynı zamanda <parça devlet>te kamu görevi yapamaz.
madde 29 <ortak devlet> polisi
<ortak devlet> polisi her <parça devlet>ten eşit sayıda personelden oluşur. <ortak devlet> polisi kıbrıs’ın sınırlarını kontrol eder, <ortak devlet> yetkilileri, binaları ve malları ile yabancı devlet adamlarını ve diplomatik misyonları korur.
kısım c: bağımsız görevliler ve kuruluşlar
madde 30 kıbrıs merkez bankası
1. kıbrıs merkez bankası özerktir ve avrupa birliği şartlarına uygun olarak görev yapar.
2. kıbrıs merkez bankası, para basar, para politikalarını ve faiz oranlarını belirler, ve bankacılık sektörünü düzenler ve denetler.
3. merkez bankası, biri başkan olmak üzere üç kişilik bir kurul tarafından yönetilir. kurul, her <parça devlet>ten en az bir üyeden oluşur; ve üçüncü üye yabancı olabilir.
4. merkez bankası başkanı ve kurul üyesi diğer iki üye başkanlık konseyi tarafından yedi yıllık bir süre için atanır.
5. <parça devlet>lerde merkez bankası şubeleri açılması ve bu şubelerin müdürlerinin merkez bankası yönetim kurulu içinde yer almaları, yasa ile düzenlenir.
6. merkez bankası yönetim kurulu’nun tüm kararları basit çoğunlukla alınır.
madde 31 diğer bağımsız makamlar
1. başsavcı ve başsavcı yardımcısı ile sayıştay başkanı ve sayıştay başkan yardımcısı, bir defaya mahsus olmak üzere, 75 yaşını aşmamak kaydı ile, 9 yıllık süreyle başkanlık konseyi tarafından atanırlar.
2. başsavcı ve sayıştay başkanı ile başsavcı yardımcısı ve sayıştay başkanı yardımcısı aynı <parça devlet>ten olamaz.
madde 32 başsavcı ve başsavcı yardımcısı’nın makamı
[maddeyi ekleyiniz]
madde 33 sayıştay başkanı ve sayıştay başkanı yardımcısı’nın makamı
[maddeyi ekleyiniz]
kısım d: yargı
madde 34 kıbrıs yüksek mahkemesi
1. kıbrıs yüksek mahkemesi, her iki <parça devlet>üyesi eşit sayıda yargıçtan oluşur. yargıçlar, başkanlık konseyi’nce, yargıç sayısını da belirleyen çoğunluk yasasında öngörülen usul ve kriterlere uygun olarak, yenilenebilir yedi yıllık bir süre için atanır.
2. yüksek mahkeme, <parça devletler> arasındaki ihtilaflar üzerinde ve bir veya her iki <parça devlet>in, <ortak devlet> ile olan ihtilaflar üzerinde, münhasır yargı yetkisine sahip olur.
3. yüksek mahkeme, işbu anayasa altında <ortak devlet> veya <parça devletler>in herhangi bir yasasının geçerliliği hususunda veya anayasal nitelikli yasaların önceliği nedeniyle ortaya çıkabilecek hususlara ilişkin karar verirken münhasır yargı yetkisine sahiptir. <parça devlet> mahkemelerinin veya <ortak devlet> veya <parça devlet> yetkililerinin talepleri üzerine yüksek mahkeme bağlayıcı mütalaa verebilir.
4. yüksek mahkeme, kuruluş anlaşması, işbu anayasa, <ortak devlet>in yasaları (<ortak devlet>in idari kararları dahil) veya kıbrıs’ı bağlayıcı antlaşmaların yorumlanmasından doğacak ihtilaflara bakan temyiz mahkemesidir.15
5. yüksek mahkeme, <ortak devlet> yasalarının ihlalinden doğan suçlarla ilgili olarak <ortak devlet> yasal mevzuatında öngörüldüğü takdirde öncelikli cezai yargılama yetkisine sahiptir.
6. <ortak devlet> kurumlarının birisinde <ortak devlet>in karar almasına veya sözkonusu kurumların işlevini gerektiği gibi yerine getirmelerine engel teşkil edecek
bir çıkmaz veya avrupa birliği üyesi olarak kıbrıs’ın yükümlülüklerini yerine getirememesine neden olacak durumlarda, başkanlık konseyi, parlamento kamaraları’ndan herhangi birisinin başkanı veya başkan yardımcısı, veya başsavcı veya başsavcı yardımcısı’nın başvurusu üzerine, ilgili kurum konuya ilişkin bir karar alıncaya kadar yüksek mahkeme bir ara karar verir. yüksek mahkeme karar alırken itidal ile davranır.
7. yüksek mahkeme kendi çalışmalarını düzenler. yüksek mahkeme’nin bazı davaların heyetler oluşturularak ele alınmasına karar vermesi durumunda, sözkonusu heyetler her zaman her iki <parça devlet>ten eşit sayıda yargıçtan oluşur.
8. yüksek mahkeme, kararların oybirliği ile alınması için çaba sarf eder ve ortak kararlar alır. ancak, yüksek mahkeme’nin tüm kararları basit çoğunlukla alınabilir.
bölüm v: anayasa’nin değiştirilmesi
madde 35 anayasa’nın değiştirilmesi
1. anayasa’nın ayrılmaz parçaları olan ekleri de dahil, anayasa değişiklikleri <parça devletler>in hükümetlerine ve toplumun ilgili kesimlerine istişare edildikten sonra <ortak devlet>in yasama organı tarafından görüşülür ve kabul edilir.
2. parlamento’nun her iki kanadında kabul edilen anayasa değişiklikleri, her iki <parça devlet>te, çoğunlukla onaylanmak üzere ayrı ayrı referanduma sunulur.
3. anayasa değişiklikleri, aksi belirtilmedikçe, onaylandıktan 90 gün sonra yürürlüğe girer.
bölüm vi: geçici hükümler
madde 36 <parça devlet> organları
1. kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden en geç 40 gün sonra, <parça devletler>, referandumda onaylanan <parça devlet> anayasası ve mevzuatı uyarınca, yasama organlarının üyelerini ve diğer yetkililerini seçerler.
2. <parça devlet> organlarına yeni seçilen üyeler, seçildikleri tarihten itibaren 10 gün içerisinde görevlerine başlarlar.
madde 37 <ortak devlet> geçici parlamentosu
1. her <parça devlet>in yeni seçilmiş yasama organı, gecikmeksizin, kendi üyeleri arasından 24 üyeyi <ortak devlet> parlamentosuna delege atar. bu amaçla oluşturulacak heyete, <parça devlet> yasama organındaki her siyasal grup o yasama organı içindeki gücü oranında delege ile katılır.
2. geçici parlamento, <ortak devlet> parlamentosunun anayasal fonksiyonlarını ve imtiyazlarını, kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden sonraki bir yıl boyunca bu anayasada senato ile ilgili usul hükümlerine uygun olarak yürütür.
3. kuruluş anlaşmanın yürürlüğe girmesini müteakip, en geç 10 takvim ayı içerisinde, senatörler ve milletvekilleri bu anayasaya uygun olarak seçilir. yeni seçilen parlamento, kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden bir yıl sonra görevine başlar.
madde 38 <ortak devlet> geçici devlet başkanı
1. üç yıllık geçici dönemde, devlet başkanı makamı, eş başkanlığın uhdesine bırakılır.
2. kurucu anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle, kıbrıslı rumlar ve kıbrıslı türkler adına kapsamlı çözümü imzalayan liderler, kıbrıs’ın eş başkanları olurlar. herhangi bir liderin istifası veya görevini yerine getiremeyecek durumda olması halinde, ilgili <parça devlet>in meclisi yerine başka birini seçer.
3. eş başkanlar, her takvim ayında değişerek, devlet başkanı olarak eş başkanlığı temsil eder.
madde 39 <ortak devlet> geçici hükümeti
1. eş başkanlar, başkanlık konseyi ile ilgili hükümler uyarınca geçiş döneminin ilk yılı boyunca yürütme yetkisini kullanır. konsensüsle karar verir ve hareket ederler.
2. eş başkanlar, geçiş döneminin ilk yılı boyunca, <ortak devlet> hükümetinin bakanlıklarına bakanlık etmek üzere, 6 kıbrıs vatandaşı belirler. bakanlar, parlamentoda basit çoğunlukla onanır. sözkonusu kişiler bu anayasanın başkanlık konseyi için öngörülen prosedürlere uygun olarak, eş başkanlar tarafından kendilerine verilen yürütme işlevlerini yerine getirirler.
3. kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden 1 yıl sonra, yeni seçilen parlamento, 6 üyeden oluşan bir bakanlar kurulu seçer. bu anayasanın başkanlık konseyi ile ilgili olan hükümleri mutatis mutandis, bakanlar kurulunun seçimi, işleyişi ve (devlet başkanlığına verilen yetkiler hariç) yetkilerine uygulanır.
4. geçiş döneminin ikinci safhası boyunca, devlet başkanlığı işlevleri eş başkanlarca sürdürülürken, bakanlar kurulu kıbrıs <ortak devlet> hükümeti olarak görev yapar.
5. kuruluş anlaşmanın yürürlüğe girmesinden üç yıl sonra, bakanlar kurulu, anayasa hükümleri uyarınca başkanlık konseyine dönüşür ve geri kalan üç yıl için, devlet başkanlığı fonksiyonlarını da üstlenir; bu sürede, başkan ve başkan yardımcısının dönüşümlü görev süreleri 6 aydır.
madde 40 <parça devlet> yürütme organı [başkanları]nın başkanlık konseyi toplantılarına katılımı
kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden sonra ilk 10 yıl boyunca, <parça devlet>lerin [yürütme başkanları]16, oy hakları olmadan, bakanlar kurulu toplantılarına ve daha sonra başkanlık konseyi toplantılarına katılmak üzere davet edilir.
madde 41 avrupa birliği’ne katılım antlaşmasının yürürlüğe girmesi
kıbrıs’ın avrupa birliği’ne katılım şartlarını kuruluş anlaşmasıyla birlikte onaylayan referandum, eş başkanları, kıbrıs’ın avrupa birliği’ne katılımını öngören antlaşmayı imzalamaları ve onaylamaları için yetkili ve zorunlu kılar.
madde 42 yüksek mahkeme yargıçlarının atanması ve ilk görev süreleri
kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesini müteakip 1 hafta içinde, yasaya uygun olarak geçici bir kıbrıs yüksek mahkemesi oluşturulur. kuruluş anlaşması yürürlüğe girdikten bir sene sonra göreve gelecek sürekli yüksek mahkeme atanana kadar, bu mahkeme, anayasa tarafından yüksek mahkemeye tanınan yetkileri kullanır.
madde 43 kamu hizmeti
yasa, kamu hizmetinin farklı bölümlerinin oluşumuna ilişkin anayasa hükümlerinin tam uygulanmasını sağlamak amacıyla, kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden itibaren [rakam yazınız] yılı geçmeyecek şekilde, uygulama prosedürlerini ve takvimini belirler.
madde 44 kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden önceki borçların sorumluluğu
<ortak devlet>, yunanistan veya türkiye’den veya silah alımı için edinilen ilgili <parça devlet>in ödemekle yükümlü olduğu borçlar hariç, kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden önce alınan borçların sorumluluğunu üstlenir. özel çoğunluk mevzuatı, <parça devletlerin> borçlarının <ortak devlete> iade edilmesini öngörebilir.
madde 45 resmi dillerin öğretilmesi
madde 7(4)’te öngörüldüğü üzere, <ortak devletin> resmi dillerinin ortaokul öğrencilerine öğretilmesine yönelik zorunlu eğitim, kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden sonra en geç üç yıl içinde başlar.
madde 46 devlet malları
<ortak devlet>in kamu mallarının listesi bu anayasanın ilişiğinde sunulur. diğer kamu malları, sözkonusu malların bulunduğu <parça devlet>e aittir.
bölüm vii: ek hükümler
ilişik 1: kibris’in ve <parça devletler>in haritasi
[üzerinde uzlaşıya varılan ve <parça devlet> sınırlarını gösteren topografik haritayı yerleştiriniz]
ilişik 2: kibris'in bayraği
[kabul edilen bayrağın resmini yerleştiriniz]
ilişik 3: kibris milli marşi
[kabul edilen milli marşı yerleştiriniz]
ilişik 4: <ortak devlet> mallari
[kabul edilen listeyi yerleştiriniz - <ortak devlet> mallarının tanımı]
taslak ilave ii: anayasal nitelikli yasalar
bu ilavenin ilişikleri, kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle anayasal nitelikli yasa olacak ve işbu anayasaya uygun olarak değiştirilebilecektir.
ilişik 1: anayasal nitelikli yasalarin geliştirilmesi ve kabul edilmesini düzenleyen anayasal nitelikli yasa
[metni yerleştiriniz]
ilişik 2: polis ile ilgili hususlar ve ortak soruşturma örgütüne ilişkin
anayasal nitelikli yasa
madde 1 <parça devlet> polisi
her <parça devlet>in 700’ü aşmayacak polis memuruna ilaveten <parça devlet>te yaşayan her bin kişiye beş polis memuru düşecek sayıda polis memuru olabilir. <parça devlet> polisi sadece rutin sivil polis görevlerini yerine getirmeye uygun silahlar taşıyabilir.
madde 2 ortak soruşturma örgütü
ortak soruşturma örgütü, <ortak devlet> ve <parça devletler>e mensup eşit sayıda polis memurundan oluşur ve <ortak devlet>in başsavcısı’na bağlıdır. örgüt, terörizm, uyuşturucu kaçakçılığı, kara para aklama ve organize suçlarla mücadele eder. ayrıca örgüt, <ortak devlet> veya <parça devlet> yetkililerinin talebi üzerine <ortak devlet> veya <parça devlet> polisinin polislik görevlerini suistimal edip etmediğini ve anayasa’nın 6 (3) ve (4) maddelerinin ihlal edildiği iddialarını soruşturur.
madde 3 işbirliği
ortak soruşturma örgütü ve <ortak devlet> polisi, <ortak devlet> ve <parça devlet>ler arasında var olan ve polisiye olaylarda işbirliğini öngören anlaşmaya uygun olarak, hem kendi aralarında hem de <parça devlet> polisi ile işbirliği yapar.
[diğer maddeleri yerleştiriniz]
ilişik 3: <parça devlet> iç vatandaşlik statüsüne ilişkin
anayasal nitelikli yasa
madde 1 kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle oluşacak <parça devletler>in iç vatandaşlık statüsü
1. kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle birlikte, kıbrıs vatandaşları otomatik olarak o tarihte ikamet etmekte oldukları bölgeyi idare etmekte olan parça devletin iç vatandaşlık hakkını alır.
2. yurtdışında ikamet etmekte olan kıbrıslılar, kendilerinin veya atalarının 1974 öncesinde kıbrıs rum toplumuna mensup olmaları halinde kıbrıs rum parça devletinin vatandaşı; kendilerinin veya atalarının 1974 öncesinde kıbrıs türk toplumuna mensup olmaları halinde ise kıbrıs türk parça devletinin vatandaşı sayılır.
madde 2 <parça devlet> iç vatandaşlık statüsünün kazanılması
1. kıbrıs vatandaşlığını kazananlar, vatandaşlığa kabul edilmelerini müteakip yedi yıl ikamet etme şartına bağlı olarak, aynı zamanda ikamet etmekte oldukları parça devletin vatandaşlığını kazanırlar. bu koşulu yerine getiremeyecek durumda olanlar, daha uzun süre bulundukları <parça devlet>in iç vatandaşlık statüsünü elde ederler.
2. herhangi bir kıbrıs vatandaşı, kesintisiz olarak yedi yıl bir <parça devlet>te ikamet etmesi halinde o <parça devlet>in iç vatandaşı olmak için müracaat hakkını kazanır.
madde 3 <parça devlet> düzeyinde siyasi hakların kullanılması
bir <parça devlet>, avrupa birliği hukuku ve bu anayasa’nın elverdiği ölçüde kendi iç vatandaşlığını taşıyan kişilerin siyasi haklarını kullanmalarına sınırlama getirebilir.
madde 4 ülkeye giriş ve ikametin engellenmesine ilişkin yüksek mahkeme emirleri
bir <parça devlet>, kendi iç vatandaşlık statüsünü taşımayan bir şahsın o <parça devlet>e girişini ve ikametini yasaklamak üzere emir vermesi için kıbrıs yüksek mahkeme’sine müracaat edebilir. sözkonusu şahısın o <parça devlet>te şiddet eylemlerine katılmış olması
veya katılması veya şiddet kışkırtıcılığı yapmış olması veya yapması ve o <parça devlet>teki varlığının kamu güvenliği veya kamu düzeni açısından tehlikeli olması durumunda yüksek mahkeme yasaklama emri verir.
madde 5 kıbrıslı olmayanların ikametlerinin makul kısıtlanması
<parça devletler>, uluslararası hukuk, avrupa birliği hukuku ve bu anayasa sınırları dahilinde, kıbrıslı olmayanların ikametleriyle ilgili kural ve düzenlemeleri <ortak devlet>inkinden daha kısıtlayıcı olarak belirleyebilir.
madde 6 kıbrıslıların ikametlerinin makul kısıtlanması
bir <parça devlet>, o <parça devlet>in iç vatandaşlığına sahip olmayan kıbrıs vatandaşlarının, bu tip kişilerin sayısının bir belediyenin sınırları dahilinde veya köyün toplam nüfusunun üçte birini geçmesi halinde, ikamet etme hakkını kısıtlayabilir.
madde 7 ikamet ile ilgili makul, geçici kısıtlamalar
1. yukarıda belirtilen madde’nin koşulları saklı kalmak kaydıyla, <parça devletler>, kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesini müteakip 20 yıllık geçici dönem süresince, <parça devlet>in iç vatandaşlığına sahip olmayan kıbrıs vatandaşlarının ikamet hakkını, bu tip şahısların sayısının bir belediyenin veya köyün toplam nüfusunun belli bir yüzdeliğe ulaşması halinde, ayırım yapmadan, daha fazla kısıtlar; kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girdiği ilk yıl için bu yüzdelik %1, ilk yılı müteakip her üç yıl için ise %3 artar.
2. makul kısıtlama dahilinde, öncelik taşınmaz mal kurulu tarafından malları iade edilen şahıslar ile ailelerine; ikinci olarak 1963 ile 1974’ten önce ilgili belediye ve köyün yerli halkı ve ailelerine; ve üçüncü olarak ise bu kategorilerden herhangi birine ait şahısların varislerine verilir.
3. tillyria köyleri amadhies/günebakan, limnitis/yeşilırmak, selemani/süleymaniye, xerovounos/kurutepe ve agios georgios/madenliköy, maronit köyleri agia marina/gürpınar, asomatos/özhan, karpasha/karpaşa ve kormakiti/koruçam, mesarya köyleri pile ve (1960’da %20 den fazla kıbrıslı türkün bulunduğu ve toprak ayarlaması yapılacak bölge içinde kalması halinde diğer başka köyleri ekleyiniz)
karpaz köyleri rizokarpaso/dipkarpaz, agialousa/yeni erenköy, agia trias/sipahi, melanarga/adaçay köylerine ait önceki yerli halk ve torunlarına bu köylerde ikamet etme konusunda hiçbir kısıtlama getirilmez.17
[diğer maddeleri yerleştiriniz]
taslak ilave iii: kuruluş anlaşmasi’nin yürürlüğe girmesini müteakip geçerli olan <ortak devlet> yasasi
bu ilave’nin ilişikleri kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesini müteakip geçerli olan <ortak devlet> yasasıdır ve anayasa uyarınca değiştirilebilir.
ilişik 1: kibris’in milli marşi, bayraği, amblemi ve nişanlarina (ve kullanimlarina) ilişkin yasa
[metni yerleştiriniz]
ilişik 2: diş ilişkilerin düzenlenmesine ilişkin yasa
madde 1 kıbrıs’ın diplomatik misyonlarının oluşumu
1. kıbrıs’ın new york ve cenevre’deki birleşmiş milletler, avrupa birliği, yunanistan, türkiye, birleşik krallık, fransa, birleşik devletler, rusya ve çin nezdindeki misyon şefleri her iki <parça devlet>ten eşit sayıdadır.
2. işbu madde kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesini müteakip [üç] yılı aşmaksızın tümüyle uygulamaya konur.
[diğer maddeleri yerleştiriniz]
ilişik 3: avrupa birliği ile ilişkilerin düzenlenmesine ilişkin yasa
[metni yerleştiriniz]
ilişik 4: kibris vatandaşliği yasasi
madde 1 genel hükümler
bu kanun kuruluş anlaşması şartları, anayasa ve uluslararası ve avrupa birliği standartları uyarınca kıbrıs vatandaşlığı alma (ve kaybetme) şartlarını belirler.
madde 2 [çifte vatandaşlık]
[eğer varsa madde ekleyiniz]
madde 3 kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden sonra kıbrıs vatandaşlığı
1. kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden sonra kıbrıs vatandaşlığına kabul edilecek şahıslar aşağıda tarif edilmiştir:
a. 1960’da kıbrıs vatandaşı olanlar ve onların soyundan gelenler;
b.18 yaşında ve kıbrıs doğumlu olup da en az yedi yıl sürekli kıbrıs’ta ikamet edenler;
c. kıbrıs vatandaşı biri ile evli olup, kıbrıs’ta en az iki yıl sürekli ikamet edenler; ve
d. yukarıdaki evsaftaki kimselerin sürekli kıbrıs’ta ikamet eden çocukları.
2. [yukarıdakilere ek olarak, kapsamlı çözüme taraf olanların kabul ettiği listede ismi olan şahıslar, kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden sonra kıbrıs vatandaşı kabul edilecektir. bu şahısların eşleri ile çocukları da, kıbrıs vatandaşı olarak kabul edilmeyi engelleyecek belli nedenler olmaması halinde, listeye dahil edilirler.]
madde 3 kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden sonra kıbrıs vatandaşlığı
1. kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden sonra kıbrıs vatandaşlığına kabul edilecek şahıslar aşağıda tarif edilmiştir:
a. 1960’da kıbrıs vatandaşı olanlar ve onların soyundan gelenler;
b.18 yaşında ve kıbrıs doğumlu olup da en az yedi yıl sürekli kıbrıs’ta ikamet edenler;
c. kıbrıs vatandaşı biri ile evli olup, kıbrıs’ta en az iki yıl sürekli ikamet edenler; ve
d. yukarıdaki evsaftaki kimselerin sürekli kıbrıs’ta ikamet eden çocukları.
2. [yukarıdakilere ek olarak, kapsamlı çözüme taraf olanların kabul ettiği listede ismi olan şahıslar, kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden sonra kıbrıs vatandaşı kabul edilecektir. bu şahısların eşleri ile çocukları da, kıbrıs vatandaşı olarak kabul edilmeyi engelleyecek belli nedenler olmaması halinde, listeye dahil edilirler.]
madde 4 kıbrıs vatandaşlığının kazanılması
kıbrıs vatandaşlığı bu yasa hükümleri uyarınca kazanılır:
a. ebeveynlerden birinin kıbrıs vatandaşı olması halinde, doğumla birlikte otomatik olarak;
b. tabiiyete geçme; veya
c. [ek madde ekleyiniz]
madde 5 tabiyete geçme yolu ile kazanılması
bir yabancı, aşağıdaki şartları yerine getirmesi halinde vatandaşlığa müracaat edebilir:
a. 18 yaşına gelmiş olmak;
b. başvuruda bulunmazdan önce kanuni olarak kıbrıs’ta 7 yıl süreyle kesintisiz şekilde yaşamış olmak;
c. [kıbrıs’taki resmi dillerden birine vakıf olmak];
d. <ortak devlet> veya <parça devlet> makamları tarafından, kendi kanunları uyarınca kıbrıs’tan uzaklaştırılmasını gerektiren bir güvenlik veya koruyucu tedbire tabi olmamak; ve
e. müracaatı yapmadan önce geçen yedi yıl içerisinde önceden tasarlanmış bir suç için bir yıldan fazla hapis cezasına çarptırılmamış olmak.
madde 6 kolaylaştırılmış kıbrıs vatandaşlığının kazanılması
kıbrıs vatandaşlığı kolaylaştırılmış şekilde elde edilebilir:
a. bu hükümler uyarınca kıbrıs vatandaşlığı bulunan kişilerin eşleri, en az iki yıl boyunca evli olmak kaydıyla, kıbrıs vatandaşlığı talebinde bulunarak; veya
b. bu hükümler uyarınca kıbrıs vatandaşlığı bulunan şahısların çocukları otomatik olarak vatandaşlık alabilir.
madde 7 kıbrıs vatandaşlığının kaybedilmesi
[varsa madde ekleyin]
madde 8 pasaportlar
1. vatandaşlık kurulu, bu hükümler uyarınca kıbrıs vatandaşlarına pasaport verir.
2. vatandaşlık kurulu, geçici bir dönem için (gün sayısı belirtin), kuruluş anlaşması yürürlüğe girmeden önce verilen seyahat belgelerini mühürleyerek bu belgelerin kıbrıs tarafından tanınmasını sağlar.
madde 9 vatandaşlık kurulu
1. vatandaşlık kurulu her <parça devlet>ten üçer kişiden oluşturulur ve başkanlık bir yıllık sürelerle dönüşümlü olarak gerçekleşir.
2. vatandaşlık kurulu çalışmalarını sürdürdüğü ilk iki yıl için, kıbrıslı üyelere ek olarak, kıbrıslı olmayan ve aynı zamanda yunanistan, türkiye ve birleşik krallık vatandaşı da olmayan, iki ek üye kurulda yer alır. kıbrıslı olmayan üyeler aynı zamanda yabancılar kurulunda de yer alabilirler.
3. vatandaşlık kurulu üyeleri başkanlık konseyi tarafından atanır ve parlamento’da alınacak özel çoğunlukla onaylanır.
madde 10 vatandaşlık yasasının uygulanması
1. vatandaşlık yasasının uygulanmasını vatandaşlık kurulu üstlenir ve kurul bu amaçla tüzük ve yönetmelikler yapar.
2. vatandaşlık komitesi bu yasa, tüzük ve yönetmelikleri uyarınca kıbrıs vatandaşlığı için yapılan başvurularla ilgili işlemleri yürütmek üzere personel atar ve bunları denetler.
madde 11 vatandaşlık kararlarına itirazların incelenmesi
1. vatandaşlık konusunda kurul personelinin vereceği kararlar için vatandaşlık kurulu’na itiraz hakkı vardır.
2. vatandaşlık kurulunun kararları yüksek mahkeme’nin yargısal denetimine tabidir.
madde 12 geçici kural ve düzenlemeler
<ortak devlet> parlamentosu vatandaşlık konusunda detaylı düzenlemeler yapana kadar, vatandaşlık kurulu, bu hükümlere ve yukarıda belirtilen uluslararası enstrümanlara uygun olarak, ayrıca kıbrıs’ın ab’ne katılım antlaşması’ndan doğacak yükümlülükleri de gözönünde bulundurarak, vatandaşlıkla ilgili kural ve düzenlemeleri yapar.
[diğer maddeleri ekleyiniz]
ilişik 5: yabancilar, muhaceret ve iltica yasasi
madde 1 genel hükümler
bu yasa, ikamet, muhaceret ve iltica şartlarını, kuruluş anlaşması, anayasa, uluslararası ve avrupa birliği standartlarına uygun olarak belirler.
madde 2 yunan ve türk uyruklu şahısların giriş ve ikamet hakları.
1. kıbrıs, yunan ve türk uyruklu şahıslara giriş ve ikamet hakları konusunda, avrupa birliği hukuku ve kıbrıs’ın avrupa birliğine katılım şartlarının izin verdiği ölçüde eşit davranır.
2. yabancılar kurulu, kıbrıs rum <parça devlet>inde sürekli ikamet etmekte olan yunan yurttaşlarının sayısının rum <parça devleti> iç yurttaşlığı taşıyan kıbrıslı nüfusun %10’una ulaşması durumunda yunan yurttaşlarının; ve aynı şekilde kıbrıs türk <parça devlet>inde sürekli ikamet etmekte olan türk vatandaşlarını sayısının kıbrıs türk <parça devlet>i iç yurttaşlığı taşıyan kıbrıslı nüfusun %10’una ulaşması durumunda türk yurttaşlarının, kıbrıs’a gelip yerleşmesine (göçüne) izin vermez (onaylamaz). bu madde amaçları için, hem kıbrıs hem de gerek yunan gerekse türk yurttaşlığı taşıyanlar, sadece kıbrıs yurttaşı sayılacaktır.
3. kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesiyle, yabancılar kurulu, yukarıdaki paragrafta belirtilen düzeyde olmak üzere <parça devlet>leri türk ve yunan uyruklulara daimi ikamet hakkı verilmesi için yetkilendirir.
madde 3 iltica
yabancılar kurulu, iltica hakkını 1951 göçmenlerin statülerini belirleyen cenevre sözleşmesi ve onun 1967’deki protokolü, 1997 iltica talep edenler ile ilgili dublin sözleşmesi, kıbrıs’ta yürürlükte olan 1950 avrupa insan haklarını koruma ve temel özgürlükler sözleşmesi ve onun ek protokolleri, ve kıbrıs’ta yürürlükte olan diğer ilgili uluslararası enstrümanlara göre verir.
madde 4 yabancılar kurulu
1. yabancılar kurulu her <parça devlet>ten üç kişiden oluşur ve başkanlık yıllık rotasyona tabidir.
2. çalışmasının ilk iki yılında, yabancılar kurulunda, ek olarak, kıbrıs, yunanistan, türkiye veya birleşik krallık vatandaşı olmayan iki kişi görev alır. kıbrıslı olmayan şahıslar aynı zamanda vatandaşlık kurulunda da görev yapabilir.
3. yabancılar kurulu üyeleri, başkanlık konseyi tarafından atanır ve parlamentoda özel çoğunluk ile da onaylanır.
madde 5 yasanın uygulanması
1. yabancılar kurulu bu yasanın uygulanması ile görevli olur ve bu amaçla tüzük ve yönetmelikler yapar.
2. yabancılar kurulu bu yasa ve çıkaracağı tüzük ve yönetmeliklerine göre muhaceret, iltica, sınır dışı etme veya suçluların iadesi ile ilgili talepleri işleme koyacak personeli atar ve denetler.
madde 6 muhaceret, iltica, sınır dışı etme veya suçluların iadesi ile ilgili alınan kararlara itiraz
1. kurul personelinin, muhaceret, iltica, sınır dışı etme veya suçluların iadesi ile ilgili vermiş oldukları kararlara karşı, yabancılar kuruluna itiraz etme hakkı vardır.
2. yabancılar kurulu’nun kararları, yüksek mahkeme’nin yargısal denetimine tabidir.
madde 7 geçici kural ve düzenlemeler
<ortak devlet> parlamentosu vatandaşlık konusunda detaylı düzenlemeler yapana kadar, yabancılar kurulu, bu hükümlere ve yukarıda belirtilen uluslararası enstrümanlara uygun olarak, ayrıca kıbrıs’ın ab’ne katılım antlaşması’ndan doğacak yükümlülükleri gözönünde bulundurarak, vatandaşlıkla ilgili kural ve düzenlemeleri yapar.
[diğer maddeleri ekleyiniz]
ilişik 6: merkez bankasi yasasi
bölüm i: geçici hükümler
madde 1 kıbrıs vatandaşlarının ve kıbrıs’ta ikamet edenlerin mevduatlarının ikamesi
kıbrıs vatandaşları ve kıbrıs’ta ikamet edenlerin kıbrıs bankalarında bulunan türk lirası mevduatlarını, türkiye merkez bankası, sözkonusu miktarları euro cinsinden kıbrıs merkez bankası’na yatırdığı kurdan, kıbrıs merkez bankası kıbrıs lirasına çevirir.
[diğer maddeleri ekleyiniz]
ilişik 7:<ortak devlet>te vergilendirme ve maliye ile ilgili yasa
madde 1 <parça devlet>lere transfer
1. <ortak devlet>, dolaylı vergilerden elde ettiği ve avrupa birliği’ne transfer etmediği gelirinin en az %50’sini nüfuslarıyla orantılı bir şekilde<parça devlet>lere transfer eder.
2. <ortak devlet>, dolaylı vergilerden elde edeceği ve avrupa birliğine transfer etmediği gelirlerin %5’inden az olmaması kaydıyla, <parça devlet>ler arasındaki işbirliği projelerini veya farklı <parça devlet>lerde bulunan belediyeleri finanse etmeye harcar.
[diğer maddeleri ekleyiniz]
ilişik 8:<ortak devlet> bütçe yasasi
madde 1 bir önceki bütçenin geçici olarak uygulanması
parlamento, mali yıl başlamadan önce bütçeyi onaylayamazsa, yüksek mahkeme yetki uyuşmazlıkları çözme yetkisini kullanırken aksine karar almazsa, bir önceki yılın bütçesi, enflasyon oranından %1 eksik olan enflasyon oranına göre ayarlanır, bir sonraki mali yıl için uygulanır.
[diğer maddeleri ekleyiniz]
ilişik 9: uluslararasi ticaret, gümrük ve rüsumat yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 10: havacilik ve hava sahasinin yönetimi yasasi
[metni ekleyiniz; eklenecek metin, komşu devletlerin temel çıkarlarını ve meşru kaygılarını, kıbrıs adasının doğu akdeniz’deki coğrafi konumunu, kuruluş antlaşmasının yürürlüğe girmesi ile kıbrıs’ı bağlayan antlaşma şartlarını ve uluslararası hukukun ilgili prensip ve kurallarını dikkate alır]
ilişik 11: uluslararasi denizcilik, kara sulari, ve kita sahanliği yasasi
[metni ekleyiniz; eklenecek metin, komşu devletlerin temel çıkarlarını ve meşru kaygılarını, kıbrıs adasının doğu akdeniz’deki coğrafi konumunu, kuruluş antlaşmasının yürürlüğe girmesi ile kıbrıs’ı bağlayan antlaşma şartlarını ve uluslararası hukukun ilgili prensip ve kurallarını dikkate alır]
ilişik 12: posta hizmetleri yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 13: haberleşme yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 14: metoroloji yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 15: ağirliklar ve ölçü birimleri yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 16: fikri mülkiyet haklari yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 17: eski eserler yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 18: seçimle göreve gelen <ortak devlet> makamlarinin seçimine ilişkin yasa
[metni ekleyiniz]
ilişik 19: <ortak devlet> yönetim yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 20: <ortak devlet> polis yasasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 21: yasama usulü ve anayasa değişikliklerinde izlenecek usule ilişkin yasa
[metni ekleyiniz; metin, diğer hususlar yanında, <parça devlet> hükümetleri ve toplumun diğer ilgili sektörlerinin istişarelerini düzenleyici prosedürü de içermelidir]
ilişik 22: yargi yönetimi yasasi
madde 1 yüksek mahkeme yargıçları
1. yüksek mahkeme yargıçları <ortak devlet> veya <parça devlet>lerin herhangi birinde başka bir kamu görevi yapamayacaktır.
2. yargıçlar 75’inci doğum günlerinden sonra görevlerine devam edemezler.
3. adliye kurulu’nca önerilen aday listesinden her <parça devlet> için üçer yargıç ve yunanistan, türkiye ve birleşik krallık vatandaşı olmamak kaydıyla, üç kıbrıslı olmayan yargıç başkanlık konseyi’nce tespit edilerek atanır.
4. bir münhal olması durumunda, başkanlık konseyi, adliye kurulu’nun önerisi ve bu maddede belirtilen oluşumu değiştirmemek kaydıyla geriye kalan görev süresi için atama yapar.
madde 2 yüksek mahkeme başkanı
yüksek mahkeme yargıçları kendi aralarından yenilenebilir üç yıllık bir görev süresi için bir kişiyi yüksek mahkeme başkanı olarak seçer.
madde 3 yargıçların kıdemi
yüksek mahkeme başkanı, yüksek mahkeme yargıçlarının en kıdemlisi olarak kabul edilir. diğer yargıçlar arasında kıdem görev süresi, eşit görev süresi olması durumunda ise, yaş dikkate alınarak belirlenir.
madde 4 adliye kurulu
1. adliye kurulu, her <parça devlet>in en kıdemli yüksek mahkeme yargıcı ve kıbrıslı olmayan yargıçlardan en kıdemlisi olmak üzere üç <ortak devlet> yüksek mahkeme yargıcından; <ortak devlet>in başsavcı ve başsavcı yardımcısından; ve her <parça devlet>in başsavcısı, en yüksek mahkemesinin başkanı ve baro konseyi başkanından oluşur.
2. geçici yüksek mahkemede en kıdemli yargıcın ayrıca en yüksek <parça devlet> mahkemesinin başkanı olması durumunda, ikinci en kıdemli yargıç adliye kurulunda diğerinin yerini alır.
3. adliye kurulu isim listesi üzerinde üçte iki çoğunlukla karar alır.
madde 5 yüksek mahkemenin kısmen periyodik olarak yenilenmesi
1. yüksek mahkemenin periyodik olarak kısmi yenilenmesini sağlamak amacıyla asli üyelerin görev süreleri aşağıdaki gibidir:
a. her <parça devlet>ten birer yargıcın ve kıbrıslı olmayan bir yargıcın görev süresi üç yıl;
b. her <parça devlet>ten birer yargıcın ve kıbrıslı olmayan bir yargıcın görev süresi altı yıl; ve
c. her <parça devlet>ten birer yargıcın ve kıbrıslı olmayan bir yargıcın görev süresi dokuz yıl.
2. yargıçların kendi aralarında, hangi görev süresini kimin alacağı konusunda bir anlaşmaya varamamaları durumunda, her grubun kendi içinde kuraya başvurulur.
madde 6 geçici yüksek mahkeme
1. ortak başkanlar, geçici adliye kurulunca ve bu yasada belirtilen oranlara uygun olarak hazırlanan üye listesinden geçici yüksek mahkeme üyelerini atar.
2. geçici yüksek mahkeme yargıcı adaylarını önerecek olan geçici adliye kurulu, her <parça devlet>in başsavcısı, en yüksek mahkeme başkanı ve baro konseyi başkanından oluşacaktır.
3. geçici yüksek mahkemede bir yıl boyunca görev alacak olan kıbrıslı yargıçlar bu sürede yüksek mahkemedeki görevleri elverdiği sürece <parça devlet>lerdeki diğer görevlerini de sürdürebilecekler. kıbrıs yüksek mahkemesindeki yargıçlık görevlerine öncelik verirler.
4. geçici yüksek mahkemede görev yapacak kıbrıslı olmayan yargıçlar uluslararası adalet divanındaki yargıçlara benzer şekilde ödeneceklerdir.
[diğer maddeleri ekleyiniz.]
ilişik 23: ortak devlet> suçlari yasasi
[metni ekleyiniz; örneğin terörizm, uyuşturucu kaçakçılığı, kara para aklama, organize suçlar ve <ortak devlet> yasalarına karşı işlenen suçları düzenleyen ceza yasası]
taslak ek iv: kurucu anlaşmanin yürürlüğe girmesinden sonra <ortak devlet> ve <parça devlet>ler arasindaki işbirliği anlaşmalari
bu ekin ilişikleri, kuruluş anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden sonra <ortak devlet> ve <parça devlet>ler arasındaki işbirliği anlaşmaları olacaktır. bu anlaşmalar <ortak devlet> ve her iki <parça devlet>in anlaşmaları durumunda değiştirilebilir.
ilişik 1: diş ilişkileri düzenleyen işbirliği anlaşmasi
[metni ekleyiniz]
ilişik 2: ab ile ilişkiler hususunda işbirliği anlaşmasi
madde 1 anlaşmanın kapsamı
bu anlaşma, kıbrıs’ın ağırlıklı veya münhasıran <parça devlet>lerin yetkileri dahilinde bulunan ab konularında temsiliyetlerini ve karar almalarını düzenler.
madde 2 bilgilendirme görevi
<ortak devlet>, <parça devlet>leri yetki alanlarına girdiğince, avrupa’nın entegrasyonu konularında, geciktirilmeksiniz bilgilendirecektir. bu görev aşağıdakilerin iletilmesini içerecektir:
a. avrupa birliği organlarının belgeleri, raporları ve bildirileri;
b. bakanlar seviyesindeki gayrı resmi toplantılara ilişkin belge, rapor ve bildiriler;
c. avrupa birliği adalet divanında görülmekte olan davalarla ilgili bilgi ve belgeler;
d. kıbrıs'ın avrupa birliği daimi temsilciliğinin raporları.
madde 3 karar alma
1. <ortak devlet>, madde 1'de belirtilen konularda, <parça devletler> tarafından zamanında ortaya konan görüşleri dikkate alacaktır. her iki <parça devlet> tarafından zamanında ortaya konan görüşler, birbiriyle uyumlu olmaları halinde, ab'de ilgili konuda yürüteceği müzakereler ve yapacağı oylama esnasında <ortak devlet> için yasal olarak bağlayıcı olacaktır.<ortak devlet> bu fikir veya görüşten, ancak, dış ilişkiler bağlamında zorunlu nedenlerin varlığı halinde sapabilecektir.
2. madde 1'de belirtilen konularda <parça devletlerin> görüşleri arasında kalıcı bir uyumsuzluk mevcut olması halinde <ortak devletin> tavrını belirlemek üzere koordinasyon görevini koordinasyon grubu üstlenecektir. koordinasyon grubu, başkanlık konseyinin dışişleri ve ab ile ilişkilerden sorumlu üyelerinin birer temsilcisini ve <parça devlet>lerden birer temsilciyi içerecektir. koordinasyon grubunun kararları ab'deki ilgili temsilci için bağlayıcı olacaktır.
3. koordinasyon grubunun ortaya koyduğu tavır sadece istisnai durumlarda değiştirilebilecektir. koordinasyon grubu tarafından ortaya konan tavrın bir ab organının devam eden bir toplantısına ivedilikle uyarlanmasının söz konusu olması halinde, ilgili temsilci derhal koordinasyon grubunu haberdar edecektir. koordinasyon grubunun gözden geçirilmiş kararının zamanında elde edilememesi halinde, kıbrıs temsilcisi, bir bütün olarak kıbrıs'ın genel çıkarlarına hitap etmesi en muhtemel tavrı ad referandum ortaya koyacaktır. nihai tavır 48 saat içerisinde ab'ne bildirilecektir.
madde 4 temsiliyet
1. kıbrıs, ab'nde <ortak devletin> bir temsilcisi veya <parça devlet>lerden herhangi birinin bir temsilcisi tarafından temsil edilebilir.
2. temsilciler, koordinasyon grubunun önerisi üzerine başkanlık konseyi tarafından atanır.
3. ab konseyine atanan temsilciler konsey genel sekreterliğine bildirilecektir. bu gibi temsilciler katılacakları toplantılarda yasal bağlayıcılığı olan deklarasyonlar yapmak için münhasır haklara sahip olacaklardır.
madde 5 yasal işlem
1. <parça devlet>lerin yetki alanına giren konularda avrupa birliği’nin veya herhangi bir üyesinin yasal olmayan bir işlemi, veya, yükümlülüğünü yerine getirmeyişi durumunda, <parça devlet>in istemi üzerine, kıbrıs, konu hakkında avrupa adalet divanında dava açacaktır. bu konudaki istem, başkanlık konseyine hitaben yazılacak ve avrupa adalet divanına götürülen konuyla ilgili tüm bilgileri içerecektir.
2. bu tür bir yasal girişimin masrafları girişim isteminde bulunan <parça devlet> tarafından karşılanacaktır.
madde 6 uyarlama
<ortak devlet> ve <parça devletler> bu anlaşmayı ab entegrasyon sürecinin bundan sonraki aşamalarına uyum sağlayabilmek veya doğabilecek sair ihtiyaçlara cevap verebilmek üzere konsensüsle kendilerine uyarlayacaklardır.
madde 7 başkanlık
kıbrıs ab dönem başkanlığı görevini üstlenmeden önce koordinasyon grubu, başkanlık konseyine görevin modaliteleriyle ilgili somut önerilerde bulunacaktır.
madde 8 bu anlaşmanın uygulanmasından doğacak ihtilaflar
bu anlaşmanın uygulanmasından doğacak her türlü ihtilaf, kıbrıs yüksek mahkemesi tarafından karara bağlanacaktır.
(diğer maddeleri ekleyiniz)
ilişik 3: polis konularindaki işbirliği anlaşmasi
[<parça devlet>ler polis örgütleri arasında ve <ortak devlet> ile <parça devlet>ler polis örgütleri arasında varılacak işbirliği anlaşmaları; ve oluşturulacak ortak soruşturma örgütü’ne ilişkin hükümleri buraya ekleyiniz; bu hükümler, bir işbirliği komitesinin oluşturulmasını öngörür; ve, inter alia, sıcak takip konusuna da çözüm getirir.]
taslak ek v: kuruluş anlaşmasinin yürürlüğe girmesini müteakip kibris üzerinde bağlayici olacak uluslararasi antlaşmalarin listesi
[uluslararası antlaşmaların listesini ekleyiniz; birleşmiş milletler antlaşması, kuruluş antlaşması, garanti antlaşması ve ittifak antlaşması listeye dahil edilecektir; listeye eklenecek olan diğer uluslararası antlaşmalar aşağıdaki ilkelere uygun olarak yapılacaktır:
· yunanistan ve türkiye ile olanlar hariç, tüm ikili ve çok taraflı enstrümanın buraya ekleneceği varsayılır; taraflardan herhangi birisi, listeye geçici olarak eklenmiş bulunan belirli bir enstrümana gerek kapsamlı uzlaşmaya, gerekse kuruluş anlaşmasına uygun olmadığı gerekçesiyle itiraz edebilir.
· yunanistan ve türkiye ile savunma konusunun dışında yürürlükte olan antlaşmalar incelenecek ve kapsamlı çözüm veya kurucu antlaşmayla bağdaşmamaları sözkonusu olmadığı takdirde listeye ekleneceklerdir;
· yunanistan ve türkiye ile savunma konusunda yürürlükte olan antlaşmalar taraflar aksine karar vermediği sürece bu listeye eklenmeyecektir.]
taslak ek vi: toprak düzenlemeleri
madde 1 <parça devlet> sınırlarının belirlenmesi
1. <parça devlet>lerin sınırları ekteki haritada gösterildiği şekilde olacaktır.
2. [üzerinde anlaşma sağlanan sınırı detaylı anlatan metni ekleyiniz]. bu anlatımla harita arasındaki tutarsızlık bir komite tarafından mutabakat yoluyla karara veya mutabakata ulaşılamayan durumlarda, kıbrıs yüksek mahkemesi tarafından karara bağlanacaktır.
3. komite her <parça devlet>ten [sayıyı ekleyiniz] temsilciden ve en az bir kıbrıslı olmayan üyeden oluşacaktır. bu komite kurucu antlaşmanın yürürlüğe girmesini müteakip atanacak ve sınırı yerinde düzenleyecektir.
madde 2 geçişler ve bağlantı yolları
[belirleyici metin tarafların aralarında anlaştıkları haritaya uygun olarak tadil edilecektir]
tavsiye edilen her iki harita için de geçerli olan maddeler şunlardır:
1. bir <parça devlet>in ana bölümü ile bitişik olmayan bölümü arasında bulunan doğrudan bağlantı yolları ile bir <parça devlet>in bitişik olmayan bölgesinden geçen doğrudan bağlantı yolları üzerindeki sivil trafik ancak yüksek mahkeme emrine uygun olarak sınırlandırılabilir.
2. pyrogi ve athienou’yu birbirine bağlayan yolun tamamı rum <parça devlet>inin bölgesel idaresi altında olacaktır. kıbrıs türk <parça devlet>i louroujina/akıncılar’a geçişi sağlamak için bir alt veya üst geçit inşa etme hakkına sahiptir.
3. rum <parça devlet>i kontea ve kalopsida arasında kendi bölgesel idaresinde olan ve kıbrıs türk <parça devlet>inin bölgesel idaresinde olan küklia’nın güneyinden geçen bir yol inşa etme hakkına ve gerekli mülkü tam ve etkili tazminat ödeyerek ve kıbrıs türk <parça devlet>i ile işbirliği yaparak istimlak etme hakkına sahiptir. <parça devlet>ler inşası rum <parça devlet> tarafından ödenecek olan gerekli alt veya üst geçitlerin yeri konusunda anlaşacaklardır.
harita a için geçerli kurallar aşağıdaki gibidir:
4. lefkoşa’nın kuzeyi ile magosa’yı birbirine bağlayan yolun tümü kıbrıs türk <parça devlet>inin bölgesel idaresi altında olacaktır. rum <parça devlet>i pyrga, stylloi ve engkomi’ye geçişine olanak vermek maksadıyla üç alt veya üst geçit inşa etme hakkına sahiptir.
madde 3 su kaynakları
[yeni toprak düzenlemelerini göz önüne alarak doğal su kaynaklarının <parça devlet>ler arasında varılan anlaşma uyarınca paylaşımıyla ilgili metni ekleyiniz.]
madde 4 toprak düzenlemelerinin evreleri
1. anlaşma uyarınca toprak düzenlemelerine tabi olan ve yeni bir <parça devlet>in toprak sınırları içerisine giren bölgeler kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girdiği zaman yasal olarak o <parça devlet>in bir parçası olmasına karşın, üç yılı aşmayacak bir geçiş döneminde diğer <parça devlet> tarafından idare edilecek ve bu sürenin hitamında idare diğer <parça devlet>e devredilecektir.
2. idare, ekteki haritada belirtildiği gibi üstünde anlaşmaya varılan aşamalar halinde devredilecektir. devir işlemi kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesinden 90 gün sonra çoğunlukla yerleşik olmayan ve ilgili <parça devlet>in geriye kalanıyla hemhudut olan bölgelerin devriyle başlayacaktır: [bölgelerin tarifini ekleyiniz.] geriye kalan alanlar aşağıda belirtildiği şekilde devredilecektir: [geriye kalan alanların devriyle ilgili zaman çizelgelerini ve düzenlemelerini ekleyiniz].
3. görev mandasına uygun olarak toprak düzenlemelerine tabi bölgelerin devir faaliyetlerini kontrol edecek ve güvenli ortamın korunmasına katkıda bulunacak olan birleşmiş milletlerle <parça devlet>ler tam bir işbirliği içinde olacaklardır.
4. geçiş dönemi boyunca rum <parça devlet> ve kıbrıs türk <parça devlet>in idaresinde olacak olan bölgeler aşağıda açıkça işaretlenmiştir: [metni ekleyiniz.] bu dönem boyunca üzerinde anlaşma sağlanan geçiş noktaları aşağıdaki gibi olacaktır: [metni ekleyiniz]
madde 5 şimdiki sakinler
aşağıdaki özel düzenlemeler, toprak ayarlamalarına konu olacak olan bölgelerin şu andaki sakinlerinin hak ve çıkarlarını koruyacak ve bir düzen içinde uygun yerlerde, uygun meskenlere ve, geçimlerini sağlayabilmelerine olanak verebilecek şekilde, yeniden yerleştirimelerini güvence altına alır.
a. [yazılı metin eklenecektir]
madde 6 taşınmaz mallar
toprak düzenlemelerine tabi mülk ek vii’ye dahil ilişik 4’te belirtilen hükümler uyarınca ele alınacaktır.
ilişik 1: toprak düzenlemesiyle ilgili harita
taslak ek vii:1963’den bugüne meydana gelen olaylardan etkilenmiş mal ve mülklerin ele alinmasi
bölüm i: genel maddeler
bölüm ii: mülkiyet haklarinin kullanimiyla ilgili düzenleme
kısım a: tazminat
kısım b: tasarrufun iadesi
kısım c: satış, takas veya uzun vadeli kiralama
bölüm iii: kullanim kaybi
bölüm iv:adli inceleme
bölüm v: tadilat
ilişik 1: tanimlar
ilişik 2: kibris mülkiyet kurulu ve tazminat düzenlemeleri
kısım a: kıbrıs mülkiyet kurulu’nun oluşumu, işleyişi, yetkileri, personeli ve maliyeti
kısım b: mülkiyet kurulu’na devredilen veya kurul’un aracılığıyla devredilen mülklerin ele alınışı
kısım c: etkilenen mülklerle ilgili talepler ve karar alma
kısım d: satış, takas veya kira ile ilgili işlemlerde yardım
kısım e: tazminat fonu ve tahviller
ilişik 3: mevcut kullanicilarin lehine alinan tedbirler
kısım a: etkilenen mülkiyetin boşaltılmasıyla ilgili zaman sınırlarının uzatılması
kısım b: tercihli borçlandırma
kısım c: ilk reddetme hakkı
ilişik 4: toprak düzenlemelerine tabi bölgelerdeki mülkiyet
bölüm i: genel maddeler
madde 1 genel hükümler
1. bu ek ve ona ilişikteki hükümler, aralık 1963 ile kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girdiği tarih arasındaki gerek toplumlararası çatışmalar, gerek askeri eylemler (operasyonlar) ve gerekse adanın bölünmüşlüğünün sürmesinden etkilenen mallarla ilgili olup, bu malların idaresi ile ilgili olağanüstü bir rejimi uygulamaya koyar. bu ek ve ilişikteki hükümler, ilgili mal-mülke ilişkin tüm konuların mülkiyet kurulu veya yüksek mahkeme tarafından çözümlenmesine kadar, geçerliliğini sürdürür.
2. bu ek ve ilişiklerinde kullanılan terimler ilişik 1’de tanımlanmıştır.
3. bu ek ve ilişiklerinde kullanılan hükümler bundan sonra ‘bu hükümler’ olarak anılacaktır.
madde 2 kıbrıs mülkiyet kurulu
bu hükümler, aksi belirtilmediği takdirde, kıbrıs mülkiyet kurulu tarafından uygulanacaktır. bu kurulun oluşumu, yetkileri ve usulleri ile ilgili olarak <ortak devlet> ile <parça devlet>in yükümlülükleri ilişik 2’de düzenlenmiştir.
madde 3 toprak düzenlemelerine tabi bölgelerdeki mülkler
toprak düzenlemelerine tabi bölgelerdeki mülkler, ilişik 4 ile düzenlenmiştir. ilişik 4’te belirleyici hükümler bulunmadığı takdirde bu ekin diğer hükümleri geçerlidir.
madde 4 dini alanlar
1. kiliseler ve evkaf, istisnasız olarak ve bu kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesini müteakip üç yıl içerisinde, sahibi oldukları ve 1963 veya 1974 yıllarında bir dini alan olarak kullanmakta oldukları her etkilenen malın iadesine hak kazanacaklardır.
2. bu madde kiliselerin ve evkafın, etkilenen mülklerinin geri iadesi yerine bu hükümler altında tazminat talep etme hakkını kısıtlamaz.
bölüm ii: mülkiyet haklarinin kullanimiyla ilgili düzenleme
madde 5 etkilenen mülklerle ilgili işlemlerin, davaların ve değişikliklerin askıya alınması
1. mülkiyet kurulu, kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesini müteakip herhangi bir mahkemede veya yasal veya yönetsel statüdeki herhangi bir kurumun etkilenen mallarla ilgili herhangi bir işlemi, davası veya fiziksel tadilatları (küçük ölçekte ve acil bakım hariç):
a. bu işlem, dava veya fiziksel tadilatların devamını veya yapılmasına yetki verinceye; veya
b. konu işlemi veya davayı yetkili başka bir mahkeme veya makama sevk edinceye; veya
c. mülk ile ilgili nihai bir karara varıncaya kadar
yasaklar veya askıya alır.
2. <ortak devlet> ve <parça devlet>ler, avrupa insan hakları sözleşmesinin 37’inci maddesi uyarınca, avrupa insan hakları mahkemesinin, görmekte olduğu etkilenen mallarla ilgili herhangi bir davanın gündemden çıkarılmasını isteyebilir.
madde 6 talepler ve başvurular
1. tasarrufu kaybeden herhangi bir mülk sahibinin kendi mülkiyet hakkına karşılık tazminat istemeye veya malının kendine iadesini istemeye veya malının satışı, uzun dönemli kirası veya takası konusunda yardım talep etmeye hakkı vardır.
2. etkilenmiş mülklerin, kendileri de malından olmuş kişilerden oluşan şu andaki kullanıcıları, ve, bu mülk üzerinde önemli oranda tadilat yapmış olan kişiler, bu mülklerin tapusunu almak için müracaat edebilir.
3. geri iade edilecek olan malların şimdiki tasarruf sahipleri ilişik 3’te belirtilen özel önlemlerden faydalanmak için başvuruda bulunabilirler.
4. bu talep ve başvuruların tümü mülkiyet kurulu’na belirtilen zaman içinde yapılacak ve bu hükümler uyarınca işleme konup karara bağlanacaktır.
5. malın devri veya geri iadesi için şart koşulan tüm ödemeler, kararda daha erken bir tarih belirtilmedikçe, mülkiyet kurulu’nun bu yöndeki kararından üç yıl içerisinde mülkiyet kurulu’na yapılacaktır. tüm ödemeler tam olarak yapılıncaya dek mal devri veya geri iadesi yapılmayacaktır. belirtilen süre içinde ödemelerin yapılmaması durumu bu malla ilgili edinilen hakların kaybına veya değişmesine sebebiyet verebilir.
madde 7 zarar ziyandan doğan sorumluluk
mallara ağır zarar ziyana veya yıkıma sebebiyet vermekle sorumlu kişiler tasarrufu kaybeden şahsa ve/veya mülkiyet kurulu’na karşı malın piyasa değerine kadar olan zarar miktarından sorumlu olacaktır. buna ek olarak, mülkiyet kurulu bu şahısları para cezasına çarptırabileceği gibi kendi lehlerine daha önceden alınmış olan kararın tadilatını da içeren diğer ceza-i önlemler de alabilir.
kısım a: tazminat
madde 8 tam ve etkili tazminat hakkı
1. malının tasarrufunu kaybeden her mal sahibi etkilenen malının tapusunu mülkiyet kurulu’na devretmesi karşılığında, mülkiyet kurulu tarafından uluslararası standartlara göre belirlenen tam ve etkili tazminat (bundan sonra “tazminat” olarak anılacaktır) talep etmeye hakkı olacaktır.
2. tazminat hakkı mülkiyet kurulu tarafından şimdiki değeri üzerinden değerlendirilecek ve ödenecektir.
3. tazminat ödemeleri tazminat fonu adına düzenlenmiş tazminat tahvilleri şeklinde olacaktır. tazminat kurulu’nun kuruluşu, tahvillerin tedavüle sürülmesi ve kullanımına ilişkin hükümler ilişik 2’de düzenlenmiştir.
4. aşağıdaki hükümler uyarınca mallarına geri dönme hakkına sahip olamayan mallarının tasarrufunu kaybetmiş mal sahiplerinin tazminat almaya hakları olacaktır.
madde 9 kurumlara ait mallar
dini alanlar hariç olmak üzere, kurumların mal sahibi oldukları etkilenen mallar, tazminat karşılığında, mülkiyet kurulu’na devredileceklerdir.
madde 10 kamu yararı için kullanılan mallar
bu kapsamlı çözüm’ün yürürlüğe girmesini müteakip, kamu yararı için kullanılan etkilenen malların tapuları, mecburi istimlakı objektif olarak gerektirdiği durumlarda, tasarrufu |
