1. 182 sefer sayılı, vt-efo kuyruk numaralı, hindistan havayollarına ait “emperor kanishka” isimli boeing 747-237b tipi yolcu uçağı ( http://www.airliners.net/... ) 23 haziran 1985 günü shannon, irlanda yakınlarında atlantik okyanusunun 31,000 feet üstünde (9500 metre) havaya uçarak 82’si çocuk, 280’i kanada vatandaşı toplam 329 kişiye mezar olur.

    11 eylül olaylarına kadar en dehşet verici terorist eylem olarak hatırlanan olay, sivil havacılık tarihinin beşinci büyük faciasıdır. narita (tokyo) havaalanındaki benzer patlamadan bir saat sonra gerçekleşen olay kanada tarihinin de en ölü sayısı en yüksek terorist olayı olarak da kayıtlara geçmiştir.

    182 sefer sayılı uçak, kanada’dan geri dönmekte, londra heathrow bağlantılı olarak yeni delhi palam uluslararası havaalanı ve bombay sahar uluslararası havaalanı’na gitmektedir.

    bombalama eylemi zanlıları ripudaman singh malik ve ajaib singh bagri’nin davası, hindistan havayolları davası olarak anılır. dava yaklaşık 20 yıl sürmüş ve kanada tarihinin en masraflı duruşması olarak hükümete 130 milyon kanada dolarına mal olmuştur. zanlılar 16 mart 2005’te british columbia mahkemesinin yargıcı ian josephson tarafından suçsuz bulunarak serbest bırakılırlar. davada suçlu bulunan inderjit singh reyat, 10 şubat 2003’te uçakta patlayan bombayı inşa etmekten ve cinayete sebebiyet vermekten 5 yıl hapse mahkum olur. davanın süreci ve masraflı oluşu, halen kanada’da tartışma konusu olmaya devam etmektedir.

    + olayın meydana gelişi

    20 haziran 1985 günü, 01:00 gmt’de kendini mr. singh olarak tanıtan birisi tarafından 22 haziran günü iki uçuşa rezervasyon yaptırılır. “jaswand singh” adına canadian pacific airlines (cp 086) ile vancouver’dan montreal’e, ve “mohinderbel singh” adına yine aynı havayolu ile vancouver’dan tokyo’ya (cp 003). ikinci uçuş tokyo’da air india’nın bangkok’a gidecek olan 301 sefer sayılı uçuşuna bağlantılı olacaktır.

    02:20 gmt’de ikinci bir çağrı yapılır. jaswand singh’in cp 086 uçuşundaki rezervasyonu vancouver’dan toronto’ya uçacak olan cp 060 sefer sayılı uçuşa kaydırılır. arayan şahıs, ayrıca air india’nın 181 sefer sayılı toronto montreal ve 182 sefer sayılı montreal delhi uçuşlarında beklemede olmak istediğini belirtir.

    1910 gmt’de, canadian pacific airlines’ın vancouver’daki gişesine gelen bir şahıs 3005 kanada dolarını peşin ödeyerek iki bileti satın alır. rezervasyonda belirtilen isimlerde değişiklik yapılır: jaswand singh “m. singh” ve mohinderbel singh “l. singh” olarak değiştirilir.

    22 haziran günü 13:30 gmt’de kendini manjit singh olarak tanıtan bir şahıs air india 181 ve 182 sefer sayılı uçuşlarındaki rezervasyonlarını teyid etmek için telefon eder. halen bekleme listesinde olduğu belirtilir ve kendisine farklı havayollarından alternatifler sunulur, ancak kabul etmez.

    + bomba

    22 haziran 15:50 gmt’de m. singh vancouver havaalanında canadian pacific havayollarının gişesinde cp 60 sefer sayılı toronto uçağı için check in yapar. koltuk numarası 10b’dir. singh elinde taşıdığı koyu kahve renkli samsonite marka valizinin toronto’da önce 181, sonra da 182 uçuş numaralı air india uçaklarına aktarılmasını rica eder. cp memuru jeanne bakermans henüz diğer uçuşlar teyid edilmemiş olduğu için ilk anda bu isteği geri çevirir, ancak uzun süren tartışma sonunda pes edip kabul eder. toronto’ya uçan canadian pacific uçağı 16:18 gmt’de vancouver lester b. pearson uluslararası havaalanından havalanır, yolcuların arasında m. singh bulunmamaktadır.

    20:22 gmt’de uçak toronto’ya yirmi dakika gecikmeli olarak iner. bir kısım yolcu ve içinde m. singh’in valizinin de olduğu bagaj air india uçağına aktarılır. vancouver’dan gelen air canada’nın 136 nolu uçuşundaki bazı yolcular ve bagaj da bu uçağa aktarılır.

    hindistan havayollarının kanada seferi haftalıktı. henüz 181 sefer sayısında uçan emperor kanishka’ya katılan kaptan pilot hanse singh narenda’nın liderliğindeki 22 mürettebat uçağa katılmadan önce toronto’da altı günlük bir dinlenme süreci geçirmişlerdi. yardımcı pilot satninder singh bhinder de bir kaptan pilottu, ancak bu uçuş için sağ koltukta oturacaktı. uçuş mühendisi olan dara dumasia ise emekliye ayrılmak üzereydi ve son uçuşunu gerçekleştirecekti. kaptan narenda’nın 19 kabin görevlisi ise sampath lazer’in koordinasyonu ile hizmet verecekti.

    kanada’da azımsanmayacak sayıda hindistan göçmeni yaşıyordu ve uçuşun dörtte üçünden fazlası, özledikleri ülkelerine ziyarete giden kanadalı hintlilerden oluşuyordu.

    uçak yaklaşık 1 saat 45 dakikalık bir rötarla kalkar, çünkü toronto’da uçağa eklenen bir “yedek motor” yüzünden gecikilir. 8 haziran’da toronto’dan hindistan’a gitmek üzere havalanan bir air india uçağı motorlarından birisinin arızalanması üzerine toronto’ya geri dönmüş, air canada’dan “emanet alınan” bir motorla yoluna devam etmişti. bir sonraki hafta hindistan’dan gelen bir uçak bu emanet motoru geri getirmişti. şimdiyse emperor kanishka arızalı motoru tamir görmesi için hindistan’a geri götürüyordu. arızalı motorun sol kanadın altına, gövdeye yakın olan motor ile gövde arasına yerleştirilmesi yolcuların pek alışkın olmadığı bir görüntü olsa da olağan bir durumdu ve böylesi büyük bir malzemeyi taşımanın en verimli yoluydu. beşinci motor, sürtünmeyi azaltmak için bir kaplama ile kaplanmıştı ve uçağın düzgün uçabilmesi için kaptan tarafından gerekli trim ayarları yapılmıştı.

    beşinci motorun taşınması yüzünden kaptan narenda uçuş için normal 0,84 mach uçuş sürati yerine 0,81 mach uçuş süresi talep eder. bu işlem yüzünden 1 saat 40 dakika geciken uçak 23 haziran 00:15 gmt’de toronto’dan havalanır. 45 dakikalık uçuştan sonra montreal’e varan uçağın sefer sayısı 182 olarak değişir.

    montreal mirabel uluslararası havaalanından londra’ya hareket eden uçak sabah 07:14 gmt’de radardan kaybolur. irlanda shannon uluslararası havaalanı yakınındaki shanwick okyanus trafik kontrol merkezindeki hava trafik kontrolörleri uçağın radarda kaybolmasından önce telsizden hışırtılı sesler duyarlar. uçak 08:15 gmt’de londra’ya varacaktır.

    baş taraftaki kargo kısmına yerleştirilmiş olan bomba uçak 31,000 feet yükseklikteyken patlar. ani basınç kaybına neden olan patlama uçağın parçalanmasına sebep olur. enkaz irlanda’nın güney batısında, cork county’nin 180 mil açığında okyanusun 2000 metre derinliklerine gömülür.

    olayda 22 mürettebat, 82’si çocuk 307 yolcu hayatını kaybeder. kaza sonrası yayınlanan tıbbi raporlar olayın vahim boyutunu gözler önüne serer. uçaktaki 329 kişiden 131’inin cesedi bulunabilir. kalan 198 kişinin cesedi sonsuza kadar atlantik’in derinliklerinde yatacaktır. bulunan cesetlerin 30’u çocuklarındır. cesetlerin 8’inde uçaktan havadayken ayrıldıklarını ve denize öyle düştüklerini belli eden izler vardır. bu da uçağın havadayken parçalandığını ve denize tek parça düşmediğini gösterir. 26 ceset oksijen yokluğu* izlerini gösterir. pencerelere yakın oturduğu belirlenen 25 kişinin cesedinde patlama yaratacak kadar kuvvetli basınç düşüşünün izleri tespit edilmiştir. 23’ününü cesedi dikey bir kuvvetin yol açtığı yaralarla doludur. 21’inin ise üzerinde ya çok az kıyafet vardır, ya da tamamen çıplaktır.

    rapora dayanarak bir yetkili şöyle konuşmuştur: “kaza sonrası tıbbi raporuna göre bütün kurbanlar birden fazla yara alarak hayatlarını kaybetmişlerdir. ancak bunlardan iki var ki, bir bebek ve bir çocuk, oksijen yokluğundan boğulmuştur. özellikle de bebeğin oksijensizlikten öldüğü üzerine şüphe yoktur. bundan başka üç kurban da boğularak hayatlarını kaybetmişlerdir.”

    ancak toronto’daki 1 saat 40 dakikalık gecikme göz önüne alındığında, patlama saatinde air india uçağının londra heathrow’a inmiş olacağı, ve patlamanın 55 dakika önce narita’da patlayan benzer bombanın sonuçlarına benzer sonuçlara yol açacağı aşikardır.

    + narita’da patlayan bomba

    23 haziran 1985 sabahı saat 06:19 gmt’de tokyo’nun yeni uluslararası havaalanı narita’da meydana gelen bir patlama iki bagaj görevlisinin ölümüne ve dört tanesinin yaralanmasına neden olur. patlayan bomba, tokyo’dan bangkok’a 177 yolcu ve mürettebat ile devam edecek olan air india’nın 301 sefer sayılı uçuşuna transfer edilecek bagajların içindedir.

    bu patlamadan tam 55 dakika sonra irlanda açıklarındaki kaza meydana gelir. bu iki olayın bağlantılı olduğuna, ve kanada’da babbar khalsa adıyla faaliyet gösteren ayrılıkçı sikh grubu ile ilişkili olduğuna inanılmaktadır.

    bombalamalarla ilişkili olduğu için hüküm giyen tek kişi inderjit singh reyat’tır. 1991’de vancouver’da yapılan duruşmasında iki kez cinayet ve dört kez de patlayıcı madde suçlarından on yıl hapse mahkum olur. reyat, 2003 yılında air india duruşmalarının başlamasından haftalar önce savcılarla işbirliği yapmayı kabul eder. 182 sefer sayılı uçuşta cinayete sebebiyet vermek suçunu kabullenmesi ve aynı olaydan kanada’da yargılanan ripudaman singh malik ve ajaib singh bagri aleyhine ifade vermesi durumunda cezası beş yıla indirilecektir. ancak yargıç ian josephson, savcıların mahkemeye gerçeği tam yansıtacak geçerli deliller sunamamış olmaları gerekçesiyle zanlıları suçlu bulmaz. yargıç, verilen kararın gerekçesinde reyat’ın itirafına şöyle değinir:

    “dinleyicilerin en duygusal olanı bile bana katılacaktır, ve reyat’ın delillerinin bariz bir şekilde bu suçun oluşumundaki katkısını en uç noktaya kadar azaltacak şekilde ve açıkça bu olayla ilgili olduğu gerçeğini saklayacak şekilde uydurulmuş olduğunu anlayacaktır. gösterdiği bu hayali pişmanlık kurbanların aileleri için ancak acı bir ilaç olmuş olmalı.”

    2006 yılında british columbia yüksek yargı danışmanı inderjit singh reyat’ın yalancı tanıklık suçundan tekrar mahkemeye çıkarılacağını açıklar. air india duruşmalarındaki ifadeleri baz alınarak 27 kere yalan ifade verdiği iddia edilmektedir.

    + narita olayı ve sonrasındaki gelişmeler

    22 haziran 1985’te l. singh isimli bir yolcuya ait bagaj canadian pacific’in cp 003 sefer sayılı uçuşuyla tokyo narita havaalanına gitmek üzere vancouver’da check in’den geçer. bagaj tokyo bangkok seferini yapacak olan air india’ya ait 301 sefer sayılı uçuşla bağlantılıdır. l. singh’in koltuk numarası 38h’dir.
    20:37 gmt’de cp 003 sefer sayılı “empress of australia” vancouver’dan 390 yolcu ve mürettebatıyla havalanır, l. singh uçakta değildir.
    05:41 gmt’de (23 haziran sabahı) empress of australia tokyo narita’ya 14 dakika erken iniş yapar.
    06:19 gmt’de cp 003’ten air india’nın 301 uçağına transfer edilen bagaj içindeki bir valiz patlar, patlamayla iki japon bagaj görevlisi (hideo asano ve hideharu koda) hayatını kaybederken dört tanesi yaralanır.
    08:05 gmt’de 301 sefer sayılı air india tokyo’dan havalanır ve bangkok’a sağ salim varır.

    şubat 1988, inderjit singh reyat coventry, ingiltere’de ingiliz polisince yakalanır.
    8 aralık 1989, uzun bir mahkeme sürecinden sonra ingiliz hükümeti reyat’ın kanada’ya iadesini kabul eder.
    10 mayıs 1991, inderjit singh reyat, narita olayı ile de bağlantılı olarak iki kez cinayete sebebiyet vermek ve dört kez patlayıcı madde suçlarından 10 yıl hüküm giyer.

    + şüpheliler

    bombalama eylemlerinin şüphelileri babbar khalsa olarak adlandırılan ayrılıkçı sikh grubunun üyeleridir. ayrılıkçı babbar khalsa örgütü, hindistan’nın pencap eyaletinde khalistan isimli bağımsız bir devlet kurmayı amaçlar.

    6 kasım 1985’te kanada polisi şüpheli sikh teroristleri talwinder singh parmar, inderjit singh reyat, surjan singh gill, hardial singh johal ve manmohan singh’in evlerine baskın düzenler.

    talwinder singh parmar kanada vatandaşlığına kabul edilmiş olup biritish columbia’da yaşamaktadır, ancak hindistan’ın pencap eyaletinde iki polis memurunun öldürülmesi olayına karışmış olmasından ötürü sınırdışı talebiyle aranmaktadır. o zamanlarda hindistan’da güvenlik güçleri ile ayrılıkçı khalistan destekçileri arasında çatışmalar sürmekte ve her iki taraf da gereksiz kayıplar vermektedir. bombalama olaylarından üç ay önce, 5 mart 1985’te kanada istihbarat teşkilatı (csis) parmar’ın telefonlarını ayrılıkçı örgütün lideri olduğu düşüncesiyle dinleme iznini alır.

    inderjit singh reyat, duncan, vancouver’da yaşamakta ve oto tamirciliği yapmaktadır.

    surjan singh gill vancouver’da yaşamaktadır ve kendini khalistan’ın sözde büyükelçisi ilan etmiştir. daha sonra kanada’dan kaçmıştır ve londra’da gizlendiğinden şüphelenilmektedir.

    ripudaman singh malik bir işadamı olarak vancouver’da yaşamaktadır. bankerlik yaparak bir finans şirketi ve birkaç khalsa okulu açılmasına katkıda bulunmuştur.

    ajaib singh bagri, kamploops, british columbia’da yaşayan bir fabrika işçisidir. mahkemeye sunulan delillerden birisi, bagri’nin temmuz 1984’te madison square garden’da sikh’lere hitaben yaptığı bir konuşmasının ses kaydıdır. mahkeme gerekçeli kararını açıklarken bu konuşma kayıtlarından, bagri’nin bütün hindu’ların ve kendilerine hainlik eden bütün sikh’lerin ve ailelerin öldürülmesi gerektiğini söylediği cümlelerine yer vermiştir.

    “hinduların bizim kardeşimiz olduğunu söylüyorlar. hinduları kardeşimiz olarak öngören bir sikhizmi ben kabul etmiyorum... eğer bu platformda konuşan herhangi birisi hinduların kardeşimiz olduğunu söylerse o sikh ulusuna ihanet etmiş kabul edilmelidir. hinduların bizim kardeşimiz olduğunu söylüyorlar, bunu birçokları söylemiştir, ama sizi temin ederim ki 50,000 hindu öldürmedikçe rahat uyuyamayacağız!... şimdi bir ricam var: eğer bir kişi bizi sırtımızdan bıçaklamaya çalışırsa, bir kişi ulusumuzun yok olmasına sebebiyet verirse, bütün sülalesi en son üyesine kadar yok edilmelidir.”

    hardial singh johal ve manmohan singh, parmar’ın takipçileridir ve vaaz verdiği sikh tapınaklarında çalışmaktadırlar. 15 kasım 2002’de, hardial singh johal 55 yaşında doğal sebeplerden ölür. iddialara göre bomba yüklü valizleri vancouver’da bir okulun bodrum katında saklamıştır, ancak mahkeme sürecinde herhangi bir suçlama ile karşılaşmamıştır.

    daljit sandhu daha sonra tanıklara dayanılarak havayolu acentesinden uçak biletlerini teslim alan kişi olarak tanımlanmıştır. mahkeme sürerken ocak 1989 tarihli bir video kaydı izletilir, bu kayıtta sandhu, indira gandhi’nin suikastçilerinin ailelerine övgüler yağdırıyor ve “bunları hakettiğini, bütün bunlara onun sebep olduğunu” söylüyordu. sandhu da yargıç josephson tarafından temize çıkarılmıştır.

    + olayların kronolojik sırası

    air india uçuşunun ve narita havaalanı bombalamalarından sonra bir dizi soruşturma, inceleme ve mahkeme süreci başlar. malik ve bagri’nin yargılanmasi air india davası olarak anılır. bu olayla bağlantılı olan olaylar aşağıda sıralanmıştır:

    1 haziran 1984 – hindistan başbakanı indira gandhi amritsar, pencap’ta bulunan golden temple’a baskın yapılmasını emreder. amaç, tapınağı işgal etmiş olan silahlı militanları ortadan kaldırmaktır. mavi yıldız operasyonu (operation blue star) olarak adlandırılan operasyon kanlı geçer, hindu güvenlik güçleri 200 kayıp verirken buna karşılık militanların kaybı 800’dür. tapınağa yapılan baskın antik yapıya ve içindeki paha biçilmez kutsal eşyalara da zarar verir.
    31 ekim 1984 – indira gandhi’nin iki sikh koruması beant singh ve satwant singh, kendi evinin bahçesinde başbakanı suikast düzenleyerek öldürürler.
    3 kasım 1984 – gandhi cinayetininden sonraki iki hafta içinde sikh karşıtı bir hareket kuzey hindistan’da teror estirmeye başlar. sikh’lere ait iş yerleri, tapınaklar, hükümet binaları yerle bir edilir. önü alınamayan şiddet olayları ardında büyük çoğunluğu sikh 3000 masum kurban bırakır. 35,000’den fazla sikh mülteci, yeni delhi’nin kuzeyindeki mülteci kamplarına sığınır. kamplara ulaşamayan binlercesi evsiz kalır. olaylardan sonra kurulan komisyon, toplumsal şiddet olaylarının tetikçileri olarak bazı parlamento üyelerini gösterir.
    23 haziran 1985 – air india uçağındaki bomba 329, narita havaalanındaki bomba ise 2 kişinin ölümüne neden olur.
    8 kasım 1985 – kanada polisi talwinder singh parmar ve inderjit singh reyat’ı evlerine yaptıkları bir baskından sonra silah, patlayıcı bulundurmak ve komplo kurmak suçları ile suçlarlar. reyat silah suçlarından suçlu bulunur ve 2000 dolar cezaya çarptırılır. parmar ise delil yetersizliğinden serbest bırakılır. henüz air india olayı ile ilgili bir bağlantı kurulmamıştır.
    22 ocak 1986 – kanada havacılık emniyeti kurulu (canadian aviation safety board) air india uçağının patlamasına sebep olan şeyin bir bomba olduğunu açıklar.
    4 şubat 1986 – hindistan hükümeti’nin kirpal soruşturma komisyonu da aynı sonuca varır.
    şubat 1988 – inderjit singh reyat coventry, ingiltere’de ingiliz polisince yakalanır.
    8 aralık 1989 – uzun bir mahkeme sürecinin ardından ingiliz hükümeti reyat’ı kanada’ya iade eder.
    10 mayıs 1991 – inderjit singh reyat, narita olayı ile de bağlantılı olarak iki kez cinayete sebebiyet vermek ve dört kez patlayıcı madde suçlarından 10 yıl hüküm giyer.
    15 ekim 1992 – talwinder singh parmar bombay’da hint polisi ile girdiği silahlı çatışma sonucu ölü olarak ele geçirilir.
    27 ekim 2000 – ripudaman singh malik ve ajaib singh bagri kanada polisince tutuklanır. air india uçağındaki patlamadan sorumlu tutularak 329 kere birinci derece cinayetten, canadian pacific airlines’ın tokyo’ya uçan uçağındaki yolcu ve mürettebatı öldürmeye teşebbüsten ve narita havaalanındaki iki bagaj görevlisinin ölümüne neden olmaktan da 2 kere birinci derece cinayetten suçlanırlar.
    4 haziran 2001 – ingiliz hükümeti, kanada hükümetine inderjit singh reyat’ı bombalama olayları ile ilgili olarak yargılaması için izin verir.
    6 haziran 2001 – inderjit singh reyat cinayet suçlamalarıyla kanada polisince yakalanır.
    10 şubat 2003 – reyat bir kez cinayet ve bomba yapımına yardım etmek suçlamalarını kabul eder. 5 yıl hapis cezasına çarptırılır. o dönemde malik ve bagri aleyhine ifade vereceği beklenmektedir, ancak sonradan olayları hatırlayamadığını iddia eder.
    nisan 2003 – malik ve bagri duruşması dava öncesi hazırlık ve savunma makamı ile ilgili sorunlarla gecikmeli olarak başlar.
    18 mayıs 2004 – iddia makamı 80 tanık ortaya sunduktan sonra iddiasını tamamlar.
    31 mayıs 2004 – malik ve bagri’nin savunması başlar.
    19 ekim 2004 – son konuşmalar yapılır.
    4 aralık 2004 – davanın yargıcı ian josephson gerekçeli kararın 16 mart 2005’te açıklanacağını bildirir.
    16 mart 2005 – yargıç josephson kararı açıklar: ripudaman singh malik ve ajaib singh bagri : delil yetersizliğinden suçsuz.
    6 ocak 2006 – inderjit singh reyat, 1985’te hüküm giyen tek zanlı, mart’ta şartlı tahliye için komisyonca dinlenecektir. ancak duruşma boyunca yalan ifade verdiği iddiaları üzerine şartlı tahliye istemi reddedilir ve yeniden mahkemeye çıkarılmak üzere british columbia’ya getirilir. mahkemede suçsuz olduğunu iddia edeceğini belirtmiştir.

    + yakın zamanda olanlar

    kurbanların aileleri, air india uçağının düşürülmesinden yirmi yıl sonra ahakista, irlanda’da yas tutmak için bir araya gelir. kanada eski başbakanı paul martin bu günü ulusal yas günü olarak kabul ettiklerini açıklar. bombalamanın kanada’nın bir sorunu olduğunu, bunun uluslararası bir olay olarak görülmemesi gerektiğini söyler. “hataya düşmeyin. bu uçak hindistan havayolları’nın olabilir, irlanda kıyısının açıklarında meydana gelmiş olabilir, ancak bu trajedi kanada’ya aittir.” der. ayrıca 23 haziran’ı ulusal yas günü ilan ederek her sene bu tarihte kanada’da bayrakların yarıya indirilmesi talimatını verir. birçok aile halen cevap ve adalet aradıklarını belirterek halka açık bir soruşturma talep ederler.

    ontario eski valisi bob rae halka açık bir soruşturmaya gerek olup olmadığını araştırmak, ve kanada yetkililerinin olaya doğru bir şekilde tepki vererek çözüme gidip gitmediklerini araştırmak ve sorun varsa bu sorunun çözülüp çözülmediğini ortaya çıkarmak üzere seçilir.

    ripudaman singh malik british columbia eyalet savcısına yazdığı bir mektupta yanlış ve haksız suçlamalarla karşılaştığı için kanada hükümetinden tazminat talep ettiğini bildirir. bu arada yargı sürecinin sonucu mahkeme ve avukat ücretlerinden dolayı malik’in kanada hükümetine 6,4 milyon kanada doları, bagri’nin de 9,7 milyon kanada doları borcu birikmiştir.

    şubat ayında inderjit singh reyat, yeminli ifadesine dayanılarak yalan ifade vermekle suçlanır. iddianame british columbia’nın en yüksek mahkemesine sunulur. iddianame, önceki duruşmadaki ifadesinin 27 yerinde yalan ifade kullandığını ve bu ifadeleri açıkça belirtir. reyat bomba yapımında suçlu olduğunu kabul etmiş, ancak mahkemedeki yeminli ifadesinde komplo hakkında en ufak bir bilgisi olmadığını iddia etmiştir.

    gerekçeli kararda yargıç josephson “bana göre yemin altında olmasına rağmen yalancının daniskasıdır” demiştir.

    “dinleyicilerin en duygusal olanı bile bana katılacaktır, ve reyat’ın delillerinin bariz bir şekilde bu suçun oluşumundaki katkısını en uç noktaya kadar azaltacak şekilde ve açıkça bu olayla ilgili olduğu gerçeğini saklayacak şekilde uydurulmuş olduğunu anlayacaktır. gösterdiği bu hayali pişmanlık kurbanların aileleri için ancak acı bir ilaç olmuş olmalı.”

    + 3 mart 2006

    inderjit singh reyat’ın şartlı talep istemini inceleyen kurul, toplum için halen bir tehdit oluşturduğu gerekçesiyle reyat’ın şartlı tahliye isteğini reddeder.

    reyat’ın tutulduğu kingston, ontario’da bulunan collins bay institution’da yapılan toplantıda reyat’ı dinleyen üç kişilik komisyon, reyat’ın kanada tarihinin en büyük faciasını gerçekleşmesinde rol oynayan “genç ve ateşli” terorist olmadığını, artık yaşlanıp olgunlaştığını açıklamasını pek inandırıcı bulmaz.

    “sizi tutmaya devam etmeyi kararlaştırdık” diye açıklar komisyon üyesi michael crowley. “kaçamak ve çelişkili cevaplarınızla sizi inandırıcı bulmadık.” crowley’e göre 53 yaşındaki reyat 1985 eylemindeki rolünün ağırlığını azaltmaya ve olayın merkezinde olmadığını iddia etmeye çalışmıştır.

    “bu korkunç olaydaki rolünüzü en aza indirdiniz” der crowley. “ancak bu suçu işlemeyi kendi rızanızla kabul ettiniz, bu olayın içine çekilmediniz.” kurul, reyat toplumun içine dönecek olsaydı onu gözetmenin imkansız olacağı üzerinde durur. kurbanların aileleri de kurula baskı yaparak reyat’ın salıverilmemesini talep eder, ve sonuçta reyat demir parmaklıkların arkasına döner.


    + kanada hükümeti ne biliyordu?

    kanada hükümeti, hindistan hükümeti tarafından kanada’daki hindistan havayollarına yönelik bombalı saldırı ihtimalleri üzerine uyarılmıştı. olaydan en az iki hafta önce de kanada istihbarat teşkilatı, polis teşkilatına hindistan havayolları ve kanada’daki hindistan misyonlarına yönelik potansiyel saldırı ihtimalinin çok yükseldiğini bildirmişti.

    + yok olan delil

    gerekçeli kararını açıklayan yargıç josephson, zanlıların istihbarat teşkilatında bulunan yüzlerce telefon dinleme kaydının yok olmasını “kabul edilemez bir ihmal” olarak nitelendirmiştir. bombalama eyleminden aylar öncesini ve sonrasını içeren ses kayıtlarını içeren 210 banttan 156 tanesi silinmişti. bu bantlar, zanlılar terorist eylemin bir numaralı şüphelileri olarak kabul edildikten sonra da silinmeye devam etmiştir.

    istihbarat teşkilatı bant kayıtlarında olayla bağlantılı bir bilgi bulunmadığını iddia eder, ancak polis teşkilatının bir belgesi “istihbaratın, bombalamayla ilgili olan zanlıların hiç olmazsa birkaçı ile ilgili bir soruşturma başlayabilir düşüncesi ile bantları 1985’in mart ve ağustos ayları arasında sakladıklarını” iddia etmektedir.

    4 haziran 1985 günü istihbarat teşkilatına bağlı ajanlar talwinder singh parmar ve inderjit singh reyat’ı vancouver adası’na kadar takip ederler. ajanlar sonradan polis teşkilatına ormanlık alanda “kuvvetli bir silah sesi”ne benzer bir ses duyduklarını bildirirler. aynı ayın sonlarına doğru air india uçağında bomba patlar. bombalama olayından sonra ormanlık bölgeye giden polis elektrik devresiyle patlatılmış bir fünye bulur.

    şüphelilerin izlendiklerini bildikleri de aşikardır. konuşmalarını ankesörlü telefonlardan ve şifreli bir biçimde yaparlar. istihbarat teşkilatının çevirmeninin yaptığı ses kaydı dökümleri, uçak biletlerinin alındığı 20 haziran günü talwinder singh parmar ve hardial singh johal isimli müridi arasında geçen aşağıdaki kaydı ortaya çıkarır:

    parmar: o, hikayeyi yazdı mı? (did he write the story)
    johal: hayır, daha yazmadı. (no, he didn’t.)
    parmar: o işi yap önce. (do that work first.)

    bu konuşmadan sonra bir kişi canadian pacific havayollarını arayarak biletleri ayırtır ve johal’ın telefon numarasını bırakır. daha sonra johal parmar’ı arar ve ondan “uğrayıp yazmasını istediği hikayeyi okumasını” ister. parmar da “hemen uğrayacağını” belirtir.

    bu konuşma, parmar’ın biletlerin ayırtılması talimatını verdiğini ortaya çıkartır. orijinal bantlar teşkilatta silindiği için bu konuşma metinleri mahkemede delil olarak kullanılamamıştır.

    + öldürülen tanık

    tara singh hayer, indo-canadian times gazetesinin sahibi ve order of british columbia üyesi, 1995 yılında polise verdiği yazılı ifadesinde bagri’yi bu bombalama olaylarının içinde olduğunu belirttiği bir konuşmasında dinlediğini belirtir.

    hayer, bir sikh gazetesinin sahibi olan tarsem singh purewal’in londra’daki ofisinde bulunduğu bir sırada purewal ile bagri’nin bir toplantısına kulak misafiri olmuştur. hayer, bu toplantıda bagri’nin “eğer herşey planlandığı gibi gitmiş olsaydı uçak heathrow havaalanında içinde hiçbir yolcu yokken patlayacaktı, ama uçak yarım saat, kırkbeş dakika gecikince okyanusun ortasında havaya uçtu.” dediğini belirtir. 18 kasım 1998’te, hayer, surrey, british columbia’da polis koruması altında olduğu halde vurularak öldürülür.

    hayer, daha önce de benzer bir girişimden kurtulmuş, 1988’de başına gelen ilk öldürme girişiminden yaralı olarak kurtularak geçirdiği felç sonucu tekerlekli sandalyeye mahkum olmuştur.

    hayer cinayetinden sonra polise vermiş olduğu yazılı ifade mahkemede geçersiz sayılmıştır.

    + kanada istihbarat teşkilatı bağlantısı

    28 ekim 2000 tarihinde bagri’yle yapılan bir görüşmede polis ajanları surjan singh gill’i bir istihbarat teşkilatı ajanı olarak tarif ederler. gill, babbar khalsa’dan çekilmiştir, çünkü teşkilattaki üstlerinden böyle talimat almıştır.

    air india uçağındaki bombanın engellenmesi konusundaki başarısızlığından ötürü istihbarat teşkilatının başına reid morden getirilir. cbc news’un the national isimli bir programına konuşan morden, teşkilatın olayı yürütmede “elindeki topu yere düşürdüğünü” ifade eder. ancak kurulan bir güvenlik istihbaratı gözden geçirme komitesi, teşkilatın yürüttüğü operasyonlarda herhangi bir yanlış adım atıldığını inkar eder. ancak, bu rapor bugüne kadar gizli kalmıştır.

    kanada hükümeti, olayda herhangi bir köstebeğin kullanıldığı iddialarını halen reddetmektedir.

    çeviri için kaynaklar:
    http://en.wikipedia.org/...
    http://www.airdisaster.com/...
    http://www.tribuneindia.com/...

    kurbanların listesi
    http://www.cbc.ca/...

    cbc’nin olaylar ilgili görsel arşivi
    http://archives.cbc.ca/...