|
|
- edebiyat dersinde dersi dinlemeyen arkadaşımı hocanın kaldırıp açıklamasını istemesiyle arkadaşımın:
''hocam alper tunga ölmüş galiba'' diye açıklayıp bizi koparttığı şiir
- lisede öğrencilerin başını yakan parça
- aslında komik olduğu kadar üzücü hadise hadi bu eski bir eser bundan 100 yıl önce yazılanı bile anlayamıyoruz. herzamanki gibi
fuck english
love türkçe
- yaradılış destanından sonra bilinen ilk büyük türk destanı alp er tunga destanıdır.sagu (ağıt)biçiminde yazılmıştır.alp er tunga destanı hakkındaki bilgilerin en önemli kaynağı divan-ı lugat-it türk'tür. milâttan sonra on birinci yüzyılda kâşgarlı mahmut tarafından yazılan bu eserde, destanın, büyük bir ihtimâlle son kısımlarına ait bir ağıt (sagu) yazılı olarak verilmektedir.
- bu türk beğlerinde atı belgülük
tunga alp er idi katı belgülük
bedük bilgi birle öküş erdemi
biliglig ukuşlug budun ködremi
tacikler ayur ânı afrasyab
bu afrasyap tutdı iller talab
- yukarıda bulunan giricik destanın son kısmına ait bir sagu olup divan-ı lugat-it türk'ten alınmıştır.bu saguda mealen;alp er tunga, türk beyleri içinde adı ve kutsallığı bilinen ve tanınan bir yiğit idi; geniş bilgisinin yanında sayılamayacak kadar çok erdemi vardı: bilgiliydi, anlayışlıydı, meziyetleri çoktu. iranlılar ona, afrasyab adını vermişlerdi. afrasyab dünyaya hükmetti denilmektedir.
- alp er tunga öldi mü?
isız ajun kaldı mu?
ödlek öçin aldı mu?
emdi yürek yırtılur.
ödlek yarağ közetti
oğrun tuzağ uzattı
begler begin azıttı
kaçsa kah kurtulur?
begler atın urgurup
kadgu anı turgurup
mengzi yüzi sargarup .
korkum angar türtülür.
uluşıp eren börleyü
yırtıp yaka urlayu
sıkrıp üni yırlayu
sığtap közi örtülür.
könglüm için ötedi .
yitmiş yaşıg kartadı
kiçmiş ödig irtedi
tün kün kiçip irtelür
- bugünkü türkçe ile şöyle denmektedir:
alp er tunga öldü mü?
kötü dünya kaldı mı?
felek öcünü aldı mı?
şimdi yürek yırtılır.
feleğin silahı hazır
gizli tuzak kurdurur
beyler beyini vurdurur
kaçsa nasıl kurtulur?
beyler atlarını yorup
kaygıdan çaresiz durup
beti benzi sararıp
sarı safrana döndüler.
erler kurt gibi hıçkırdı
yaka bağır yırtıp durdu
acı ağıtlar çığırdı
yaş akar gözler kurur.
gönlüm içinden yandı.
geçmiş zamanı andı.
geçen günler nerdedir
- yaradılış destanından sonra bilinen ilk büyük ve millî türk destanı alp er tunga destanıdır. fakat bu destanın, hattâ özeti hakkında dahî kesin bilgiler edinilmiş değildir; çok eski çağlarda ve türk boylan arasında böyle bir destanın söylenmiş olduğu, bilinmeyen sebeplerden, belki de bu destanlardan sonra çekirdeklenmeye başlayan ve daha etkili bir şekilde türk boylarını coşturan destanlar, özellikle oğuz kağan destanının etkisiyle unutulmağa başlamış olabileceği varsayımını kabul etmek zorundayız,
- (bkz. alp er tunga)
- "alpertunga öldü mü" cümlesi soru anlamı taşımayıp, "alpertunga öldüğü zaman" anlamı taşımaktadır.
- (bkz: alp er tunga öldü mü)
(azureel, 15.02.2005 13:15 ~ 08.04.2007 11:57)
- alper tanga giydi mi
plajlara indi mi
- destanın anlamı,güzellikleri,taşıdığı duygu anlatılmadan liseli yıllarda sadece 'bunlar ezberlenecek'diye öğrencilerin korkulu rüyası haline gelen eserlerden yalnızca biri.işin en acı tarafı da bunu yapanlar edebiyat öğretmenleri(!)
- edebiyat dersinde verilen bilgilere göre; alp er tunga halkı tarafından çok sevilen bir hükümdardı çünkü çok bilge, yüce bi insandı. bir savaş sırasında arkadan vurulup korkakça öldürülünce halkı çok üzülerek adına bu saguyu söylemiştir.
- alp er tunga, m.ö. vıı. yüzyılda yaşamış kahraman ve çok sevilen bir saka hükümdarıdır.
alp er tunga orta asya'daki bütün türk boylarını birleştirerek hâkimiyeti altına almış daha sonra kafkasları aşarak anadolu suriye ve mısır'ı fethetmiş ve saka devletini kurmuştur. alp er tunga'nın hayatı savaşlarla geçmiştir. uzun süre mücadele ettiği iranlı medlerin hükümdarı keyhusrev 'in davetinde hile ile öldürülmüştür. alp er tunga ile iranlı med hükümdarları arasındaki bu mücadelelerin hatıraları uzun asırlar hem türkler hem iranlılar arasında yaşatılmıştır. alp er tunga, asur kaynaklarında maduva, heredot'ta madyes, iran ve islâm kaynaklarında efrasyab adlarıyla anılmaktadır.
orhun yazıtlarında "dokuz oğuzlar" arasında "er tunga" adına yapılan "yuğ" merasiminden söz edilmektedir. turfan şehrinin batısında bulunan "bezegelik" mabedinin duvarında da alp er tunga'nın kanlı resmi bulunmaktadır. "divan ü lügat-it türk" ün yazarı kaşgarlı mahmud'a ve " kutadgu bilig" yazarı yusuf has hacip'e göre "alp er tunga" iran destanı "şehname" deki büyük ve efsanevî turan hükümdarı "efrasiyab"dır. divan ü lûgat-it türk'de turan hükümdarlığının merkezi olarak "kaşgar" şehri gösterilmektedir. islâmiyeti kabul etmiş olan karahanlı devleti hükümdarları da kendilerinin "efrasyap" sülalesinden geldiklerine inanmışlar ve bunu ifade etmişlerdir. moğol tarihçisi cüveyni de uygur devletinin hükümdarlarının da efrasyap soyundan olduğunu yazmaktadır. şecere-i terakime'ye göre selçuklu sultanları kendilerini efrasyab soyundan kabul ederlerdi. sovyet sosyalist cumhuriyetler birliğıinin dağılmasından sonra iletişim kurmak imkânı bulduğumuz ve rusların yakut adını verdiği türk gurup aslında kendilerine saka dediklerini söylemişlerdir. tarih içinde kaybolduğunu düşündüğümüz saka türklerinin az da olsa bir bölümünün bugün hayatiyetlerini sürdürmeleri pek çok meselenin yeniden araştırılarak doğruların ortaya çıkmasına yardımcı olabilecektir.tarihçi mesudî de m.s. 7. yüzyılın başındaki köktürk hakanının "efrasyab" soyundan olduğunu yazmaktadır. bütün bu bilgilerden hareketle "tunga alp" le ilgili efsanelerin kök türklerden önce doğu ve orta tiyanşan alanında yaşayan türkler arasında meydana geldiğini ve bu destanın daha sonraları kök türk ve uygurlar arasında yaşayarak devam ettiğini göstermektedir.alp er tunga destanının metni bu güne ulaşamamıştır. bir kısmından yukarıda bahsettiğimiz kaynaklarda bu değerli saka hükümdarı ve kahramanı hakkında bilgiler ve bir de sagu (ağıt) tesbit edilmiştir:
alp er tunga öldü mü
dünya sahipsiz kaldı mı
korkak öcünü aldı mı
şimdi yürek yırtılır
felek yarar gözetti
gizli tuzak uzattı
beğlerbeyini kaptı
kaçsa nasıl kurtulur
erler kurt gibi uludular
hıçkırıp yaka yırttılar
acı seslerle bağırdılar
ağlamaktan gözleri kapandı
beğler atlarını yordular
kaygı onları durdurdu
benizleri yüzleri sarardı
safran sürülmüş gibi oldular
kutadgu bilig'de "alp er tunga" hakkında şu bilgi verilmektedir: " eğer dikkat edersen görürsün ki dünya beyleri arasında en iyileri türk beyleridir. bu türk beyleri arasında adı meşhur ikbali açık olanı tonga alp er idi. o yüksek bilgiye ve çok faziletlere sahip idi. ne seçkin, ne yüksek, ne yiğit adam idi ; zaten âlemde ferasetli insan bu dünyaya hâkim olur. iranlılar ona efrasiyap derler; bu efrasiyap akınlar hazırlayıp ülkeler zaptetmiştir. dünyaya hâkim olmak ve onu idare etmek için pek çok fazilet, akıl ve bilgi lâzımdır. iranlılar bunu kitaba geçirmişlerdir.kitapta olmasa onu kim tanırdı." bugünkü bilgilerimize göre alp er tunga ile ilgili en geniş bilgi iran destanı şehname'de tesbit edilmiştir. şehname'nin başlıca konularından biri iran -turan savaşlarıdır. bu destana göre en büyük turan kahramanı önce şehzade sonra hükümdar olan efrasyap'tır.şehname'deki alp er tunga ile ilgili bilgiler şöyle özetlenebilir:
"turan şehzadesi efrasyap babasının isteği üzerine iran'a harp açtı. iki ordu dihistan'da karşılaştılar.boyu servi, göğsü ve kolları arslan gibi ve fil kadar kuvvetli olan efrasyap, iranlı'ları yendi. iran padişahı efrasyap'a esir düştü. iran'ın ilk intikamını o zaman iran'a bağlı olan kabil padişahı zal aldı. zal başarılı olmasına rağmen iran şahının öldürülmesini engelleyemedi. efrasyab iran'ı ele geçirmek için yeni bir savaş açtı. iran'ın yetiştirdiği en büyük kahramanlardan zal oğlu rüstem efrasyab'ın üzerine yürüdü.. efrasyab ile zal oğlu rüstem arasında bitmez tükenmez savaşlar yapıldı. iran tahtında bulunan keykâvus, hem oğlu siyavuş'u hem de zal oğlu rüstem'i darılttı. siyavuş efrasyap'a sığındı . siyavuş'un turan'da bulunduğu sırada evlendiği türk beyi piran'ın kızından bir oğlu oldu. siyavuş oğluna babası keyhusrev'in adını verdi. efrasyab uzun yıllar turan'da hükümdarlık etti. iran'lılar siyavuş'un oğlu keyhusrev'i kaçırarark iran tahtına oturttular. keyhusrev zaloğlu rüstem'le işbirliği yaptı ve turan ordularını yendi. keyhusrev ile efrasyap defalarca savaştılar. sonunda ordusuz kalan efrasyap keyhusrev'in adamları tarafından öldürüldü. şehname'de efrasyap adıyla anılan turan hükümdarı alp er tunga'nın iran hükümdarlarına sık sık yenildiği anlatılmaktadır. ancak iran turan savaşlarında iran hükümdarları sürekli değişmiş ı4o yıl yaşadığı rivayet edilen alp er tunga ise mücadeleye devam etmiştir. bu durum efrasyap'ın başarısız olmadığını gösterir. gerçek destan metni bulunduğu takdirde bu destanla ilgili daha sağlıklı değerlendirmeler yapılabilir görüşündeyim.
not: bilgiler prof dr umay günay'dan öğrenilmiştir
- lise 2 de edebiyat,edebi metinler ve edebiyat tarihi olmak üzere üç derste ayrı ayrı haftalarca işlenen konu
- lisedeyken alper tanga giydimi vs. şeklinde çevirip dalga geçtiğimiz edebiyat eseri
- neresiyle dalga geçildiğini anlıyamadığım ağıt.
m.ö. 7. yüzyıldan kalma bir eseri bu kadar net anlayabildiğiniz için şaşırmanız gerekirken dalga geçmekte enteresan tabi.
tipik anadolu insanı davranışı diyelim; kendi diliyle,insanıyla kısacası kendinden olan herşeyle dalga geçen; yabancıların sıçtığı boka bile bakıp "yabancılar yapıyor abi" diyen aşağılık psikolojisi...(isildur, 06.07.2008 16:09 ~ 16:10)
- lisedeki eşit ağırlık sınıfına kafayı yedirten edebiyat ürünüdür. artık adamlar o hale gelmişlerdi ki dersin ortasında kalkıp " hocam alper tunga ölmedi yaa!" haykırışını duymuşluğumuz vardır. mezun olduk olalı görüşmüyoruz ama psikolojik etkileri hala sürmektedir eminim. bak gözüm seğirmeye başladı.
|