• videolar

  1. ağız kanalında bir engele çarparak çıkan ve bir ünlünün desteği olmadan algılanamayan sese ünsüz adı verilir.
    türkçede 21 ünsüz vardır:

    b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z

    ünsüzler, sestellerinin durumuna, çıkış yerlerine ve çıkış biçimlerine göre farklılık gösterir.

    ses tellerinin durumuna göre

    ünsüzlerden bazıları, sestellerinin titreşimli durumunda, bazılarıysa, sestellerinin durgun durumunda çıkarılır. sestellerinin titreşimli durumunda çıkarılan ünsüzlere titreşimli ünsüz denir. titreşimli ünsüzler ötümlü ve yumuşak ünsüz olarak da adlandırılır.
    türkçenin titreşimli ünsüzleri şunlardır:
    b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z

    ünsüzlerden bir bölümüyse sestellerinin durgun durumunda çıkarılır. bunlara da titreşimsiz ünsüz adı verilir.
    ötümsüz ya da sert ünsüz adı da verilen titreşimsiz ünsüzler şunlardır:
    ç, f, h, k, p, s, ş, t

    çıkış yerlerine göre
    ünsüzler, çıkış yerlerine göre, yedi kümede toplanabilir:
    1. çift dudak ünsüzleri: b, m, p
    bu üç ünsüz, alt ve üst dudakların birbirine değmesiyle çıkar. bu nedenle, bunlara çift dudak ünsüzleri diyebiliriz.

    2. diş-budad ünsüzleri: f, v
    bu ünsüzler, alt dudağın üst dişlere dokunması sonucu oluşurlar.

    3. dişeti ünsüzleri: d, l, n, r, s, t, z
    dişeti ünsüzleri, dil ucunun üst dişetlerine yaklaşması sonucu çıkarlar.

    4. dişeti-damak ünsüzleri (:c, ç, j, ş
    dil ucunun üst dişetlerine ve sert damağa yaklaşmasıyla söylenirler.

    5. sert (ön) damak ünsüzleri: g, k, y
    dil ortasının sert damağa yaklaşmasıyla çıkarlar. bu üç ünsüzden / y / ünsüzü ağız kanalında önemli bir engele çarpmadan çıktığı için yarı ünlü (alm. semivokal, halbvokal; fr. semi-voyelle; ing. semi-vowel) sayılmaktadır.

    6. yumuşak (art) damak ünsüzü: ğ
    bu ünsüz sızıcı ve ötümlü bir yumuşak damak ünsüzüdür. / y / sesi gibi yarı ünlü sayılır.
    tek seslemli sözcüklerin sonuda (çağ, dağ, bağ....) çok seslemli sözcüklerin ilk sesleminde bulunur (ağda, dağlamak, uğramak, doğru, sağlam.....) ve kesinlikle bir ünlüden sonra gelir. bu durum 'ğ’nin değişik söyleyiş biçimleri yaratmasına yol açar.

    7. gırtlak ünsüzü : h
    bu ses, ağız boşluğunda değil, gırtlakta oluşur.

    çıkış biçimlerine göre
    ünsüzler çıkış biçimlerine göre altı kümede toplanabilir:
    1. kapanma ünsüzleri:
    ses yolunun bir anlık kapalı duruma girmesi sonucu çıkan ünsüzlerdir: b, d, g, k, p, t
    bu ünsüzler aynı zamanda patlayıcı ünsüz sayılmaktadır.

    2. kapanma, sürtünme ünsüzleri:
    ses yolununda sürtünmeyi andıracak biçimde çıkan ünsüzlerdir: ç

    3. daralma ünsüzleri:
    ağız kanalının çeşitli yerlerinde oluşan bir daralma ya da hafif bir kapanma sonucunda çıkan ünsüzlere denir. daralma ünsüzleri şunlardır: f, ğ, h, j, s, ş, v, y, z
    bu ünsüzlere sızıcı ünsüz de denir.

    4. burun ünsüzleri:
    yumuşak (art) damağın alçalması, ses yolundan gelen havanın hem ağza hem de burna geçirilmesi sonucu oluşan ünsüzlerdir: m, n

    5. yan ünsüzler:
    dil ucunun ya da dil sırtının damağa değmesi ve havanın böylece ortaya çıkan engelin yalnız bir yanından ya da her iki yanından birden çıkmasıyla oluşan ünsüzdür. l

    6. çarpmalı (vurmalı) ünsüz:
    dil sırtının geriye doğru kabarıp kenarları sert damağa yaklaştığı sırada dil ucunun dişetlerine hafifçe çarpması sonucu oluşan / r / ünsüzüne denir.