bu yüzyılda hem siyasi hem de kültürel bakımdan gelişen toplumsal yapı osmanlı'yı bir imparatorluk haline getirmiştir. bu yüzyılda askeri, mali ve kültürel alanda büyük gelişmeler yaşanmış, bunun sonucunda edebiyatta da büyük ilerlemeler görülmüştür. padişahların ve devlet adamlarının, bilim adamı ve sanatçılara gösterdiği korumacı tutum, zenginleşen devlet yapısı ilebirlikte artarak devam etmiştir. her devirde bilim ve sanat merkezi olan istanbul, bu yüzyılda da osmanlı medeniyetin en önemli merkezi olarak kalmıştır. başta saray olmak üzere devlet adamlarının konakları, şair, yazar ve bilim adamlarının toplandıkları yerler olmuştur. istanbuldışında da bağdat, diyarbakır, konya, bursa, edirne ve vardar yenicesi gibi yerlerde pek çok sanatçı yetişmiştir. padişahlar arasında da şiir ve edebiyatla ilgilenenler olmuştur.
bu yüzyılda kaside, gazel ve mesnevi nazım şekilleri için sayısız uygulamalar yapılmıştır. iran şairlerinin etkileri yine sürmekle birlikte fuzuli, baki ve hayali gibi ustalar yetişmiştir. aruzun kullanılışındaki ustalık ve şiirin tekniğindeki mükemmellik de dönemin şiir anlayışının önemli özelliklerindendir. fars edebiyatından alınan mazmunlar dikkatle işlenmiş, şiir, yoğun izafet tamlamaları ile bir incelik ve derinlik kazanmıştır. osmanlı türkçesi de klasik biçimini almış, eski anadolu türkçesi özelliklerinden sıyrılarak bir çok türkçe sözcük yerine arapça ve farsça'dan deyimler, kelimeler ve uzun tamlamalar kullanılmıştır. kelimelerdeki bu değişimin yanı sıra şiir de giderek simgeci ve kavramsal bir özellik kazanmıştır. klasik üslup yüzyıla damgasını vurmuştur.
mesnevi türü bu yüzyılda çok gelişme göstermiştir. divan sahibi olup mesnevi de yazanlar olduğu gibi yalnızca mesnevi yazan şairler de vardır. örneğin divan sahibi yahya bey, aynı zamanda hamse sahibi bir şairdir. devrinde şarap gazelleriyle tanınan revâni, bir işretname yazarak isran edebiyatındaki sakinamelerin edebiyatımızdaki ilk örneğini vermiştir.
manzum ve mensur eserler içinde de özellikle ünlü iran şairlerinden çevirdiği mesnevilerle tanınan bursalı lami, câmi'î 'nin eserlerini türkçe'ye aktardığı için ona câmi'i- rûmîdenir. ondan çevirdiği mesneviler arasında ferhâd u şirin ve iskendername önemlidir.
mesnevi içerisinde şehrengiz türü de ilk kez bu yüzyılda görülür. bir şehrin güzelliklerinden bahseden bu manzumeler beraberinde pek çok kent tasvirini de beraberinde getirmiştir.
