|
|
- sinir ve kas hücreleri membranında oluşan, ani başlayıp ani biten (birkaç milisaniye sürer), standart karakterli elektriksel potansiyel değişimi. impuls ya da spike olarak da bilinir. nöronların uyarı iletmesini sağlayan hadisedir.
ayrıntılandıralım:
aksiyon potansiyelini anlamak için öncelikle membran dinlenme potansiyelini bilmek gerekir. membran dinlenme potansiyeli; hücrenin içiyle dışı arasındaki elektrikel potansiyel farkı ifade eden bir değer olup, hücre içi ve dışında anyon ve katyonların farlı oranlarda bulunması sebebiyle oluşur. normalde hücre içinde potasyum(k), hücre dışında sodyum(na) baskın katyonlardır ve bunların dengesi aktif taşıma yapan na/k pompalarıyla korunur. hücre içi hücre dışına göre daha negatif elektrik yüke sahip olup; bu değer bir sinir hücresi için dinlenme membran potansiyeli olan -70milivolt olarak ölçülmüştür..
hücrelerde herhangi bir etkiyle, membran üzerinde iyon hareketi oluşmasına ve bunun sonucunda da -70mv'luk değerin sıfıra doğru yaklaşmasına depolarizasyon denir. hücrelerde bazal bir iyon akışı her zaman olup, çoğu depolarizasyon hareketi aktif pompalarca sıınrlandırılarak hücreler stabil tutulur. ancak bu depolarizasyon belli bir eşik değerinin* üstüne çıkarsa voltaj bağımlı iyon kanalları açılarak pozitif feedback etkisi oluşur ve membran potansiyeli aşırı hızlı bir biçimde +40mv düzeyine fırlar. sonra aynı hızda sıfırlanır, ve hücre, dinlenme potansiyeline geri döner. işte bu hızlı potansiyel değişimi aksiyon potansiyelinin ta kendisidir.
aksiyon potansiyeli için ya hep ya hiç kuralı vardır. şöyle ki: eşik değeri geçemeyen depolarizasyonlar hiçbir şekilde aksiyon potansiyeli oluşturamazlar; eşik değeri geçenler ise, ne kadar geçtikleri fark etmeksizin, standart aksiyon potansiyelini oluştururlar.
her aksiyon potansiyelinin bitiminde, membran potansiyeli, normal dinlenme membran potansiyelinin(-70mv) biraz daha altına(-90mv) düşerek refrakter periyodu oluşturur. refrakter periyod esnasında hücre zarı üzerinde yeni bir aksiyon potansiyeli oluşturulamaz. yani ne kadar sık uyarı verilirse verilsin, bir hücrede belli bir sıklığın üzerinde aksiyon potansiyeli meydana gelmez, bazı uyarılar cevapsız kalır.
peki aksiyon potansiyeli ne işe yarar? iletime yarar efendim, elektriksel bir iletimdir. mesela görme olayını ele alalım, gözün retina tabakasına düşen ışık, buradaki özelleşmiş sinir uçlarında bir uyarı meydana getirir, bu uyarı yeterince güçlü bir depolarizasyon yaparsa(ki yapar) aksiyon potansiyeli oluşur. bu aksiyon potansiyeli sinir boyunca iletilerek beynin ilgili bölümüne kadar gelir ve burada yorumlanır. hemen akıllara şu sorunun gelmesi lazım, aksiyon potansiyeli standart bir elektrik dalgasıdır dedik, peki farklı renkleri, farklı şekilleri nasıl algılıyoruz? bu algı oluşan aksiyon potansiyellerinin sıklığına (şiddetleri aynıdır demiştik) ve beyinde yorumlandığı bölgeye bağlı olarak oluşur efendim.
bu kadar anlatmışken, bir de kendi kendine aksiyon potansiyeli oluşturabilen hücrelerden bahsetmek gerekir ki bunların adı pacemaker olup en bilinen yer olarak kalpte bulunurlar. bu hücrelerin membran dinlenme potansiyeli, aksiyon potansiyeli oluşturmak için gereken eşik değere daha yakındır ve de normal hücrelerden daha fazla dalgalanma gösterir. bu dalgalanmalar, belli sıklıkta eşik değeri aşar, ve aksiyon potansiyeli oluşturur. peki ne işe yarar bu hücreler? kalbin dışardan bi uyarı almadan kendiliğinden atabilmesine yarar efendim. hayatımızı dalgalanan membran dinlenme potansiyeline borçluyuz yani, bu da böyle biline.
|
