1683 viyana kuşatması  

bu kuşatma başarılı olsaydı belki de avrupa bizim birliğimize girmeye çalışacaktı..*

kendini komik sanan şahısların hakkında; ''atılacak kuş kalmadığından dolayı bitmiştir'' şeklindeki iğrenç espriyi yapmaktan vahşi bir zevk aldığı,tarihçilerin ise ''biz viyanayı alsaydık şu an çok daha farklı bir yerdeydik'' diyerek saçmaladığı ünlü kuşatma.

merzifonlu kara mustafa paşa kumandasındaki osmanlı ordusunun viyana'yı kuşatması.

xvıı. yüzyıl ortalarında avusturya imparatorunun, protestan olan orta macaristan halkına baskısı sonucu, orta macar beyi imre tököli (thököly), osmanlı himayesine girmişti. imre tököli, sadrazam merzifonlu kara mustafa paşa'yı, avusturya'nın elinde bulunan orta macar kalelerini geri almaya teşvik etti. varad (nagy-varda, alm. gros-wardein) beylerbeyi hasan paşa da, orta macaristan'a ait kaleleri geri alarak, imre tököli'ye verdi. bunun üzerine, avusturya imparatoru leopold, türk kuvvetlerinden yararlanarak, bu kaleleri tekrar ele geçirdi. bu yüzden, osmanlı-avusturya ilişkileri bozuldu.

sadrazam kara mustafa paşa'nın amacı, avusturya'ya savaş açılmasıydı. bu yolda, savaş taraftarı olmayan padişah ıv. mehmed han'ı da kandırmak için, özellikle yeniçeri ağası bekri mustafa paşa aracılığıyla yeniçerileri kışkırttı. reisülküttabı ve çavuşbaşıyı avusturya elçisiyle görüşmek üzere görevlendirdi. osmanlı temsilcileri, barışın yenilenmesinin, ancak yanık kalesinin osmanlılara bırakılmasıyla sağlanabileceğini ileri sürdüler. ayrıca, yapılan savaş hazırlıklarının tazmin edilmesi istendi. avusturya elçisi, kendisinin yalnız barış antlaşmasını yenilemeye yetkili olduğunu bildirerek, ileri sürülen teklifleri kabul etmedi. avusturya elçisi kont caprara göz hapsi altına alındı. 6 ağustos 1682'de topkapı sarayı'nda toplanan bir mecliste savaşa karar verildi.

avusturya, osmanlı devleti'yle savaşmak istemiyordu. avusturya imparatoru leopold, savaşın kesinleşmesi karşısında, başta papalık olmak üzere ispanya, venedik ve lehistan'dan yardım istedi. fransa, avusturya'ya yardım etmemekle birlikte, düşmanca bir davranışta bulunmayacağını bildirdi. papa ınnocentius xı, katolik devletlerin avusturya'ya yardımını sağlamak için çalışıyordu. papa'nın etkisiyle, 31 mart 1683'te avusturya ile lehistan arasında ittifak yapıldı. lehliler, savaşın sonuna kadar avusturya'nın yanında olacaklardı. türk ordusu yenilirse lehistan, bucaş antlaşmasıyla türklere bıraktığı yerleri geri alacaktı. ayrıca eflak ve boğdan, lehistan'a verilecekti.

nisan 1683'te ıv. mehmed han ve sadrazam kara mustafa paşa kuvvetli bir orduyla edirne'den hareket etti. ordu, 3 mayıs 1683'te belgrad'a geldi. 13 mayıs 1683'te sadrazam merzifonlu kara mustafa paşa serdar-ı ekrem tayin edildi ve osmanlı ordusu, viyana üstüne yürüyüşe geçti. osmanlı ordusu, o zamana kadar sefere çıkmış olan orduların en kalabalığıydı. timarlı sipahiler, kapıkulu askerleri, mısır ve şam askeri, eflak, boğdan voyvodalarının kuvvetleri, orta macar kralı imre tököli'nin 20 000 kişilik ordusu ve kırım hanı'nın 50 000 kişilik süvarisiyle 350 000 kişiyi buluyordu. ayrıca, 150 000 kişilik geri hizmet askeri ve ağırlıkları taşıyan 50 000 araba vardı. belgrad yakınlarında sava ırmağını geçen osmanlı ordusuna, 10 haziran 1683'te, ösijek'te imre tököli kuvvetleri katıldı. osijek'ten hareket ederek drava ırmağını geçen osmanlı ordusu, 26 haziran'da, erdel'de bulunan istolni-belgrad'a (macarca szekesfehervar, alm. stuh) geldi. burada kırım hanı murad giray, kırım kuvvetleriyle orduya katıldı. osmanlı donanması da, akdeniz'de güvenliği sağlamak amacıyla dolaşıyordu. ayrıca, 150 gemiden meydana gelen ince donanma da tuna'da güvenliği sağlıyor ve ordunun bazı malzemesini taşıyordu. nehir donanması, 59 top ve çok sayıda mühimmatı, tuna yoluyla budin'e getirmişti.

padişah, kara mustafa paşa'yı, yanık kalesini ele geçirmekle görevlendirmişti; fakat sadrazam, bunu önemsiz bir iş olarak görüyordu. amacı, avusturya'nın başkenti olan viyana'yı alarak büyük bir ün sağlamaktı. özellikle, emrine verilen kuvvetli orduyla bunu başaracağından emindi. istolni-belgrad'da bir savaş meclisi toplandı. kara mustafa paşa, bu mecliste asıl amacının yanık veya kommarom kalesini almak değil, beç (viyana) şehrini kuşatmak olduğunu açıkladı.toplantıda bulunan defterdar, anadolu, rumeli, şam ve diyarbakır beylerbeyleri, reisülküttap, yeniçeri ağası, serdarın bu kararını uygun buldular. yalnız kırım hanı, bu görüşe karşı çıktı. tecrübeli bir asker olan budin valisi uzun ibrahim paşa da kırım hanını destekledi. öncelikle, macaristan'da, avusturya imparatoruna bağlı macar beylerinin topraklarının, yanık ve kommarom kalelerinin alınmasını, sonra viyana'nın kuşatılmasını teklif ettiler.

osmanlı ordusunun viyana üzerine yürüyüşü, avrupa'da, özelikle almanya'da büyük bir heyecana sebep oldu. imparator leopold, şehirde 20 - 25 000 kişilik bir savunma kuvveti bırakarak, viyana'dan 60 saat uzaklıkta bulunan lenz kasabasına çekildi. osmanlı ordusu, 14 temmuz 1683'te viyana önüne geldi. gelenek üzerine şehrin teslimi istendi. teklifin reddedilmesi üzerine kuşatma başladı. akıncı kuvvetleri, avusturya'nın burgenland, istirya ve doğu avusturya eyaletlerini işgal ettiler. abaza hüseyin paşa ve imre tököli, kuzey macaristan'da askerî faaliyette bulunmakla görevlendirildiler. kara mustafa paşa, kuvvetlerinin bir kısmını, moravya, galiçya, slovakya içlerine yolladığı için, şehri gerektiği gibi kuşatamadı. 1529 yılındaki birinci viyana kuşatmasında olduğu gibi, bu seferde de orduda büyük toplar yoktu. havan toplarıyla yapılan atışlarda şehir içinde yangın çıktı. barut depoları ateş alacağı sırada yangın söndürüldü. avusturya başkumandanı, viyana'ya 15 km uzaklıkta leopold şehrine çekilmişti. adana beylerbeyi mehmed paşa, emrindeki kuvvetlerle buradaki alman ordusunu yenilgiye uğrattı; fakat viyana'ya avrupa'nın bir çok yerinden yardım gelmeye başlamıştı. osmanlı ordusunda, yiyecek sıkıntısı başladı. yemsizlik yüzünden, ordudaki hayvanlar ölüyordu. yakalanan esirlerden, leh ve alman kuvvetlerinin yardıma geldiği anlaşıldı. durumun zorlaştığını gören kara mustafa paşa, 26 ağustos 1683'te yaptığı kuvvetli bir saldırıyla bazı tabyaları ele geçirdi. şehirde dizanteri çıkmıştı. kale kumandanı, acele yardım istiyordu. 7 eylül 1683'te müttefik kuvvetleri, jan sobieski kumandasında tuna'yı geçti ve osmanlı ordusunun sol geri hatlarına yaklaştı. viyana'ya gelecek yardımı önlemek için, büyük tuna köprüsünün güvenliğiyle görevlendirilen kırım hanı murad giray, merzifonlu kara mustafa paşa'ya duyduğu kin yüzünden, düşmanın tuna'yı geçmesine göz yumdu. osmanlı ordusunun gerisine düşen düşman için gerekli hazırlıklar yapıldı; fakat budin beylerbeyi ibrahim paşa'nın jan sobieski'ye yenilmesi, vezir sarı hüseyin paşa kuvvetlerinin dağılması ve kırım kuvvetlerinin yardıma gelmemesi yüzünden, genel bir bozgun başladı. serdar-ı ekrem, yerinden kımıldamadan 5 - 6 saat düşmanla çarpıştıysa da sağ ve sol kanatların çökmesi üzerine çekilmek zorunda kaldı. yanık kalesine çekilen serdar, kuvvetlerini toplamağa çalıştı. viyana bozgununu haber alan ıv. mehmed han, belgrad'dan edirne'ye döndü. budin'de kuvvetlerine çekidüzen veren sadrazam kara mustafa paşa, düşmanın saldırısına uğraması muhtemel kalelere asker yerleştirdi.

viyana bozgunu, avrupa'nın ortasına kadar girmiş olan türk ordusunun son seferi oldu. sadrazam, 16 ekim'de belgrad'a döndü. 29 ekim'de estergon kalesi düşmanın eline geçti. durumdan son derece üzüntü duyan ıv. mehmed han, merzifonlu kara mustafa paşa'nın idamını emretti. ikinci viyana kuşatmasıyla başlayan ve 1699 karlofça barış antlaşmasına kadar süren savaşlar, osmanlı devletinin yenilgisiyle sona erdi. kara mustafa paşa, belgrad'da idam edildi.

merzifonlu kara mustafa paşa nın düzenlediği kuşatma . şehri ele geçirebilecekken ganimetleri kurtarmak için şehri alamamıştır. 60 gün boyunca viyanaya 18 büyük yürüyüş yapmıştır ama son büyük yürüyüşü yapmamıştır ve kırım hanının merzifonluya duyduğu kişisel husumet , yardıma giden leh kralını durdurmasını önlemiştir. merziifonlunun iş güzarlığı sonunu getirmiştir.

osmanlı devletinin yani türklerin 240 yıl süren avrupada geri çekilişi bu savaşta başlamıştır, bu çekiliş 1922'de mustafa kemal atatürk'ün önderliğinde kazanılan sakarya savaşı ile son bulmuştur.

merzifonlu'nun idamıyla felakete dönüşen fetih harekatıdır. durumun vehametini gören merzifonlu (aslında iyi bir komutandı) orduyu parçalayıp kaleleri ve şehirleri ayrı ayrı savunmaktansa topluca belgrad'a dönüp savunma hatları oluşturmak ve düşmanı biraz hırpaladıktan sonra ertesi yıl baharla birlikte tekrar taarruza gemeyi planladı. doğru karar buydu, zira orduda başına buyruk komutan fazlaydı ve kimin nerede ne zaman ihanet edeceği belli değildi. belgrad'a çekildikten sonra bir şekilde hainleri temizleyip başarı şansını artıracaktı. ayrıca, osmanlı ordusunun temelini oluşturan yeniçerileri belgrad'da sağlama alırsa imparatorluğun arkasını da kurtarmış olacaktı. ancak idam emri çabuk geldi, idamından sonra ordu iyice dağıldı, disiplin denen şey kalmadı, ordu birlikleri belgrad'da toplanmadı, koskoca coğrafyada dağınık bırakıldı. 16 yıl süren savaşlar sonucu ordu ağır yara aldı, bir daha da iflah olmadı. 1711 prut zaferi var ama o sadece kağıt üstünde kalmıştı, çünkü ordunun prestiji bir defa sarsılmıştı, rusların barış teklifini baltacı mehmet paşa iddia edildiği gibi bir am için değil, 10 yıl önceki ordunun ne hallere düştüğünü bildiği için kabul etmişti.

gerçekten de dünya tarihi bir dönüm noktası olmuştur, ortodoks (rusya hariç) ülkelerini komple alan osmanlı katolik dünyasına ilk defa böyle bir güçle giriyordu. viyanadan sonra almanya yolu ardına kadar açıktı, ancak katolikler iyi organize oldular, osmanlıyı sınırda durdurdular.

(bkz: 1699 karlofça antlaşması)

polonya ordusunun psikolojik taktik de uyguladığı savaş. kuş tüylerini kullanarak korkutucu bir gürültü elde ettikleri iddia ediliyor.

14 temmuz 1683 günü osmanlı ordusu viyana'yı kuşatmış ve şehre her anlamda yiyecek desteği kesilmişti. viyana içinde garnizon ve sivil gönüllüler aşırı kayıplara katlanıyordu. bu durumda merzifonlu kara mustafa paşa şehri ele geçrimek için asıl vurucu emri vermek yerine şehrin açlığa daha fazla dayanamayarak kendiliğinden teslim olması hemde ganimetlere zarar gelmemesi için beklemeyi seçti. bu sırada osmanlı'nın müttefiki macar kralı tokeli imre'nın avusturya düküne savaşı kaybetmesi ve krım han'ı murat giray'ın merzifonlu paşa ile kişisel husumeti yüzünden leh ordularının geçişine izin vermesiyle viyana'ya haçlı destek gücü ulaştı. bu güçten sonra haçlı ordusunun direnmesi iyice arttı ve savaş zamanı uzadıkça osmanlı ordusu çözülmeye başladı. 20 binden fazla kayıp ve yaralı veren osmanlı ordusu ağır silahların bir çoğunuda viyana önlerinde bırakarak geri çekildi. bu bozgundan sonra merzifonlu kara mustafa paşa'nın yaptığı stratejik hatalar yüzünden devlete zarar verdiği gerekçisiyle idam edilmesine karar verildi. idam kararı çıktıktan sonra padişah dördüncü mehmed, merzifonlu'nun daha önceki hizmetlerinden dolayı affedilmesini emrettiyse de emir cellatlara gidene kadar merzifonlu idam edilmişti. merzifonlu'nun kesilip gömülen başının üzerine seng-i ibret (ibret taşı) konuldu. bu savaştan sonra avrupa devletleri osmanlı ordusunda çözülmeler başladığnı ve artık osmanlı'nın süper güç olmadığnı gördü ve üzerine daha çok gitmeye başladı.

eğer dönemin padişahı, topçulara "kaleyi gördüğünüz yerden vurun" emrini verseydi bu kuşatma harekâtı belki de çok daha farklı sonuçlanacaktı.