evrensel yahudi birliği.
"
(...)
bu okulların temeli paris'te dünya yahudilerine yönelik bir çağrıyla atıldı. fransız yahudi örgütü
alliance israelite universelle, 1860'taki çağrısında şöyle diyordu:
"çok sayıda dindaşımızın yirmi asırdır türlü acılar, yasaklamalar ve hakaretlere maruz kaldığına, ama birer insan ve vatandaş olarak haysiyetlerini yeniden kazanabileceklerine inanıyorsanız; yoldan çıkmışları kınamak yerine ıslah etmek, körleşmişleri bir başlarına bırakmak yerine aydınlatmak, bitkinlere acımak yerine onları tutup ayağa kaldırmak gerektiğine inanıyorsanız; bütün dünyanın yahudileri, eğer tüm bunlara inanıyorsanız gelin, çağrımıza kulak verin..."
paris'ten dünyaya yayılan bu çağrıya ilk yanıtı veren selanik yahudileri oldu. özellikle 1860'lı yıllarda pamuk ticareti nedeniyle hayli zenginleşen selanikli yahudiler, cemaatlerinin önündeki en büyük engelin eski alışkanlıklar, boş inançlar olduğuna; bunların yerini üretken, faydalı bireylerin alması gerektiğine inanıyorlardı.
(...)
alyans okulları, fransa kültürünü benimseyecek liberal yahudi burjuvazisi yaratmak istiyordu. bu nedenle batılılaşmak şarttı.(...)alyans okulları
siyonizme karşıydı. amacı yahudileri bulundukları ülkenin iyi insanı ve iyi vatandaşı yapmaktı.
(...)
selanikli yehuda nehama, 14 nisan 1863'te alyans'ın paris'teki merkezine mektup yazarak ilk resmi ilişkiyi başlatan kişi oldu. okullar açılması için ardı ardına komiteler oluşturuldu:
selanik,
istanbul,
izmir,
gelibolu,
volos,
edirne,
bağdat,
şam..
(...)
alyans okulları kısa zamanda osmanlı'nın önemli kentlerinde sırayla açılmaya başlandı. pek çok yahudi bu okullarda öğrenim görecekti.
ittihat ve terakki'nin sivil lideri sadrazam
talat paşa edirne alyans okulunda öğretmenlik yapacaktı.
ittihatçıların sadrazamı suikasta kurban giden
mahmud şevket paşa; üçüncü cumhurbaşkanı
celal bayar; siyasetin ve düşün hayatının "yaramaz feylesofu"
rıza tevfik, milli eğitim bakanı
dr. reşid galib, "türkçü" çınaraltı dergisinin yazarlarından şair
yusuf ziya ortaç, sosyalist
mihri belli, ressam
avni lifij gibi birçok tanınmış isim bu okulda öğrenim gördü.
rifai şeyhi
kenan rifai de bu isimlerden biriydi."
efendi 2,
beyaz müslümanların büyük sırrı -
soner yalçın, sf. 114.
