1. türkçede, sözcük sonunda yer alan ünsüzlerden biri, çeşitli nedenlerden değişerek bir başka ünsüze dönüşür. buna ünsüz denir.
    türkçede ünsüz değişimi, aşağıdaki şekillerde olur:

    • türkçe sözcüklerin sonunda b, c, d, g ünsüzleri bulunmaz. onların yerine p, ç, t ,k, ünsüzleri bulunur. o kadar ki, türkçeye başka dillerden girmiş bu ünsüzlerle biten sözcükler değişikliği uğramıştır. bu değişiklik sonunda, sonlarındaki b, c, d, g , ünsüzleri, sırasıyla p, ç, t, k olmuştur.

    kitap > kitab feryad >feryat
    cevab > cevap ferd >fert
    muhtac > muhtaç reng > renk

    türkçeye başka dillerden girmiş sözcüklerden bazıları bu kurala uymaz. örneğin, batı kökenli diyalog, sosyolog, brifing...gibi sözcüklerin sonundaki / g / sesi, / k / olmaz. buna karşılık, farsçadan gelen aheng, reng sözcükleri , ahenk, renk olmuştur.

    • türkçede, sözcük sonundaki p, ç, t, k ünsüzleri, iki ünlü arasında yumuşayarak b, c, d, ğ ‘ye dönüşür.
    yaprak : yaprağı, yaprağa, yaprağın
    ağaç : ağacı, ağaca, ağacın

    ancak, özellikle tek seslemli bazı türkçe sözcüklerde son seste bir değişiklik olmaz.
    ac - açı (doyurmak) çap- çapı
    iç – içi kaç – kaçı
    piç – piçi küp – küpü
    it – iti konut – konutu
    erk – erki aygıt - aygıtı

    türkçeye yabancı dillerden geçmiş bazı sözcüklerde de p, k, t sesleri yumuşamaz, aynı kalır:
    adalet – adaleti halk – halkı
    ayet – ayeti sirk – sirki
    cemaat – cemaati bank – bankı
    aşk – aşkı frak – frakı

    • türkçede, bazı birleşik eylemler, ayrı yazıldıkları halde, sanki tek sözcükmüş gibi söylenirler. bu durumda, ilk sözcük p, ç, t, k ünsüzleriyle bitiyor, eylem de ünlüyle başlıyorsa bu ünsüzler, yapılan ulama nedeniyle, yine b, c, d, ğ gibi çıkarlar:
    tahrip etmek : tah-ri-bet-mek
    sahip olmak : sa-hi-bol-mak
    çorap örmek : ço-ra-bör-mek
    yalnız sözlü iletişimde görülen bu değişiklik yazı diline yansımaz.

    • tümce içinde de ulama sonucu aynı ses değişimi olur:
    geziye giderken yanına kitap almayı unutma.
    (geziye giderken yanına kita-balmayı unutma.)
    başıma çorap örmekten vazgeç.
    (başıma çora-börmekten vazgeç.)

    • / ğ / sesi, /o/ ve /ö/ ünlülerinin etkisiyle, kolaylıkla /v/ sesine dönüşür:
    döğmek : dövmek
    koğmak : kovmak
    oğmak : ovmak
    söğmek : sövmek
    /ğ/ sesi, konuşma dilinde / e / ve / i / ünlülerinin etkisiyle / y / sesine de dönüşür:
    eğil- : eyil-
    beğen- : beyen-
    öğle : öyle
    siğil : siyil

    • sözcük sonunda / n / den sonra gelen / ç / sesi, ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, / c / sesine dönüşür:
    genç : genci
    konç : koncu
    tunç : tuncu

    eylemden –nç ekiyle türetilen sözcüklerin sonuna ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde de / ç / sesi / c / olur:
    basınç : basıncı
    sevinç : sevinci
    korkunç : korkuncu

    • sonunda –nk bulunan sözcük, ünlüyle başlayan bir ek aldığında bu / k / ses / g / olur:
    cenk : cengi
    denk : dengi
    renk : rengi

    • titreşimsiz ünsüzle biten köke ünlüyle başlayan yapım eki getirilince iki ünlü arasında kalan titreşimsiz ünsüz değişir:
    aç+ık- : acık-
    geç+ik- : gecik-
    genç+el- : gencel-