555k  

demokrat parti'nin iktidarda oldugu dönemde ankara kızılay meydanında 5 mayısta saat 5te adnan menderes ve celal bayar'ın arabalarının geçtiği yolun öğrenciler tarafından kesilerek sloganlar atıldığı , saldırılan kişilerin zorlukla kurtuldugu önemli siyasi eylem.

döneminin en çok ses getiren protesto gösterisinin kod adı.

05.05.1960 saat: 05:00 pm

ismini bu tarihten alır ve "5 mayıs 1960'ta saat 5'te kızılay meydanı'nda buluşalım" anlamına gelmektedir. cumhuriyet tarihinin ilk sivil itaatsizliği olarak kabul edilebilir. menderes hükümetinin sağ politikalarına karşı düzenlenmiştir ayrıca deniz baykal burada menderesin yakasına yapışmıştır...

olay şöyle neticelenir;

(bkz: 27 mayıs 1960)

şimdiki öğrencilerin (en azından büyük kısmının) olması gerektiği gibi, ders çalışıp ilim ve teknoloji üretmek işiyle meşgul olduğunu bana hatırlatmış hede. halbuki bu memleket elinde silahla kahvehane tarayanların sayesinde geldi buralara. ne gerek var ilme fenne değil mi efendim?

5 inci ayın 5 inci günü saat 5'te ankara kızılay meydanı'nda yapılacak demokrat parti mitingi'ni provoke etmeye yönelik organizasyondur.

dp iktidarı, 1960'ın baharında gerginleşen siyasal ortamda, halkın desteğini kaybetmediğini düşünüyordu. bu nedenle ankara kızılay meydanı’nda 5 mayıs 1960 günü saat 17.00’de bir miting düzenlemeye karar verdi. mitingde chp ve ismet inönü halka şikayet edilecek; hükümetin tahkikat komisyonu ve öğrenci olayları konularında kendisini savunma imkanı doğacaktı.

sıkıyönetim gereği toplantı ve miting yapmak yasaktı. ancak demokrat partililer, iktidarda olduklarından bu tür yasakların kendilerine uygulanamayacağı görüşündeydiler.

mitingin duyulması üzerine başta chp olmak üzere iktidara muhalif kesimler 555k parolası ile mitingi provoke etmeye karar verdiler. 555k, beşinci ayın beşinci günü, saat 5’de kızılay’da buluşalım demekti. herkes parolanın anlamını biliyordu. ankara’da insanlar birbirlerine selam verirlerken bile 555k demeye başladı. 5 mayıs günü saat 5 olmadan kızılay hınca hınç dolmuştu. protesto için gelen insanlar kadar, tankların ve güvenlik güçlerinin sayısı da azımsanamayacak boyuttaydı.

kızılay meydanı “menderes istifa” sloganlarıyla inlerken ulus ve cebeci’den kızılay’a akan insan seli bitmemişti. binlerce insan gelmeye devam ediyordu. gelenlerden biri de adnan menderes’ti. kalabalığa dalan menderes’e hakaretler edildi, istifa etmesi istendi. bu arada bir genç -bazı kaynaklara göre menderes’in yakasına yapışarak- “hürriyet istiyoruz” diye bağırdı. menderes de “bir başvekilin yakasına yapışarak hürriyet istemekten daha gelişmiş bir hürriyet var mı?” diye sordu. menderes, kızılay’ın göbeğindeki bu karışıklıktan gazeteci emin karakuş’a ait otomobiline bindirilerek uzaklaştırıldı.

menderes’in yakasına yapışan gencin, deniz baykal olduğu iddia edildiyse de baykal, 555k’ya katıldığını ancak o gün, kalabalık içinde menderes’i görmediğini belirtmiştir.

555k’dan bir gün sonra -6 mayıs günü- zafer gazetesi, 555k’ya ilişkin haber ve fotoğrafları yayımladı. olayı örtbas etmek isteyen dp iktidarı, haber ve fotoğraflara sinirlenerek, kendi yayın organı olmasına rağmen zafer gazetesinin 14 mayıs 1960 tarihine kadar kapatıldığını açıkladı.


edit: kaynak belirtmeyi unutmuşum. (kaynak: tabii ki syst)

(bkz: 222a)

(bkz: 555)

(bkz: 5n1k)

cemal süreya'nın bu isimde bir şiiri vardır.

555k

şimdi bursada ipek çeken kızlar
bir karasevda halinde söylemektedir:
görmeğe alıştığımız nice yazlar
kimleri alıp götürdüler ama kimleri
karanfil bıyıklı genç teğmenleri
ak saçlı profesörleri, öğrencileri
adları şuramıza işlemektedir
ah dayanmaz dayanmaz bakmaya gözler
bir karasevda halinde söylemektedir
şimdi bursada ipek çeken kızlar

şimdi erzurumda çift sürenlerin
geçit vermez kaşlarının altında
derindir, ıssızdır, korkunçtur gözleri
sabanın demiri girdikçe toprağa
hınçlarını gömmektedir içine yerin.
çünkü millet hayınları ankaralarda
çünkü izmirlerde, çünkü istanbullarda
çünkü başka yerlerinde memleketin
kanına girdiler masum gençlerin
işte onun için karanlıktır gözleri
şimdi erzurumda çift sürenlerin.

şimdi saat sekizdir başlar gecemiz
gündüzü kısalttılar geceyi uzattılar
şimdi acının ve hüznün göklerinde
umudun yıldızı sarı yıldız mavi yıldız
uykumuzun bir ucunda bombalar
bir ucunda hürriyet inancı sabaha kadar
ingiliz usulü piyade tüfekleriyle
insanca yaşamanın onuru arasında
milletcek bir gidip bir geliyoruz
şimdi saat sekizdir başlar gecemiz

şimdi ay doğar bulutlar arasından
kavat derebeyleri yüreksiz bolu beyleri
hırsızlar, yüzde oncular, kumar erleri
cebren ve hile ile haklarımızı alan
zulmü ve alçaklığı yöneten murdar üçken
biliyor musunuz bir orman gelişiyor şimdi
türküleri duyuyor musunuz nice derin
yakılmış çoban ateşleriyle dağlarda
karanlığı tutuşturup bir köşesinden
geceyi gündüze çevirenlerin

biz şimdi alçak sesle konuşuyoruz ya
sessizce birleşip sessizce ayrılıyoruz ya
anamız çay demliyor ya güzel günlere
sevgilimizse çiçekler koyuyor ya bardağa
sabahları işimize gidiyoruz ya sessiz sedasız
bu, böyle gidecek demek değil bu işler
biz şimdi yan yana geliyoruz ve çoğalıyoruz
ama bir ağızdan tutturduğumuz gün hürlüğün havasını
işte o gün sizi tanrılar bile kurtaramaz.”