"a" harfinin büyük itibara sahip olduğu dil. kendi başına ayrı bir dil ailesi olan kafkas dil ailesindendir. üç abhaz lehçesinden biridir (diğer ikisini aşuwa ve aşkaruwa abhazları, yani abazinler konuşur; onlar da türkiye'de iç anadolu'da ve kuzey kafkasya'da karaçay çerkes özerk cumhuriyeti sınırları içinde yaşarlar) ve türkiye'de marmara bölgesi'nde ikamet eden ve aynı zamanda bağımsız abhazya cumhuriyeti'nde yaşayan apsua (apsuwa) lar tarafından konuşulur. oldukça zengin bir ses haznesine sahiptir. diğer tüm çerkes dilleri gibi abazaca'da da aynı sesin birden fazla türü, telaffuz şekli mevcuttur. halihazırda kiril alfabesi ile yazılmakta ve okunmaktadır. gelişkin bir edebiyatı vardır; gerek diyasporada ve gerekse anavatanda. çerkes dil ailesinin ubıhça'dan sonra gelen en zengin ikinci dil gruplarındandır. adige dillerinden ziyade, diyalekt olarak ubıhça'ya daha yakın olduğu söylenir. telaffuz olarak bakıldığında zor bir dildir. ekler, takılar açısından bakıldığında da çok zordur. muhatabın cinsiyetine göre her kelime ayrı bir ek alır mesela. böyle de teferruatlı bir dildir.
"a" harfine olan düşkünlükleri sebebiyle bazen şakalara da maruz bırakılırlar. başka bir çerkes dilini bilip abazaca'yı öğrenmek isteyenler bazen bu "a" harfi sayesinde abazaca'yı hemen söktüklerini iddia ederler. bir arkadaşımdan alıntıyla:
"hoca bir kelime soruyor. düşünüyorum. "bu kelimenin kabardeycesi ne?" onun başına, bazen sonuna, ortasına "a" koyuyorum, söylüyorum, doğru çıkıyor:
- 'bağırsak' ın abazacası ne olabilir arkadaşlar?
- hmm.. "ak'et'iy" olabilir mi hocam?
- yaklaştın, aferin. biraz daha zorla zihnini? sınıfın tek kabardey'isin ve bu kadar gayretlisin. bravo sana!
arkadaşlara nasıl hava atıyorum ama. onlar da biliyorum sanıyorlar tabi .ama sonunda attıklarım tutmaz olunca hoca anladı uydurduğumu, tüm havam söndü."
not: "bağırsak" ın kabardeycesi "k'et'iy"dir. önüne "a" gelince kabardeyce açısından komik bir kelime doğar; "el bağırsağı" gibi bir anlamı olan bu tuhaf kelime uzun zaman abazaca dendiğinde aklımıza gelen ilk kelime olmuş ve bizi çok güldürmüştü.
62 harfli bir alfabesi vardır ve herhangi bir sözlüğe bakarsanız kelimelerin %80'i "a" harfi ile başlar. aşırı bir ses zenginliği olduğundan konuşması da dinlemesi de zordur. harflerin çoğunun ayrı ayrı genizden, ağızdan ve dişlerden söylenişleri vardır. hal böyle olunca 3 tane "g", üç tane "x" (kh), üç tane "ş", üç tane "j" vardır. "k" harfi ise ilk gören için kişinin aklını uçurur. 9 adet farklı "k" harfi vardır. bunlar aslında ince k, k ve q'dur. herbirinin de ayrı ayrı genizden, ağızdan ve dişten söylenişi vardır.
latin alfabesi ile yazmak pek mümkün olmadığından sözlüğü abazaca-türkçe sözlüğe çevirmek maalesef mümkün olamayacaktır. ama her tematik çalışmadan rahatsız olan yazarlar için bir kelime:
unesco 21 şubat dünya anadili günü öncesinde yayımladığı "tehlike altındaki diller atlası"na göre hemşince, lazca, pontus rumcası, çingenece ile birlikte kesinlikle tehlikede olan diller arasında yer alan dil. ayrıca farklı bir lehçe olan abhazca ise güvensiz durumda olanlar kategorisinde. http://bianet.org/...
(bkz: ubıhça)
